ازاماتتىق قوعام مەسەلەسٸ قازاقستاندا ۇزاق ۋاقىت بويى قوعامدىق-ساياسي پٸكٸرتالاستاردا كٶتەرٸلٸپ جٷردٸ. وعان كوروناۆيرۋس, قاڭتار وقيعاسى, رەفەرەندۋم سەكٸلدٸ سوڭعى اۋقىمدى وقيعالار ەسەرٸن تيگٸزدٸ. ياعني, ٷكٸمەتتٸك ەمەس سەكتور ادام قۇقىقتارى مەن ەرٸكتٸلەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن ەدەۋٸر ارتتىرىپ, باسقارۋشىلىق شەشٸمدەر قابىلداۋ پروتسەسٸنە ەسەرٸن كٷشەيتتٸ.
جىلدار بويى قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعام ۇعىمىنىڭ تۇجىرىمدامالىق تٷسٸنٸگٸ ٶتە تار بولدى. سوندىقتان, بۇعان دەيٸن ازاماتتىق قوعام مەملەكەت تاراپىنان قارجىلىق قولداۋ بولعان كەزدە عانا بولادى جەنە ونىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولادى دەپ ەسەپتەلدٸ. سول سەبەپتٸ دە ەلٸمٸزدە ازاماتتىق بەلسەندٸلٸك دەڭگەيٸ تٶمەن سانالادى, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارعا ەشكٸم سەنبەي, ازاماتتاردى قاندايدا بٸر مەسەلەگە جۇمىلدىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ ٶتە تٶمەن بولعانى جاسىرىن ەمەس.
وسى تۇستا تاقىرىپقا قاتىستى تاعى بٸر سۇراق تۋىندايدى. ازاماتتىق قوعام مەملەكەتتٸك جٷيەنٸ قوعام مٷددەسٸنە قىزمەت ەتۋگە مەجبٷر ەتە الاتىنداي كٷشتٸ بولا الا ما? بۇعان قاتىستى ساياساتتانۋشى رۋسلان ەلٸمنازار پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. ونىڭ ويىنشا, ەلدە جىل ٶتكەن سايىن ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸنۋدە. سونىمەن قاتار, بۇل پروتسەستٸڭ تەۋەلدٸ سيپاتى جوق, وعان فاكتورلاردىڭ ەدەۋٸر مٶلشەرٸ, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك العىشارتتار, سونداي-اق حالىقتىڭ ازاماتتىق بەلسەندٸلٸك دەرەجەسٸ ەسەر ەتەتٸنٸ انىق.
ازاماتتىق قوعام-ساياسي ٷكٸمەتكە تەۋەلسٸز جۇمىس ٸستەيتٸن, بٸراق وعان ىقپال ەتۋگە قابٸلەتتٸ قاتىناستار جيىنتىعى. ەلدٸڭ, ٶڭٸردٸڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋى ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا تٸكەلەي بايلانىستى. ال ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – حالىقتىڭ مٷددەسٸن قورعاپ, ونى بيلٸككە قاجەتتٸ دەڭگەيدە جەتكٸزۋ. حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سٷيەنسەك, قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنىڭ يندەكسٸ ٶتە تٶمەن. ال دامىعان ەلدەردٸڭ بۇل كٶرسەتكٸشٸ 90 پايىزدان جوعارى. ونىڭ سالدارىنان ەلدە جەمقورلىققا قاتىستى مەسەلەلەر كەڭٸنەن بولىپ جاتىر. دامىعان ەلدەردە حالىق سەنٸمٸنٸڭ جوعارى بولۋىنا بٸلٸكتٸ قالىپتاسقان ازاماتتىق قوعام ەسەر ەتەدٸ.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, قازاقستاننىڭ ازاماتتىق قوعامى پارلامەنتتٸڭ جۇمىسىنا قولداۋ كٶرسەتەدٸ. ال بۇل ٶز كەزەگٸندە قوعامنىڭ مٷددەسٸن كٶرسەتەتٸن جەنە ونىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن تيٸمدٸ زاڭنامانى قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ەلٸمٸزدە ازاماتتىق سەكتوردىڭ كٶبەيۋٸنە كەلەتٸن بولساق, ساياساتتانۋشىنىڭ سٶزٸنشە, بۇل شامامەن 2000-شى جىلداردان باستالدى, ال بٷگٸنگە دەيٸن ەلدە رەسمي تٷردە تٸركەلگەن جەنە ەرتٷرلٸ پروفيلدەگٸ 25 مىڭعا جۋىق كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمدار, 3,9 مىڭنان استام دٸني بٸرلەستٸكتەر بار.
وسى ۋاقىت ٸشٸندە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸمەن ديالوگ ورناتۋ ٷشٸن, سونداي-اق ٶزەكتٸ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋ پروتسەسٸنە قاتىسۋ ٷشٸن مٷمكٸندٸكتەر دەلٸزٸن قۇردى دەپ ايتۋىمىزعا بولادى.
نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸك ورگاندار ازاماتتىق سەكتوردىڭ رٶلٸن جان-جاقتى دامىتۋ جەنە تەڭ قۇقىلى ىنتىماقتاستىق ٷشٸن كەيبٸر مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالاردى بەرۋ ارقىلى كٷشەيتۋ تۋرالى ٶز نيەتتەرٸن اشىق بٸلدٸردٸ.
