بۇل سيپاتتى ەدٸلەتسٸز ٶمٸرگە ٶكپەسٸ وسىنشا ٷلكەن بولعانمەن, اعامىز ٶزٸ ورتادان تٶمەن, كٸشٸگٸرٸم عانا اقىن بولاتىن. سول سەبەپتٸ, اعاما قاتىستى العاندا, ٶمٸردٸ سونشالىق ەدٸلەتسٸز دەپ ايتا الماس ەدٸم... حوش... ەندٸ, مٸنە... قاراسام, سول اعامنىڭ جاسىنا مەن دە كەلٸپ قالىپپىن... قاراسام, سول اعامدا جوقتىڭ بەرٸ – مەندە دە جوق... بۇل ەندٸ – ەدٸلەتسٸزدٸك!.. سٶز جوق, ەدٸلەتسٸزدٸك.
ەيدٸك اقىن دەگەن دارداي اتىم بولا تۇرا, مەن نەگە سونىڭ بەرٸنەن قۇرى قالدىم?.. سونى ويلاعاندا, قاتتى قاپا بولىپ, ٶزٸمدٸ اياپ, كٶزٸمنٸڭ جاسىن بالا-شاعاعا كٶرسەتپەي, سىعىپ-سىعىپ الدىم دا, قاراپ وتىرماي, بٸر ەرەكەت جاساۋعا بەل بۋدىم. وردەن-مەدال, اتاق, سىيلىقتان ەندٸ ٷمٸت جوق... بٸراق ماعان, قايتكەندە دە, بٸر ماشينا مٸنۋ كەرەك!.. نەگە دەپ سۇراماڭىز... ماشينا مٸنەم - بٸتتٸ!..
[caption id="attachment_14720" align="alignleft" width="252"]
ەيتەۋٸر, جارقىراعان بٸر شەتەلدٸك كٶلٸك مٸنسەم, ٶمٸردە كەتكەن بار ەسەم قايتارداي, نەپسٸمنٸڭ وسى قالاۋىنا بايلاندىم دا قالدىم. نە ٸستەمەك كەرەك? جاقىن ماڭدا ٶتكٸزە قويار مەرەيتويىم دا جوق. بولا قالعاندا دا, ەڭبەگٸمدٸ ەلەپ, تەگٸن كٶلٸك مٸنگٸزە سالار ٶكٸمەت, نە مەنٸڭ ەيدٸك اقىندىعىما پىسقىرىپ جاتقان تانىس-جۋىق بايشىكەش بار ما?.. ويلاپ-ويلاپ, ماشينانى ٶز ەڭبەگٸممەن تاۋىپ, مٸنبەككە بەكٸندٸم. ونى جىلدام تابۋدىڭ جالعىز-اق امالى... – ايتىسقا قاتىسۋ!.. جەنە قارسىلاستىڭ بەرٸن تاس-تالقان ەتٸپ, بەيگەنٸ جەڭٸپ الۋ. جٷلدەگە, مٸندەتتٸ تٷردە, ماشينا تٸگٸلەدٸ... كٶرٸپ جٷرمٸن, قىرىق جىل اقىن بولىپ, ەلۋ بٸردەڭە كٸتاپ شىعارىپ, بٸز مٸنبەگەن شٸركٸندٸ, دومبىراسىن سابالاپ, ەرٸنبەي ون بەس مينۋت ٶلەڭ ايتقان كەز-كەلگەن مۇرىنبوق, كەكٸر-شٷكٸر, بالا-شاعا قاعىپ ەكەتٸپ جٷر... مەيلٸ عوي, "بايدىڭ اسىن قىزعانار بايعۇسىڭ" مەن ەمەس... بٸراق ماعان قالايدا ماشينا مٸنۋ كەرەك!.. بۇل ماقساتتان مەنٸ ەندٸ ەشقانداي كٷش, ەشبٸر سايتان اينىتا المايدى! وسى قۋ تەمٸر ٷشٸن مەن كەز-كەلگەن بالا-شاعامەن قىرقىسۋعا دايىنمىن!..
