قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مəسەلەسٸ باستى نازاردا تۇر. وسىعان بايلانىستى اباي وبلىسىندا قانداي شارالار قولعا الىنعانىن جəنە ولاردىڭ قانشالىقتى تيٸمدٸ ەكەنٸن انىقتاۋ ماقساتىندا اباي وبلىسى بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرجان احمەتقاليەۆپەن سۇحباتتاستىق, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
– نۇرجان نىعمەتوللاۇلى, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸككە قاتىستى قانداي نەگٸزگٸ شارالار قابىلدانۋدا?
– اباي وبلىسىندا بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كەشەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2023 جىلعى جولداۋىندا مەكتەپتەردەگٸ قاۋٸپسٸز ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. وسىعان بايلانىستى وبلىس كٶلەمٸندە بٸرقاتار ناقتى شارالار قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, وبلىستىڭ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تيٸستٸ جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋعا 2023 جىلعا 905,2 ملن. تەڭگە بٶلٸندٸ. 2024 جىلعا 107,0 ملن تەڭگە قاراستىرىلدى. بۇل قاراجات بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸن بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن, دابىل تٷيمەلەرٸمەن, داۋىستىق حابارلاۋ جٷيەلەرٸمەن جəنە ليتسەنزييالانعان كٷزەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالدى.
بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ماڭىزدى قۇرال بولىپ وتىر. اباي وبلىسىنداعى مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار تولىعىمەن بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸمەن قامتىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا 13 197 بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلعان. بۇل كامەرالار قاۋٸپسٸزدٸكتٸ باقىلاۋ عانا ەمەس, تٶتەنشە جاعدايلاردا جەدەل əرەكەت ەتۋگە دە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
– ليتسەنزييالانعان كٷزەت قىزمەتٸ قانداي رٶل اتقارادى?
– وبلىسىمىزداعى كٶپتەگەن مەكتەپتەردە ليتسەنزييالانعان كٷزەت قىزمەتٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇل بالالاردىڭ فيزيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە نەگٸزگٸ رٶل اتقارىپ كەلەدٸ. ليتسەنزييالانعان كٷزەت قىزمەتٸ تەك مەكتەپتٸڭ سىرتقى قاۋٸپسٸزدٸگٸن عانا ەمەس, ٸشكٸ تəرتٸپتٸ دە قاداعالاپ وتىرادى. مەكتەپتەردە دابىل تٷيمەلەرٸ مەن تۋرنيكەتتەر ورناتىلىپ, كٷمəندٸ نەمەسە قاۋٸپتٸ جاعدايلار تۋىنداعان كەزدە جەدەل əرەكەت ەتۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلعان.
– ٶڭٸردەگٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا وقۋشىلاردىڭ پسيحولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى دا كەڭٸنەن ايتىپ ٶتسەڭٸز.
– پسيحولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك — بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸنٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. بالالار تەك فيزيكالىق تۇرعىدان عانا ەمەس, پسيحولوگييالىق تۇرعىدان دا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ سەزٸنۋٸ كەرەك. وسى ماقساتتا اباي وبلىسىندا 2024 جىلى پسيحولوگييالىق قولداۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇل ورتالىقتا بالالارعا جəنە مۇعالٸمدەرگە ارنالعان سەمينارلار مەن ترەنينگتەر ۇيىمداستىرىلادى. ٸس-شارالار بالالاردىڭ ەموتسيونالدىق كٷيٸن جاقسارتۋعا جəنە قيىن جاعدايلاردا پسيحولوگييالىق قولداۋ كٶرسەتۋگە باعىتتالعان.
– تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك مəسەلەلەرٸ قالاي شەشٸلۋدە?
– تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك تە ٷلكەن مəنگە يە. بٷگٸنگٸ تاڭدا تەحنولوگييانىڭ قارقىندى دامۋىنا بايلانىستى بالالاردىڭ ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. اباي وبلىسىنىڭ مەكتەپتەرٸندە وسى باعىتتا كەشەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. مەكتەپتەردە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا ارنايى ساباقتار ٶتكٸزٸلٸپ, بالالارعا ينتەرنەتتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك ەرەجەلەرٸ تٷسٸندٸرٸلۋدە. سونىمەن قاتار مۇعالٸمدەرگە تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا وقىتۋ باعدارلامالارى ەنگٸزٸلدٸ, بۇل بالالاردىڭ جەكە مəلٸمەتتەرٸن قورعاۋعا جəنە ينتەرنەتتٸ قاۋٸپسٸز پايدالانۋ مəدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
– قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى قاۋٸپسٸزدٸك قالاي قامتاماسىز ەتٸلۋدە?
– قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ دە بٸزدٸڭ ەرەكشە نازارىمىزدا. بۇل ۇيىمداردا بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸ ورناتىلىپ, جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىمەن بايلانىس قامتاماسىز ەتٸلدٸ. سپورت زالدارىندا جəنە شىعارماشىلىق ورتالىقتاردا بالالاردىڭ جاراقاتتانۋىن بولدىرماۋ ٷشٸن قوسىمشا قاۋٸپسٸزدٸك قۇرالدارى ورناتىلدى. بۇل شارالار بالالاردىڭ مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتاعى قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
– جالپى, اباي وبلىسىنىڭ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا قابىلدانىپ جاتقان وسى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىنىڭ بولاشاق ۇرپاققا تيگٸزەر əسەرٸ قانداي دەپ ويلايسىز?
– قاۋٸپسٸزدٸك مəسەلەسٸ — تەك بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ عانا ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق مٸندەتٸ. بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز — əر بالانىڭ ٶز مەكتەبٸندە تەك بٸلٸم الىپ قانا قويماي, ٶزٸن قورعالعان تۇلعا رەتٸندە سەزٸنۋٸنە جاعداي جاساۋ. بۇل بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەركٸن دامۋىنا جəنە ولاردىڭ قوعامعا پايدالى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اباي وبلىسىنداعى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن جەتٸلدٸرٸپ, بالالاردىڭ ساپالى بٸلٸم الۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋدا.
ساليقالى سۇحباتىڭىزعا كٶپ راحمەت.
