بٸرٸنشٸسٸ – ايتا-ايتا جاۋىر بولعان تەسٸل: سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ اقش پەن ۇلىبريتانيياعا رەسمي نارازىلىق نوتاسىن جولداۋى كەرەك. جەنە قوس دەرجاۆانىڭ ەلٸمٸزدەگٸ ەلشٸلەرٸن شاقىرىپ الىپ, جۋرناليستەر كٶزٸنشە ولاردى "بورات" ٷشٸن ۇيالتىپ, نوتانى قولىنا ۇستاتۋى قاجەت. بٸردەن ايتايىن, بۇل – تۇيىققا اپاراتىن جول. ٶيتكەنٸ ساشا بارون كوەن – جەكە تۇلعا, ياعني اقش ٷكٸمەتٸنٸڭ نە اعىلشىن پاتشالىعىنىڭ رەسمي تۇلعاسى, لاۋازىمدى ٶكٸلٸ ەمەس. بۇل مەملەكەتتەر وعان قارسى ەشتەڭە ٸستەي المايدى. قايتا قازاقستاننىڭ "بوراتقا" قارسى نارازىلىق نوتاسىن جولداۋى – كٶرگەنسٸز فيلمگە قوسىمشا پيار. ول سۇمنىڭ ٶزٸ وسى قۇجاتتى الاقانىن ىسقىلاي كٷتٸپ وتىر.
ەكٸنشٸسٸ – راديكالدى تەسٸل: بٸر توپ جاس حابارلاسىپ, "اعا, بىلاي جاساساق, نە دەيسٸز?" دەپ پٸكٸر سۇرادى.
كٶشەدە "بورات" سيياقتى شەشٸنٸپ, ەبٷيٸردٸ بەتپەردەمەن جاۋىپ, اقش پەن ۇلىبريتانييا تۋىن تاپتاماق. قاجەت بولسا, ٶرتەمەك.
مەن بٸردەن توقتاۋ سالدىم. نەگە? ونى عالامتوردان كٶرگەن بٷكٸل ەلەم قازاقتار بەتپەردەنٸ شىنىمەن سولاي تاعادى ەكەن دەپ سەنۋٸ مٷمكٸن. بۇعان قوسا, ەلدە كٷن كٷرت سۋىدى. ەرٸ پنەۆمونييا ٸندەتٸ كٷش الىپ تۇر. جاستاردىڭ دەنساۋلىعىنا نۇقسان كەلۋٸ مٷمكٸن. قازاق بالاسىنىڭ باسىن بەيگەگە تٸگۋگە بولمايدى. ونىڭ ٷستٸنە قوعامدىق تەرتٸپكە قايشى.
ٷشٸنشٸسٸ – تىم راديكالدى تەسٸل: "باسىن جۇلىپ المايمىز با?" ايتقانداي, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ٷندەۋ جاساعان كەيبٸر بلوگەرلەر, قوعام بەلسەندٸلەرٸ, باسقاسى وسىعان شاقىرىپ جاتقانى ٶكٸنتەدٸ. قازاق بەيبٸت, بٸتٸمشٸل حالىق. بٸز جاھانعا جاۋىزدىعىمىزبەن ەمەس, عالىمدىعىمىزبەن, ٶركەنيەتتٸلٸگٸمٸزبەن اتىمىزدى شىعارۋعا تيٸسپٸز. بٸر اپتا عانا بۇرىن پاريجدە شەشەن بالاسى دٸنٸمٸزگە جات كاريكاتۋرا كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن مۇعالٸمنٸڭ باسىن كەسٸپ الدى. ەرينە, پايعامبارىمىزعا (س.ع.س) كاريكاتۋرا جاسالۋى جانىمىزعا باتادى, ار-نامىسىمىزعا تيەدٸ. بٸراق مۇحاممەد پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگٸلٸگٸ مەن سەلەمٸ بولسىن) "ادام ٶلتٸرمە", "زورلىق جاساما", "زۇلىمدىقتان ساقتان" دەپ, ادامگەرشٸلٸك قۇندىلىقتار مەن ۇستانىمداردى ۇلىقتاۋعا ٷندەدٸ ەمەس پە? يسلامدا ادامنىڭ جانىن الۋعا اللادان باسقا ەشكٸمنٸڭ قۇقىعى جوق ەكەنٸ جازىلعان.