ەرينە, بۇل ايتىسقا قاتىسۋ ماعان وڭاي بولعان جوق. مەن انا... رينات, بالعىنبەكتەر سيياقتى ايتىسىپ, اتى شىققان ادام ەمەسپٸن. ايتىسا الاتىنىمدى دەلەلدەۋ ٷشٸن, ٷيدە قىرىق جىلدان بەرٸ قاڭسىپ جاتقان شارقىش دومبىرامدى الا كەلٸپ, جٷرسٸن ەرمانوۆتىڭ الدىندا, ارتىق-كەمٸ جوق, جاڭاعى... ون بەس مينۋت بويى توقتاماي, سۋىرىپ سالىپ ٶلەڭ ايتۋعا تۋرا كەلدٸ... سٶيتٸپ, ايتىسقا, اقىرى, قاتىساتىن بولدىم. ايتىسكەر جٸگٸتتەرگە دە راxمەت, ەرينە... كەرٸسٸڭ دەپ, شەتكە قاقپادى.
راس, جٷكەڭ جەتەلەپ ەكەپ, ورتالارىنا قوسقاندا, ايۋ كٶرگەندەي بٸراز ٷدٸرەيٸسكەنمەن, ارتىنان كٶزدەرٸ ٷيرەنٸپ كەتتٸ. جەرەبە تارتىلىپ, ايتىساتىن جۇپتار ٸرٸكتەلدٸ... ەۋەلٸ بٸر قۇداي, سوسىن كٶكەيدٸ تەسكەن كٶلٸكتٸڭ ەلەسٸ قۋات بەرٸپ, قارسىلاستارىمنىڭ وڭ كەلگەنٸن - وڭ, سول كەلگەنٸن - سول لاقتىرىپ, وسى قارقىننان تايماعان قالپى, فينالدان بٸر-اق شىقتىم!.. قىزىق تا سوندا باستالدى...
فينالدا قويىلعان شارت – ايتىساتىن ەكٸ اقىن بٸرٸن-بٸرٸ اياماي ماقتاۋ كەرەك ەكەن... كٸم نەعۇرلىم كٶركەم جەنە نەعۇرلىم اسىرا ماقتاسا – بەيگە سونىكٸ. مۇنىسى ەندٸ ماعان قيىن سوعاتىن تٷرٸ بار. ٶمٸرٸمدە, سەبەپسٸزدەن سەبەپسٸز, بەتالباتى كٸسٸ ماقتاپ كٶرمەگەن باسىم, ساسايىن دەدٸم. قارسىمداعى, ٶزٸم بٷگٸن عانا كٶرٸپ وتىرعان, تازشا بالا سىقپىتتى, مىنا ۇزىن مۇرىن, ٷڭٸرەيگەن سارىعا نە دەپ ماقتاۋ ايتۋعا بولادى?!. ول كٸم سونشا, ماقتايتىنداي?!. پوشىمىنا قاراپ, قانشا ويلانسام دا, تٸلٸمنٸڭ ۇشىنا سٶز ورالار ەمەس... كٶكەيٸمدٸ جەگٸ قۇرتتاي تەسكەن بٸر كٶلٸككە ەندٸ جەتەم بە دەگەندە... مىناۋ سۇمدىق بولدى. ايتىستى باستار الدىنداعى كٸرٸسپە سٶزٸن اياقتاي بەرگەن ەرمانوۆقا, ەسكٸدەن تانىس-بٸلٸستٸگٸمدٸ پايدالانىپ, "مىناۋ باستاسىنشى" دەگەن يشارامەن ىم قاعىپ ەدٸم, كٶپ جاساعىر, تٷسٸنە قويىپ, سارىعا "سەن باستايسىڭ" دەدٸ.
