كونفەرەنتسييا كەمەلەتكە تولماعان قىلمىس قۇرباندارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سىندى ٶتكٸر مەسەلەنٸ تالقىلاۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ جەتەكشٸ عالىمدارى, قر كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, جوعارعى قاداعالاۋ ورگانى پروكۋراتۋرا ٶكٸلدەرٸ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, تەجٸريبەلٸك ماماندار, الماتى قالاسى جەنە الماتى وبلىسى بويىنشا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان جەبٸر شەككەندەرگە كٶمەك كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ ماماندارىنىڭ باس قوسقان القالى جيىنى بولدى.
كونفەرەنتسيياعا الىس جەنە جاقىن شەتەلدەردٸڭ بەلگٸلٸ, بەدەلدٸ عالىمدارى: رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ەڭبەگٸ سٸڭگەن قايراتكەرٸ, كريميناليستەر مەن كريمينولوگتار وداعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, ز.ع.د., پروفەسسور و.ا. زايتسەۆ; رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ەڭبەگٸ سٸڭگەن زاڭگەرٸ ز.ع.د., رەسەي ٸٸم ومبى اكادەميياسىنىڭ قىلمىستىق ٸس جٷرگٸزۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ا.م. بارانوۆ; و.ە. كۋتافين اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ كريمينولوگييا جەنە قىلمىستىق-اتقارۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ز.ع.د., پروفەسسور ە.ا. انتونيان; قازاق فەدەرالدىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قىلمىستىق ٸس جٷرگٸزۋ جەنە كريميناليستيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ز.ع.د. ا.يۋ. ەپيحين; رحدۋ قىلمىستىق قۇقىق, قىلمىستىق ٸس جٷرگٸزۋ جەنە كريميناليستيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ز.ع.د., ل.ر. كلەبانوۆ ز.ع.ك., دوتسەنت ي.ي. بەلوزەروۆا, ن.ا. سەلەزنەۆا; تاشكەنت مەملەكەتتٸك زاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حالىقارالىق قۇقىق جەنە ادام قۇقىقتارى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ PhD دوكتورى, دوتسەنت گافۋروۆا نوزيماحون, ف.ۋ. يۋسۋپوۆا ونلاين فورماتتا ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە ارنالعان باياندامالار جاسادى.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەڭ كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ - كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە قىلمىستىڭ ٶرشٸپ, ٶسۋٸ. ەرتٷرلٸ دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, 2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى 227 قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تٸركەلدٸ. ٶتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىنا قاراعاندا 32%-عا كٶپ قىلمىس تٸركەلدٸ. ٶڭٸرلەر بويىنشا ەڭ كٶپ قۇقىق بۇزۋشىلىق الماتى وبلىسىندا – 25. الماتى ەكٸنشٸ ورىندا (23), ال تٷركٸستان وبلىسى ٷشٸنشٸ ورىندا (19). بالالارعا قاتىستى ەڭ از قىلمىس اباي (4) جەنە ۇلىتاۋ (3) وبلىستارىندا تٸركەلگەن. كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى قىلمىستاردىڭ تٷرٸنە بايلانىستى 16 جاسقا دەيٸنگٸ بالالارعا قاتىستى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى قىلمىستار جيٸ جاسالادى – 45 جاعداي. «ٶزٸن-ٶزٸ ٶلتٸرۋگە يتەرمەلەۋ» بابى 24 رەت, «زورلاۋ» جەنە «سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸ» 20 فاكتٸ بويىنشا تٸركەلگەن. (Exclusive.kz Ranking سايتىنا سٸلتەمە)
قۇقىقتىق مەملەكەتتە وتباسىن, انا مەن بالانى قورعاۋ قاجەتتٸلٸگٸ كٷمەن تۋدىرمايدى, سول سەبەپتٸ, مەملەكەتتٸڭ تۇراقتى بولاشاعىن قامتاماسىز ەتەتٸن قوعامنىڭ ەڭ نەگٸزگٸ كەپٸلدٸگٸ رەتٸندە ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ مٷددەسٸ, ولاردىڭ قالىپتى دامۋى مەن جارقىن بالالىق شاعىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرۋى قاجەت. ياعني, بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸ ەلەۋمەتتٸك, قۇقىقتىق, پسيحولوگييالىق قورعاۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ جەنە ماڭىزدى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولۋى كٷمەن تۋىنداتپايدى.