دەمەك, بٸزدٸ سٶزبەن جەبٸرلەگەننٸڭ بەرٸنٸڭ جانىن جاھاننامعا جٸبەرە بەرسەك, مۇسىلماندىعىمىز قايسى?
2. حالىقارالىق تەجٸريبەسٸ بار زاڭگەرلەرمەن اقىلداستىم. ولار قازاقستاندىق قانا ەمەس, جالپى كەز كەلگەن تۋدى سوراقى ماقساتتا پايدالانعانى ٷشٸن سوتتاسۋدان كەلەر نەتيجە شامالى دەگەندٸ ايتادى. بۇل بٸرنەشە ميلليون دوللاردى قاجەت ەتەتٸن جەنە ۇزاققا سوزىلاتىن پروتسەسس. وندا جەڭۋ قيىن.
سوندا نە ٸستەۋٸمٸز كەرەك? كٶك بايراعىمىزدى سىيلاۋدى ٶزٸمٸز ٷيرەنۋٸمٸز كەرەك, ەلەمگە ٷلگٸ بولۋىمىز كەرەك جەنە پاتريوتيزمدٸ ۇرپاققا تابىستاۋعا تيٸسپٸز. مەملەكەتتٸك تۋىمىزعا ٶزٸمٸز لايىقتى قۇرمەت كٶرسەتٸپ جٷرمٸز بە?
تۋ كٶتەرٸلٸپ, ەنۇران ورىندالعاندا قولىن كەۋدەسٸنە قويۋدان قىمسىناتىندار جەتەدٸ. كٶك تۋمەن قوقىس تاسيتىن دا ٶزٸمٸز. ۆولونتەر بالالار "مەملەكەتتٸك رەمٸزدەر كٷنٸ" كٶشەدە تەگٸن تاراتاتىن شاعىن تۋلاردى كەيٸن قوقىستان تاۋىپ الاتىنىنا قىنجىلادى.
بيىلعى جىلدىڭ باسىندا كٸتاپحانالاردىڭ بٸرٸ ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنە جٷگٸنٸپ, تۇرعىن ٷيلەردە ورنالاسقان مەممەكەمەلەردٸڭ ماڭدايشاسىنا ٷلكەن مەملەكەتتٸك تۋدى ٸلمەۋگە رۇقسات ەتۋدٸ سۇراپتى. سەبەبٸ, زاڭ بويىنشا تۋ تٷنگٸ ۋاقىتتا جارىقتاندىرىلىپ تۇرۋى كەرەك: "ال جارىق تۇرعىنداردىڭ تىنىش ۇيقىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ" دەپتٸ كٸتاپحانا ديرەكتورى. ٶزگەنٸ تٷزەمەس بۇرىن مۇنداي سوراقى قىلىقتاردان الدىمەن ٶزٸمٸز ارىلعانىمىز جٶن.
3. بٸز "ەلەمدە امەريكالىقتاردان ٶتكەن پاتريوت حالىق جوق, ولاردا بالادان كەرٸگە دەيٸن, تٸپتٸ ٷيسٸز-كٷيسٸز ادامدار دا تۋدى ارداق تۇتادى" دەپ بٸلەمٸز. ەر ٷيدٸڭ قاسىندا تۋ ٸلٸنٸپ تۇراتىنىنا, ول ەسكٸرٸپ نە جىرتىلىپ قالسا, ايىپپۇل سالىناتىنىنا بۇرىننان قانىقپىز. قازٸرگٸ شىنايىلىق بۇدان ٶزگەرەك ەكەن. مىسالى, بيىلعى 4 شٸلدەدە, تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸنە وراي دونالد ترامپ سٶز سٶيلەگەننەن كەيٸن ونىڭ ساياساتىنا قارسى نارازىلىق شەرۋٸنە شىققان امەريكالىقتار اقش تۋىن اق ٷي الدىندا ٶرتەگەن. ونىڭ الدىندا, 2020 جىلعى 1 ماۋسىمدا افروامەريكالىق دجوردج فلويدتى پوليتسەيلەردٸڭ قاسكٷنەمدٸكپەن ٶلتٸرۋٸنە اشىنعان دەمونسترانتتار جاقىن جەردەگٸ مەملەكەتتٸك عيماراتتىڭ بٸرٸنەن اقش تۋىن جۇلىپ الىپ, وتقا جاققان. بۇل ٷشٸن ەشكٸم قاتاڭ جازالانباعان.