قارسىلاسىم, جاس بولعانمەن, تالايدى كٶرگەن جىرىندى ەكەن. سوڭعى جىلدارى گازەت وقىمايمىن, تەلەديدار قارامايمىن, ايتىس, كونتسەرت دەگەنگە بارۋدى قويعام – قايدان بٸلەيٸن... مەن بٸلمەگەنمەن, مىناۋىڭ قانشاما ايتىستا توپ جارىپ, قوس-قوسىنان ماشينا مٸنٸپ, ميلليونداپ بەيگە الىپ, كەكٸرٸگٸ ازعان قۋ كٶرٸنەدٸ... موينى قۇرىقتاي بولىپ, مۇرنى سالبىراپ, سۇڭقيىپ وتىرىسى جامان... جۇقالاپ باستاپ, بٸرتە-بٸرتە ماقتاننىڭ كٶپشٸگٸن استىما قالىڭداتا تٶسەپ, سۇڭقيعان قۋ ۇزاق جىر تولعادى. سوندا ايتتى: ەي, قاراعايعا قارسى بٸتكەن بۇتاقتاي قىرسىق اعام-اي, تالعامىڭا ادام تاتىماي, وسى كٷنگە دەيٸن جارىتىپ ەشكٸمدٸ ماقتاماپ ەڭ... قاراشى ەندٸ, ٶزٸڭ دە ماقتاۋسىز قالدىڭ... زامانىڭنىڭ تٸلٸ - ماقتاۋ ەدٸ, سەن سونى ۇقپادىڭ! سودان دا اتاقسىز, ماراپاتسىز قالدىڭ... ەيتپەسە, كٸمنەن كەم ەدٸڭ?! وسى ايتىسقا دٶپ كەلدٸڭ - قادٸرٸڭدٸ بٸلەر ٸنٸڭە تاپ كەلدٸڭ. التىنمەنەن اپتايىن, كٷمٸسپەنەن كٷپتەيٸن, ال, تىڭدا! - دەگەن سارىندا تٶكپەلەپ كەلٸپ:
اقىندىقتا – ەرەنسٸڭ,
ادامدىقتا – كەمەلسٸڭ!
سونداي دا سونداي اعانى
قاي اسىلعا تەڭەرسٸڭ! – دەپ, جەلدٸرمەلەپ بٸر قايىردى. جۇرت "پاۋ!" دەسكەنمەن, وسى كٷنٸ توي جاساپ, شاي بەرگەن ەركٸم-اق ەستٸپ جٷرگەن سۇڭقىل عوي... بىلق ەتپەدٸم. ەندٸ نە ايتاسىڭ دەگەندەي, بەتٸنە باقىرايا قاراپ وتىرمىن. سۇڭقىلداق سارى بۇل ماقتاۋىمەن مەنٸڭ عۇمىرىندا ماقتاۋ كٶرمەي, قاتىپ قالعان بۇراندالارىمدى بوساتا الماعانىن بايقاپ, دومبىراسىن قاعىپ-قاعىپ جٸبەرٸپ, ارى قاراي كەتتٸ. ەندٸ: ەي, اعاسى! سەن - دارييانىڭ تٷبٸنەن تولقىن كٶتەرگەن ناھان بالىق بولساڭ, مەن - سۋ بەتٸنەن شٸركەي قاققان شىناشاقتاي عانا شاباقپىن... وسى جولى سٸزدەن جەڭٸلسەم دە, باتاڭىزدى الىپ قالسام, ماعان - سول ابىروي... – دەپ سوقتى. ٶلەڭٸ مەن ماداعىن ونشا مەنسٸنٸپ وتىرماسام دا, مىنا ادامگەرشٸلٸگٸ قاتقان مۇزىمدى جٸبٸتكەندەي بولدى... ەسٸرەسە, "جەڭٸلسەم دە" دەگەن سٶزٸ جانىما جاعىپ بارادى!.. سول سول-اق ەكەن, مەنٸڭ دە قارىسىپ قالعان جاعىم اشىلىپ, بايلانىپ وتىرعان تٸلٸم شەشٸلٸپ جٷرە بەردٸ... ٷنٸ بۇزىق جامان دومبىرامدى قاڭعىرلاتىپ, بٸراز ماداق ايتىپ تاستادىم... ايتىس دەيتٸن ٶنەردٸڭ جۇلدىزىسىڭ, ٸنٸم... ەل-جۇرتىڭا سٷيكٸمدٸ ھەم قىز-قىرقىننىڭ كٶز قۇرتى بولعان نۇر جٷزٸڭدٸ وسىنشا جاقىن وتىرىپ كٶرەم دەپ ويلاپپىن با!.. سەن, شىراعىم, باياعى جاناق, تٷبەكتٸڭ جالعاسىسىڭ, سٷيٸنباي, جامبىلدىڭ كٶزٸسٸڭ, بٷگٸنگٸ يسا بايزاقوۆتىڭ ٶزٸسٸڭ... دەگەن جەرگە كەلگەندە, بۇرىن مۇنداي پارىقسىز ماداق ايتىپ كٶرمەگەن تەجٸريبەسٸز نادان تٸلٸمنٸڭ قاتتى بۇراپ اۋىرىپ, تٸسٸمنٸڭ قالاي قاقساپ-سىرقىراپ قويا بەرگەنٸن كٶرسەڭٸز!.. بەتٸم وت بوپ جاندى... بٸراق ماشينا كەرەك بولسا, شىدايسىڭ...
[caption id="attachment_14721" align="aligncenter" width="640"]
ارى قاراي كەتتٸم. ٶنەرپازدىعىن, شەشەندٸگٸن, العىرلىعىن ايتا كەلٸپ, قۇستا – بۇلبۇل, سۇڭقارعا, اڭدا – جولبارىس, قاسقىرعا تەڭەدٸم... بۇدان اسىرىپ ماقتايىن دەسەم, بەتٸم شىداماي بارادى... ەندٸ بولماسا, نە قارقىلداپ كٷلٸپ جٸبەرەم, نە... دومبىرامدى لاقتىرىپ, ساxنادان تۇرا قاشام!.. بٸراق, ماشينا كەرەك بولسا, ماعان ٶيتۋگە ەش بولمايدى! قىسىلعاننان ماڭدايىمنان بۇرقىراپ بۋ شىقتى. عاجاپ!.. وسى جۇرت, بەتٸ بٷلك ەتپەي, قالاي ماقتاي بەرەدٸ ەكەن بٸرٸن-بٸرٸ!.. جون ارقامنان جوسىلىپ اققان تەر, ەۋەن ىرعاعىمەن تەڭسەلە, اياعىمدى سٸلكي تٷسٸپ, كەزٸندەگٸ ايتاقىن بۇلعاقوۆشا, جەر تەپكٸلەگەن سايىن, بالاعىمنان شاشىراپ وتىر... سول كەزدە وسىناۋ بەتسٸز ماداعىما, ەلدە مەنٸڭ ماقتاۋىممەن جارقىن بەينەسٸ جاڭاشا سومدالعان قارسىلاسىما ريزا بولعان كٶپشٸلٸك دۋ قول شاپالاق ۇرىپ, دٷرلٸگٸسٸپ كەتتٸ. ايعاي-شۋ, ىسقىرىق... سونى پايدالانىپ, سارى بالاعا كەزەگٸن ۇسىنىپ قۇتىلدىم دا, قالتامنان بەتورامالىمدى شىعاردىم... ۋھ!..
مەن سيياقتى ٷلكەن اقىننان مۇنشا ماداق كٷتپەسە كەرەك, سارى بالا تاڭدانعاننان ۇزىن مۇرنى ودان سايىن سالبىراپ, ەسەڭگٸرەپ وتىر ەكەن. قانشا دەگەنمەن, جاس ەمەس پە, ەرٸننٸڭ ەبٸمەن عانا قيىستىرىپ سايراعان ارزان لەپەسٸم بۋىنىنا تٷسٸپ-اق كەتسە كەرەك...