قازٸر قازاقستاننىڭ قوعامىندا بەيقامدىق مەن قامقورشىلدىقتىڭ باسىمدىلىعى بايقالادى. بەيقامدىق ازاماتتاردىڭ ەرتٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ قوعامدىق ٶمٸرگە بەلسەندٸ قاتىسۋىن تەجەيدٸ, ولار تۇراتىن جەرٸندەگٸ ەرتٷرلٸ مەسەلەلەردٸ بٸرلەسٸپ شەشۋدەن باستاپ, ەلدٸ باسقارۋ پروتسەسٸنە قاتىسۋعا دەيٸنگٸ دٷنيەلەردٸ قامتيتىنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماعان ابزال. قامقورشىلدىق ادامداردى مەملەكەتكە جەنە ونىڭ ورگاندارىنا ولاردىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن شەكتەپ, ولاردىڭ ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق مەسەلەسٸ بويىنشا تەۋەلدٸ ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, زاماناۋي قوعامنىڭ وڭ ٷردٸسٸ دە بار, مىسالى حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارى نەمەسە كەز كەلگەن ازامات قيىن جاعدايلارعا تاپ بولعان كەزدە جەكەلەگەن ازاماتتار بٸر-بٸرٸنە بەلسەندٸ تٷردە كٶمەكتەسەدٸ. بۇل ەرەكتٸلەر قاتارىنىڭ كٶبەيگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
مىسالى, قازاقستاندا COVID-19 پاندەميياسى تاراعان كەزدە ەرٸكتٸلەر حالىقپەن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ, ناۋقاستارعا كٷتٸم جاساۋ بويىنشا دەرٸگەرلەرگە كٶمەك كٶرسەتتٸ, زەينەتكەرلەر مەن مٷگەدەكتەرگە ازىق-تٷلٸك پەن دەرٸ-دەرمەك جەتكٸزدٸ.
قر اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا سول جىلى ەرٸكتٸلەر ۇيىمدارى مٷشەلەرٸنٸڭ سانى ٷش ەسەگە ارتىپ, 190 مىڭعا جۋىق ادامعا جەتتٸ, ال ەرٸكتٸلەر جوبالارىنىڭ سانى – 2 مىڭعا جۋىقتادى.
الداعى ۋاقىتتا بٸزدەر ازاماتتىق قوعامدى قولدايتىن ينستيتۋتتاردى كٷشەيتۋ جولى ارقىلى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋٸمٸز كەرەك.
ساياساتتانۋشى رۋسلان ەلٸمنازار ويىنشا, ازاماتتىق سەكتوردىڭ تۇراقتىلىعى جەنە مەملەكەتتٸك ەمەس ينستيتۋتتار قىزمەتٸنٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ستاتيستيكالىق دەرەكتەردٸ جٷيەلەۋ كەرەك.
– قازٸر ازاماتتىق قوعامدا بولىپ جاتقان پروتسەستەردٸ زەرتتەۋدٸڭ اكادەمييالىق تەسٸلدەرٸ مەن قۇرالدارىن دامىتۋ بويىنشا جٷيەلٸ پٸكٸرتالاستار ورتاسىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن كوممەرتسييالىق ەمەس باسقارۋ بويىنشا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى مەن وقۋ جوسپارلارىن ەنگٸزگەن دۇرىس. ۆولونتەرلٸك قىزمەتتٸڭ بەدەلٸن ارتتىرۋ, ۆولونتەرلەردٸڭ ازاماتتىق سەكتور جۇمىسىنا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ, ۆولونتەرلەردٸڭ ازاماتتىق باستامالارعا قاتىسۋىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ىڭعايلىلىعىن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ قادامداردى ٸسكە اسىرۋعا بولادى, – دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
بۇل رەتتە ازاماتتىق قوعامنىڭ مەملەكەتتٸك جەنە مەملەكەتتٸك ەمەس سەكتورلارىنىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ زاڭنامالىق نەگٸزٸن جەتٸلدٸرۋ قاجەت. ٶز كەزەگٸندە ازاماتتىق قوعام مەسەلەلەرٸن جٷيەلٸ زەرتتەپ جٷرگەن مامان قازاق قوعامىن قانداي ماڭىزدى شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەرەكتٸگٸن العا تارتتى.
– مەملەكەتتٸك جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس سەكتورلار ٶكٸلدەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتۋ ستاندارتتارىن جەنە مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالاردى كوممەرتسييالىق ەمەس سەكتورعا بەرۋ رەسٸمدەرٸن ەزٸرلەۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن جۇمىسىن اياقتاعان جٶن. بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار جوبالارعا, ٸس-شارالارعا قاتىسۋعا تارتۋ جەنە دەمەۋشٸلٸك پەن قايىرىمدىلىق مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جاعدايلاردى دامىتۋ كەرەك. ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيلەردە مەملەكەت تاراپىنان كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمداردى قارجىلىق قولداۋ جٷيەلەرٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە دامىتقان دۇرىس. ٶزٸنٸڭ نىسانالى توپتارى بار ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارى بار جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ ەرەكشە شارتتارى ەنگٸزٸلسە, وڭ نەتيجە كٶرسەتەدٸ, – دەپ بٸلٸكتٸ مامان ويىن قورىتىندىلادى.
دامىعان ەلدەردە مەملەكەتتٸك جٷيە مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. قازٸرگٸ تاڭدا وسى باعىتتا جۇمىستار جٷرٸپ جاتىر. بۇل رەتتە مەملەكەتتٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ەرٸكتٸلەرگە بارىنشا قولداۋ كٶرسەتٸپ, ولاردىڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرەتٸن ارنايى زاڭ دا قابىلداعانىن بٸلەمٸز. مۇنداي ماڭىزدى ٸس-شارالار ەلٸمٸزدە ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸنٸ سٶزسٸز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ەلٸمٸزدە توقتاۋسىز جٷرەتٸنە سەنٸمدٸمٸز.