دەگەنمەن دە, ەلٸمٸزدە كەمەلەتكە تولماعانداردى قىلمىستىق قول سۇعىلماۋشىلىقتان قورعاۋ سالاسىنىڭ بٷگٸنگٸ تاڭدا شەشٸلمەي وتىرعان بٸرقاتار ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ دە بار, اتاپ ايتقاندا: نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق مەسەلەلەردە جٸبەرٸلگەن كەمشٸلٸكتەر سالدارىنان تۋىنداپ وتىرعان, ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋ سالاسىندا مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر اراسىنداعى فۋنكتسييالاردىڭ دۇرىس بٶلٸنبەۋٸ; اۋىلدى جەرلەردەگٸ بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ; كەمەلەتتٸك جاسقا تولماعان قىزمەتكەرلەردٸڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ تٶمەندٸگٸ مەن ەلەۋمەتتٸك قورعاۋدىڭ تٶمەندٸگٸ; مەملەكەتتٸك باسقارۋ ورگاندارىنداعى جەمقورلىق; كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتىرىپ قوعامعا بەيٸمدەيتٸن ورتالىقتاردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا سپيكەرلەردٸڭ باياندامالارىنان كەلەسٸدەي وي ساباقتاۋىمىزعا بولادى: كەمەلەتكە تولماعانداردى قىلمىستىق قول سۇعىلماۋشىلىقتان قورعاۋدى رەفورمالاۋدىڭ مەملەكەتتٸك-قۇقىقتىق تۇرعىدان رەتتەلۋٸنە باستى نازار اۋدارىلۋى تيٸس. وسى تۇرعىدان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق تەتٸكتەرٸن اشىپ, جان-جاقتى قاراستىرۋ, تالداۋ ٶزەكتٸ دە ٶتكٸر مەسەلەلەردٸڭ قاتارىندا.
جاس بالالار مەن كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن نىعايتۋ ماقساتىندا ولارعا قاتىستى جاسالىنعان زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ, قىلمىس قۇرباندارىن وڭالتۋ جەنە قولداۋ شارالارىنىڭ, سونداي-اق بٸلٸم بەرۋ جەنە وڭالتۋ باعدارلامالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەتتٸلٸگٸ كونفەرەنتسييا قاتىسۋشىلارىنىڭ نازارلارىنان تىس قالمادى.
كونفەرەنتسييانى قورىتىندىلاي كەلە, كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلاردىڭ ٶزارا بەلسەندٸ ٸس-قيمىلىن جەنە كٶتەرٸلٸپ وتىرعان مەسەلەلەردٸ جالپى يگەرۋ قابٸلەتٸن, سونداي-اق بالالار مەن كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى قولدانىستاعى قىلمىستىق, قىلمىستىق ٸس جٷرگٸزۋ, ازاماتتىق, ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ, وتباسىلىق جەنە باسقا دا زاڭنامالاردى جەنە تەجٸريبەلٸك جۇمىستاردى دامىتۋعا ماڭىزدى ەسەر ەتەتٸن سىندارلى ۇسىنىستار مەن ۇسىنىستاردى ەزٸرلەۋدٸ اتاپ ٶتۋٸمٸزگە بولادى.
«كەمەلەتكە تولماعان قىلمىس قۇرباندارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا قازٸرگٸ قوعامنىڭ ەڭ وسال مٷشەلەرٸن قۇقىقتىق قورعاۋدى جاقسارتۋ بويىنشا ديالوگ پەن بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸڭ نەگٸزگٸ فورۋمى رەتٸندە ٶزٸنٸڭ ماڭىزىن جوعالتپاي, بولاشاقتا جالعاسىن تابادى دەگەن سەنٸمٸمٸز مول.
وماروۆا ايمان بەكمۋراتوۆنا
«نارحوز ۋنيۆەرسيتەتٸ» كەاق, قۇقىق جەنە
مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەكتەبٸنٸڭ ديرەكتورى ورىنباسارى,
دوتسەنت, ز.ع.ك.
ماليكوۆا شولپان
بالتابەكوۆنا
ز.ع.ك., قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسو
«نارحوز ۋنيۆەرسيتەتٸ» كەاق,
قۇقىق جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەكتەبٸ
ەدٸلعازى سەرٸكحان
دوكتور PhD, نارحوز ۋنيۆەرسيتەتٸ كەاق,
قۇقىق جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەكتەبٸ
