بٷگٸندە D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعى ەلەم بويىنشا بٸر ميللياردتان استام ادامعا ەسەر ەتٸپ وتىرعان جاھاندىق مەسەلە رەتٸندە تانىلعان, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ونىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ تەك سٷيەك جٷيەسٸنە عانا قاتىستى ەمەس. D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ تٶمەن بولعان جاعدايدا ادامدار جيٸ اۋىرادى, جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ, اۋتويممۋندىق دەرتتەردٸڭ, ديابەتتٸڭ ەكٸنشٸ تيپٸ جەنە دەپرەسسييالىق جاعدايلاردىڭ دامۋ قاۋپٸ ارتادى.
D دەرۋمەنٸ جەتكٸلٸكسٸز بولعان كەزدە ادامدار جيٸرەك سىرقاتتانادى, ولاردا جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ, اۋتويممۋندىق بۇزىلىستاردىڭ, قانت ديابەتٸنٸڭ ەكٸنشٸ تيپتٸ جەنە دەپرەسسييالىق كٷيزەلٸستەردٸڭ قاۋپٸ جوعارىلايدى.
سوعان قاراماستان, كٶپتەگەن ادامدار ەلٸ كٷنگە دەيٸن D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعىن جاي عانا سەنگە اينالعان دياگنوز رەتٸندە قابىلداپ, ونى دەنساۋلىققا تٶنەتٸن ناقتى قاۋٸپ دەپ ەسەپتەمەيدٸ. الايدا كلينيكالىق زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ كٶرسەتكەندەي, كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸندە D دەرۋمەنٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ نەمەسە تاپشىلىعى انىقتالعان. ولاردىڭ كٶبٸ ٶزدەرٸندەگٸ كٷيزەلٸس پەن جيٸ بولاتىن سۋىق تييۋدٸڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ دەل وسى D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعى ەكەنٸن بٸلمەگەن.
نەلٸكتەن بۇل زەرتتەۋ قازاقستاندا جٷرگٸزٸلدٸ?
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعى تۋرالى اقپارات كٶپ بولعانىمەن, كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸ اراسىندا بۇل مەسەلە جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە زەرتتەلمەگەن. ال دەل وسى سانات ەلدەگٸ ەڭبەككە قابٸلەتتٸ حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸن قۇرايدى. بۇعان دەيٸن ولاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ سالتى تۇراقتىراق ەرٸ ساپالى تاماقتانۋعا قولجەتٸمدٸ بولعاندىقتان, دەرۋمەندەر دەڭگەيٸ قالىپتى دەپ ەسەپتەلٸپ كەلگەن. الايدا ٸس جٷزٸندە بۇل پٸكٸردٸڭ قاتە ەكەنٸ انىقتالدى.
«كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸ كٷنٸنٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن عيمارات ٸشٸندە ٶتكٸزەدٸ جەنە كٷن سەۋلەسٸن كٶبٸنە تەرەزە ارقىلى عانا كٶرەدٸ. بۇل D دەرۋمەنٸنٸڭ تٷزٸلۋٸ ٷشٸن جەتكٸلٸكسٸز, ٶيتكەنٸ تەرٸدە وسى ٷدەرٸستٸ ٸسكە قوساتىن ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەلەر ەينەكتەن ٸس جٷزٸندە ٶتپەيدٸ. ادامدار سىرتقا شىققاننىڭ ٶزٸندە تٸكەلەي كٷن سەۋلەسٸنەن جيٸ قورعانادى, قاجەتتٸ ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەنٸڭ 95 پايىزىنا دەيٸن بٶگەيتٸن SPF-قورعانىش كرەمدەرٸن پايدالانادى نەمەسە ۋلتراكٷلگٸننەن قورعايتىن جابىق كيٸم كيەدٸ. بۇعان قوسا, جول-جٶنەكەي تاماقتانۋ, دۇرىس تاماقتانۋ تەرتٸبٸنٸڭ ساقتالماۋى جەنە تۇراقتى كٷيزەلٸس جاعدايى دا ەسەر ەتەدٸ. وسىلايشا كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸ D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعى قاۋپٸ جوعارى توپقا جاتادى. سوعان قاراماستان, سوڭعى ۋاقىتقا دەيٸن قازاقستاندا وسى فاكتورلاردىڭ قانداعى ناقتى كٶرسەتكٸشتەرگە قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ جان-جاقتى زەرتتەلمەگەن», – دەلٸنگەن زەرتتەۋدە. (https://www.pharmacoeconomics.ru/jour/article/view/525).
كٸمدەر جەنە قالاي زەرتتەلدٸ?
زەرتتەۋ الماتى قالاسىندا 18 بەن 44 جاس ارالىعىنداعى 151 كەڭسە قىزمەتكەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن جٷرگٸزٸلدٸ. قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸن ەيەلدەر قۇرادى. ولاردىڭ ورتاشا جاسى شامامەن 33 جاس تٶڭٸرەگٸندە. زەرتتەۋگە قاتىسقانداردىڭ بارلىعى دەرلٸك كٷنٸنە كەمٸندە سەگٸز ساعات كەڭسەدە جۇمىس ٸستەگەن. سونىمەن قاتار ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ سەرۋەندەپ جٷرگەن, كەيبٸرٸ سپورتپەن اينالىسقان, ال شامامەن تٶرتتەن بٸرٸ دەرۋمەندەر مەن بيولوگييالىق بەلسەندٸ قوسپالاردى قابىلداعان. جالپى العاندا, ولار ٶزدەرٸن دەنٸ ساۋ ادامدار رەتٸندە باعالاعان.
زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ تەك قاتىسۋشىلار ٷشٸن عانا ەمەس, دەرٸگەرلەردٸڭ ٶزدەرٸ ٷشٸن دە كٷتپەگەن جاڭالىق بولدى.
«قاتىسۋشىلاردىڭ 75,5 پايىزىندا D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعى نەمەسە ونىڭ تٶمەن دەڭگەيٸ انىقتالدى. ەربٸر ٷشٸنشٸ ادامنىڭ كٶرسەتكٸشٸ 20 نگ/مل-دەن تٶمەن بولعان. بۇل كلينيكالىق تۇرعىدان راستالعان تاپشىلىق بولىپ سانالادى. ال D دەرۋمەنٸنٸڭ قالىپتى دەڭگەيٸ ەربٸر تٶرتٸنشٸ قاتىسۋشىدا عانا تٸركەلدٸ. قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا, ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ەرەسەكتەردٸڭ تٶرتتەن ٷشەۋٸ D دەرۋمەنٸنٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸمەن ٶمٸر سٷرگەن جەنە بۇل تۋرالى بٸلمەگەن», - دەلٸنگەن زەرتتەۋدە.
كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸنەن الىنعان تالداۋ نەتيجەلەرٸ ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸندە D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ ەلدەقاشان تٶمەندەگەنٸن كٶرسەتتٸ. مۇنداي جاعدايدا دەرۋمەندٸك قوسپالاردىڭ از مٶلشەردەگٸ دوزالارى نەمەسە كٷن استىندا سيرەك سەرۋەندەۋ ونىڭ دەڭگەيٸن قالىپتى كٶرسەتكٸشكە دەيٸن جەتكٸزە المايدى.
«دەرۋمەن جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ اعزادا سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ پايدا بولۋىنا سوقتىرادى»
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, D دەرۋمەنٸ ەلدەقاشان «تەك سٷيەككە ارنالعان پرەپارات» دەگەن تٷسٸنٸكتەن اسىپ تٷستٸ. D دەرۋمەنٸنٸڭ بەلسەندٸ تٷرٸ اعزاعا كالتسيي مەن فوسفوردى دۇرىس سٸڭٸرۋگە كٶمەكتەسەدٸ. ولاردىڭ قاجەتتٸ دەڭگەيٸن ساقتايدى جەنە سٷيەك تٸنٸنٸڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ەسەر ەتە باستاماس بۇرىن D دەرۋمەنٸ باۋىر مەن بٷيرەكتە بەلگٸلٸ بٸر ٶزگەرٸستەردەن ٶتٸپ, سودان كەيٸن عانا كالتسيي مەن فوسفوردىڭ ٸشەك, قان جەنە سٷيەك اراسىنداعى دۇرىس تارالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
دەرٸگەرلەر D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعىن كەلەسٸ قاۋٸپتەردٸڭ ارتۋىمەن دە بايلانىستىرادى:
- جيٸ جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىعۋ;
- بۇلشىقەت ەلسٸزدٸگٸ مەن سوزىلمالى شارشاۋ;
- دەنە مەن بۋىنداردىڭ اۋىرۋى;
- كٶڭٸل كٷيدٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە دەپرەسسييا بەلگٸلەرٸ;
- جٷرەك-قان تامىرلارى جەنە اۋتويممۋندىق اۋرۋلار;
- ەيەلدەردەگٸ جٷكتٸلٸك كەزٸندەگٸ اسقىنۋلار نەمەسە ۇرىقتىڭ سٷيەك جٷيەسٸنٸڭ دۇرىس قالىپتاسپاۋ قاۋپٸ.
«D دەرۋمەنٸنٸڭ رٶلٸ تەك سٷيەك تٸنٸن نىعايتۋمەن شەكتەلمەيدٸ. SF-36 ساۋالناماسىنىڭ دەرەكتەرٸنە نەگٸزدەلگەن تالداۋ نەتيجەلەرٸ كٶرسەتكەندەي, D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعى بار پاتسيەنتتەردە جالپى دەنساۋلىق جاعدايى, فيزيكالىق بەلسەندٸلٸك دەڭگەيٸ جەنە اۋىرسىنۋ سيندرومىنىڭ ايقىندىلىعى بويىنشا كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ستاتيستيكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى جاقسارۋى بايقالدى», - دەپ اتاپ ٶتٸلگەن زەرتتەۋدە.
نە ٸستەۋ كەرەك?
كٶپتەگەن ادامدار D دەرۋمەنٸن تەك الدىن الۋ ٷشٸن قاجەت زات رەتٸندە قابىلداپ, ونى جٷيەسٸز تٷردە, از مٶلشەردە جەنە اعزادا تاپشىلىق بار-جوعىن انىقتاماستان قابىلدايدى. دەرٸگەرلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي تەسٸل سيرەك جاعدايدا عانا نەتيجە بەرەدٸ ەرٸ تاپشىلىقتىڭ ورنى تولدى دەگەن جالعان تٷسٸنٸك قالىپتاستىرادى.
«الدىن الۋ ماقساتىنداعى دوزالار D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ باستاپقىدا قالىپتى بولعان جاعدايدا عانا تيٸمدٸ. ەگەر تاپشىلىق ەلدەقاشان قالىپتاسقان بولسا, مۇنداي مٶلشەر قانداعى كٶرسەتكٸشتەردٸ كٶتەرە المايدى. ادام بٸرنەشە اي بويى D دەرۋمەنٸن قابىلداۋى مٷمكٸن, بٸراق ونىڭ دەڭگەيٸ تٶمەن كٷيٸندە قالادى, سەبەبٸ قابىلداناتىن دوزا اعزانىڭ ناقتى قاجەتتٸلٸگٸنە سەيكەس كەلمەيدٸ», - دەيدٸ دەرٸگەر.
كەڭ تارالعان تاعى قاتەلٸكتٸڭ بٸرٸ - D دەرۋمەنٸن كلينيكالىق قاجەتتٸلٸكتٸ انىقتاماي جەنە دەرٸگەردٸڭ باعالاۋىنسىز قابىلداۋ. كٷندەلٸكتٸ مەديتسينالىق تەجٸريبەدە, ەگەر ادامدا تاپشىلىق بەلگٸلەرٸ نەمەسە قاۋٸپ فاكتورلارى بولماسا, D دەرۋمەنٸنە تالداۋ تاپسىرۋ ۇسىنىلمايدى.