ەندٸ قاراڭىز: "بي-بي-سيدٸڭ" حابارلاۋىنشا, سول امەريكادا 2019 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىندا شٸركەۋ تٶبەسٸنە ٸلٸنگەن "كٶگٸلدٸرلەردٸڭ" تۋىن جۇلىپ الىپ, ٶرتەپ جٸبەرگەن ەيمس قالاسىنىڭ (ايوۆا شتاتى) 30 جاستاعى تۇرعىنى ا.مارتينەس 16 جىلعا تٷرمەگە وتىردى. وسىعان وراي پٸكٸر بٸلدٸرگەن امەريكالىقتاردىڭ ٶزٸ: "اقش تۋىن ٶرتەۋ – ەركٸندٸكتٸڭ بەلگٸسٸ جەنە ول ٷشٸن سالماقتى جازا قاراستىرىلماعان, وندا نەگە لگبت تۋىن ماسقارالاۋ ٷشٸن تٷرمەگە قامايدى", – دەپ قايران قالىستى.
بايقايسىز با, باتىس ەبدەن بىلعانىپ, بٷلٸنٸپ بارادى. ولاردا دەستٷرلٸ وتباسىلىق قۇندىلىقتار دەگراداتسيياعا ۇشىراعان. بٸز بۇدان ساباق الىپ, سالت-دەستٷرٸمٸزدٸ, رۋحاني ۇستىنىمىزدى نىعايتۋعا تيٸسپٸز. "بورات" فيلمٸندە ايتىلاتىن قاتٸگەزدٸك, رۋحاني قۇلدىراۋ, ينتسەست, جەزٶكشەلٸك سەكٸلدٸ لاس نەرسەنٸڭ قازاقستاندا جوقتىعىن پاش ەتكەنٸمٸز جٶن.
4. "بورات" فيلمٸ – قازاقستان تۋرالى ەمەس. شەتەلدٸك كينوسىنشىلاردىڭ پٸكٸرلەرٸن وقىدىم. بەرٸنٸڭ ايتار ويى بٸر جەردە توقايلاسادى: بۇل امەريكالىق قوعامنىڭ "ينفەكتسيياعا تولى ٸرٸڭدٸ جاراسىن ٸرٸ پلانمەن كٶرسەتەتٸن" ساتيرا. مىسالى, 2006 جىلى شىققان "بورات" 2001 جىلعى 11 قىركٷيەكتەگٸ جانتٷرشٸگەرلٸك تەرراكتٸدەن كەيٸن بٸرلٸگٸنەن ايىرىلىپ, قاققا جارىلعان اقش جۇرتشىلىعىن كەلەمەجدەيدٸ. وندا اقىماقتاۋ امەريكالىقتار تروللينگ ەكەنٸن تٷسٸنبەي, "بورات" سيياقتى ميگرانتتارعا ٶز قۇندىلىقتارىن تاڭۋعا, ەلٸ دە بولسا قوناقجايلىلىعى مەن تولەرانتتىلىعىن كٶرسەتۋگە تىرىسادى, الايدا بويلارىن پسيحوز بەن پارانويا جايلاعانىن اڭعارتىپ الادى. بۇل جولعى جالعاسى – سايلاۋ الدىندا بىلىققا بٶككەن امەريكا قوعامىن كٶرسەتەدٸ.
5. جالپى, "بوراتتىڭ" بٸرٸنشٸ بٶلٸمٸنە قاتىستى سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ رەسمي مەلٸمدەمە جاساۋى, جاپپاي نارازىلىق بٸلدٸرۋ, سونداي-اق قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس, يوردانييا, كۋۆەيت, باحرەين, ومان جەنە كاتاردىڭ ونىڭ پروكاتىنا تىيىم سالۋى جيٸركەنٸشتٸ فيلمگە كەدەرگٸ كەلتٸرگەن جوق, قايتا تانىمال بولۋىنا تٷرتكٸ بولدى.
سۇمىراي كوەن باسقا ەلدەردٸ دە مازاقتاپ كٶرگەن. مىسالى, ول دەل "بورات" سيياقتى, ياعني پرانك پەن يمپروۆيزاتسييالىق كومەدييا ٷلگٸسٸندە سومداعان اۆسترييالىق برۋنو نەمەسە سولتٷستٸك كورەيا كٶسەمٸنە ارنالعان "ديكتاتور", بولماسا, بريتان ٷكٸمەتٸن مازاق ەتەتٸن "گريمسبيدەن شىققان اعايىندىلار" – ولاردىڭ ەشقايسىسى دا جەتٸستٸككە جەتپەدٸ, مازاقتالعان ەلدەر تاراپىنان ەلەۋسٸز قالدى.
سوندىقتان ٶزگە وبرازدارىندا تانىمالدىلىق پەن تابىسقا كەنەلە الماعاندىقتان بۇل مالعۇن جارتى ەلەمدٸ دٷرلٸكتٸرگەن "بوراتقا" قايتا ورالىپ وتىر. امەريكالىق كينوسىنشىلار فيلمنٸڭ دەل قازٸر پروكاتقا شىققانى بەكەر ەمەستٸگٸنە نازار اۋدارتادى: ول اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋىن نىساناعا العان, ترامپ پەن رەسپۋبليكالىق پارتيياعا قارسى باعىتتالعان. تيٸسٸنشە, 3 قاراشا كٷنٸ امەريكادا پرەزيدەنتتٸك الامان ٶتكەننەن كەيٸن بۇل فيلمسىماق ٶزەكتٸ بولماي قالادى.
6. اقش باسىلىمدارى بۇل جولى "بورات-2" وبرازى تىم گروتەسكٸلٸ جەنە ابسۋردتى شىققانىنا نازار اۋدارتادى. 2006 جىلى امەريكالىقتار ونىڭ "قازاقستاننان كەلگەن رەپورتەر بورات ساگديەۆ" ەكەنٸنە شىن سەنٸپ قالدى. سودان بەرٸ بريتاندىق كوميكتٸڭ كٸم ەكەنٸن ەلەم تانىدى. "بوراتتىڭ" قازاقستانعا قاتىسى جوق ەكەنٸن بٸلدٸ. كوەننٸڭ جاڭا پرانك-فيلمٸنە بولگار اكتريساسى مارييا باكالوۆا ويناعان, "بوراتتىڭ كەمەلەتكە تولماعان قىزى تۋتار" وبرازىن ەنگٸزۋٸ دە سودان بولسا كەرەك. ەيتپەسە, فيلمسىماقتىڭ ٶزٸندە كٶرسەتٸلگەندەي, كوەن "قازاق دوكۋمەنتاليستٸ" رەتٸندە امەريكالىقتاردى ەرتٷرلٸ اقىماقتىققا, ارسىزدىققا يتەرمەلەپ, ماسقارالايىن دەسە, ولار ونى تانىپ قويا بەرەدٸ.
7. قورىتا كەلە, نە ايتايىن?
اعايىن, باتىستىڭ ارامزا كينوگەرٸنٸڭ كوممەرتسييالىق تابىس تابۋعا قۇرىلعان ٸشمەرەز, جىمىسقى ەرەكەتتەرٸن جٷرەككە جاقىن قابىلداماڭىز. ەيتپەسە, جادىڭىزدا قالىپ, جانىڭىزعا اۋىر تيەدٸ, اقىل-ساناڭىزدى مٷجيدٸ.
قازاق تاريحتا قانشاما الاپاتتان امان شىققان الىپ حالىق. ونىڭ جانىندا قايداعى بٸر ناقۇرىس ٷشٸن ٶزٸمٸزدٸ-ٶزٸمٸز كٸنەلاپ, جٸك-جٸككە بٶلٸنبەي-اق قويالىق. "بيتكە ٶكپەلەپ تونىڭدى وتقا جاقپا!" دەر ەدٸ اتا-بابامىز.
ماعان مىسالى, ەڭگٷدٸك "بوراتتىڭ" ەپەرباقان سٶزدەرٸنە قاراعاندا جەرٸمٸزگە كٶز سٷزگەن كٶرشٸ قىتايدىڭ نە رەسەيدٸڭ رەسمي تۇلعالارىنىڭ مەلٸمدەمەلەرٸ ەلدەقايدا قاۋٸپتٸ كٶرٸنەدٸ. مٸنە, دەل سونداي مەلٸمدەمەلەردٸ بٸزدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ قالت جٸبەرمەي, دەر كەزٸندە نارازىلىق بٸلدٸرٸپ, تىيىپ وتىرۋى قاجەت.
https://dalanews.kz/57209