«ەگەر ادامدا بەلگٸلٸ بٸر بەلگٸلەر, سوزىلمالى اۋرۋلار نەمەسە تاپشىلىق قاۋپٸن ارتتىراتىن فاكتورلار بولسا, تالداۋ ەمدەۋ تاكتيكاسىن دۇرىس تاڭداۋعا كٶمەكتەسەدٸ. سوندىقتان تالداۋدى «ساقتىق ٷشٸن» عانا تاپسىرىپ, دەرٸ-دەرمەكتەردٸ ٶز بەتٸنشە قابىلداۋدى باستاۋعا بولمايدى. تەك سانالى ەرٸ نەگٸزدەلگەن تەسٸل تيٸمدٸ نەتيجە بەرەدٸ: كٶرسەتٸلٸمدەردٸ باعالاۋ, دوزانى دەرٸگەردٸڭ تاڭداۋى جەنە قاجەت بولعان جاعدايدا كٶرسەتكٸشتەردٸ باقىلاۋ», - دەپ اتاپ ٶتەدٸ زەرتتەۋ اۆتورلارى.
زەرتتەۋشٸلەردٸڭ ايتۋىنشا, D دەرۋمەنٸنٸڭ قانداي فورمادا قابىلداناتىنى دا ماڭىزدى.
«تاپشىلىق كەزٸندە تەك دوزانىڭ عانا ەمەس, پرەپاراتتىڭ تٷرٸنٸڭ دە ماڭىزى زور. D دەرۋمەنٸنٸڭ دەرٸلٸك تٷرلەرٸ مٸندەتتٸ تٸركەۋدەن ٶتەدٸ, ولاردىڭ قۇرامىنداعى بەلسەندٸ زاتتىڭ مٶلشەرٸ ناقتى كٶرسەتٸلەدٸ جەنە ەسەرٸ بولجامدى بولادى. بۇل كەزدەيسوق تاعامدىق قوسپالاردان تٷبەگەيلٸ ەرەكشەلەنەدٸ. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ قۇرامىنداعى دەرۋمەن مٶلشەرٸ قاپتامادا كٶرسەتٸلگەن اقپاراتقا سەيكەس كەلمەۋٸ مٷمكٸن. دەل وسىنداي عىلىمي نەگٸزدەلگەن تەسٸلدٸڭ ارقاسىندا بٸز زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸن قالىپتى دەڭگەيگە جەتكٸزە الدىق», - دەلٸنگەن جارييالانىمدا.
نەلٸكتەن بۇل ماڭىزدى?
بٷگٸندە ەلەم دەرٸگەرلەرٸ D دەرۋمەنٸن جاي عانا قوسىمشا رەتٸندە ەمەس, تۇراقتى كٷيزەلٸس, جوعارى جٷكتەمە جەنە كٷن سەۋلەسٸنٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ جاعدايىندا اعزانىڭ جالپى جاعدايىنا ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتور رەتٸندە قاراستىرادى. ونىڭ ماڭىزى ەلدەقاشان دەستٷرلٸ دەرۋمەن ۇعىمىنىڭ شەڭبەرٸنەن شىعىپ كەتكەن.
«زاماناۋي حالىقارالىق زەرتتەۋلەر D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ ادامنىڭ پسيحوەموتسيونالدىق جاعدايىمەن بايلانىستى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. قانىنداعى D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ جوعارى ستۋدەنتتەر مەن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا دەپرەسسييا بەلگٸلەرٸ مەن ەموتسييالىق تۇراقسىزدىق سيرەك كەزدەسەدٸ. بۇل D دەرۋمەنٸ پسيحيكالىق بۇزىلىستاردى ەمدەيدٸ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. الايدا ونىڭ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيٸن قازٸرگٸ ٶمٸر سالتى جاعدايىندا پسيحيكالىق ساۋلىقتى قولدايتىن فاكتورلاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى», - دەلٸنگەن زەرتتەۋدە.
بۇل اقپارات جالپى تانىستىرۋ ماقساتىندا ۇسىنىلعان جەنە ٶزٸن-ٶزٸ دياگنوستيكالاۋعا نەمەسە ٶز بەتٸنشە ەم قابىلداۋعا ارنالماعان. ەگەر دەنساۋلىعىڭىزعا قاتىستى الاڭداتاتىن بەلگٸلەر بايقالسا, مٸندەتتٸ تٷردە ماماننىڭ كەڭەسٸنە جٷگٸنٸڭٸز.