بٸراق تالاي مايداندى كٶرگەن پەلە عوي, جاساۋراعان كٶزٸن شاپانىنىڭ جەڭٸمەن سٷيكەپ-سٷيكەپ جٸبەرٸپ, ەلتٸگەن بويىن تەز جيناقتاپ, قارشىعاداي قومداندى. ۇزىن-سونار ماداق تىڭداۋ كەزەگٸ ماعان كەلدٸ... ودان سوڭ, مەن ايتىپ, ول تىڭدادى... وسى الما-كەزەك ماداقتاسۋ زالداعى مىڭداعان ادامنىڭ دۋ-دۋ قوشامەت, كەۋ-كەۋٸمەن ساعاتتارعا سوزىلدى. ماداق سٶزدٸڭ نەبٸر كٶركەم ٷلگٸلەرٸ, التىن-گەۋھار, ٸنجۋ-مارجاندارى ايتىلدى! ونىڭ بەرٸن تەرمەشتەپ قايتەم, ەسٸمدە دە جوق. تەك... جايشىلىقتا اقشاعا ساتىپ الا المايتىن ماداقتار ەدٸ, ەتتەڭ... ماقتاۋ سٶزدٸڭ قۇدٸرەتٸ-اي, شٸركٸن! وسى كٷنگە دەيٸن سونى بٸلسەمشٸ... جاقسى ماقتاۋعا الپىس ەكٸ تامىرىڭ يٸپ, سٷيەك-سٷيەگٸڭ بالقىعاندا, قانداي سٷيكٸمسٸز بولسا دا, قارسىلاسىڭدى باس سالىپ, قۇشاقتاپ, سٷيگٸڭ كەلەتٸن سەتتەر دە بولادى ەكەن...
بٸراق ماشينا الۋ ٷشٸن, بوساڭسىماۋ كەرەك, قارا اعاشتان قاتتى بولۋ كەرەك... بۇرىن كٸم كٶرگەن – ماداق ايتىس دەگەنٸڭٸز... كەسٸبي بوكسقا ۇقسايتىن ٶنەر مە دەپ قالدىم... قارسىلاسىمنىڭ (اۋىر سالماقتى ەكەنٸن ەندٸ بايقادىم) وڭنان, سولدان, تٸكە جاۋعان اۋىر ماقتاۋلارى مەنٸ قاڭعالاق قاقتىرىپ, بارا-بارا... مٷلدە قاڭعىتايىن دەدٸ. باسىم ٸستەۋدەن قالىپ, تيتىقتاپ, قاجي باستادىم. ٶيتكەنٸ, سوڭعى بٸر-ەكٸ سوققىسى, انىق, يەكتٸڭ استىنان كەتتٸ... ەرينە, قورعانا بٸلۋ, دەل سوققى جاساۋ جەنە ونى, رەتٸنە قاراي, ەس جيعىزباي, ٷستەمەلەتە جاۋدىرۋ – ٷلكەن ٶنەر. بٸراق قارىمتا سوققىعا تٶزە بٸلۋ ودان دا ماڭىزدىراق ەكەن... رينگتەگٸ بٸر شايقاستى كٶرگەم... بوكسشىلاردىڭ بٸرٸ – شەبەر دە, ەكٸنشٸسٸ – سوققى قابىلداۋعا ارناپ جاساعان جۋان تۇلىپ سيياقتى ەدٸ. "تۇلىپتىڭ" باسى شويىننان قۇيعان كٶنەك دەرسٸڭ... - قانشا سوققى السا دا, جىعىلمادى. ۇپاي سانىمەن جەڭٸلسە دە, ەيتەۋٸر, رينگتە جايراپ قالماي, ابىرويمەن كەتتٸ. راس, ايقاس بٸتكەندە, تەنتەك بولعان تاناداي, شارشى الاڭداعى ٶز بۇرىشىن تابا الماي, لاعىپ كەتكەنٸ بولماسا... ال مەن مىنا سايىستان ساۋ كەتپەيتٸن سيياقتىمىن... قارسىلاسىم قايتا-قايتا تىقسىرىپ, بۇرىشقا قاماپ, تۇلىپ قىلىپ ساباي باستادى... بەت قاراتپاي بورانداتقان سۇراپىل ماداقتاردان ميىم اينالىپ, ەتكەنشەكتە وتىرعانداي, كٶز الدىمدا شايقالىپ تۇرعان دٷنيە, ەندٸ اۋدارىلىپ-تٶڭكەرٸلٸپ, اۋناي باستادى. ماشيناسى قۇرسىن, وسى ماسقاراعا بوسقا ۇرىنعانىما ەندٸ ٶكٸنە باستاعاندا, انانىڭ كەزەگٸ بٸتٸپ كەتٸپ, ماعان سٶز تيٸپ, جانىم بٸر قالدى... ەيتپەسە, تۇياق سەرپۋگە كەلتٸرمەي, تٷبٸمە جەتەرٸ انىق ەدٸ!..
[caption id="attachment_14722" align="alignright" width="302"]
ەرينە, مەن دە ايانىپ جاتقان جوقپىن, بٸراق ماقتاۋ مەن داتتاۋعا ەرتە ارالاسىپ, ەبدەن تٶسەلگەن كەسٸپقويدىڭ جٶنٸ بٶلەك قوي... وبال-ساۋاپقا قارامايتىن مىنا پارىقسىز, ۇياتسىز, جارامساق, كەنەۋسٸز تارقىلداق ماقتان, ٶتٸرٸك ەسپەت, كٶلگٸر قۇرمەت جايلاعان ەلەمگە دينوزاۆرلار زامانىنان اداسىپ كەلگەن ەبەدەيسٸز قۇبىجىق سيياقتى سەزٸندٸم ٶزٸمدٸ... بٸراق جان بەرمەك وڭاي ما - ەيتەۋٸر, اۋادان قارماپ, جوقتان جالعاپ, ماقتاۋ سٶزدٸڭ جاڭاعى ايتقان تٷر-تٷرٸنە بەسٸكتەن بەلٸ شىقپاي سۋىرىلىپ وتىرعان سۇم بالاعا, تاپقان ماداعىمدى, تيسە - تەرەككە, تيمەسە - بۇتاققا, مەن دە شٸرەي تارتىپ, اتىپ-اق جاتىرمىن... تەڭٸرٸ اتقاندى - تەڭٸرٸ اتقان ماقتايدى دەمەكشٸ, بٸرتە-بٸرتە ەكەۋمٸز دە ۇياتتان كەتتٸك. پەندە بالاسى وسالمىز عوي... ەسٸرەسە ماقتاۋ سٶزگە... سۇم سارى انا بٸر ماقتاۋىن ايتقاندا, ماڭدايىمنان تەر شىقتى, ەندٸ بٸر سٶزٸنٸڭ تۇسىندا تٸزەم دٸرٸلدەدٸ, شەكەم شىڭىلدادى... كەيدە, تٸپتٸ, ٸشٸ-باۋىرىم ەلجٸرەپ, تٸل-اۋىزدان قالىپ, كٶزٸمنەن جاس سورعالاي جازداعان سەتتەر بولدى!.. ونى ايتاسىز, ماقتاۋ سٷيەكتەن تىم ٶتٸپ كەتكەن كەزدە, ەسٸرتكٸ شەگٸپ العانداي...كەڭكٸلدەپ كٷلگەنٸمدٸ قايتەرسٸز... اناۋ دا, قانشا دەگەنمەن, ەت پەن سٷيەكتەن جارالعان, ٶزٸم سيياقتى قوراش پەندە عوي – مەنٸڭ قولقا-جٷرەكتٸ سۋىرعان قايبٸر تەتتٸ ماداعىما شىداي الماي, ٶكسٸپ-ٶكسٸپ قالىپ, ەسٸن تەز جيىپ الا قوياتىنىن دا كٶرٸپ وتىرمىن. بٸر-بٸرٸمٸزدەن ماداعىمىز اسىپ تٷسكەن سايىن, بۋىنىمىز بوساپ, كەزەك-كەزەك ەلسٸرەپ كەتەمٸز... جالپى, بايقاعانىم, ماقتاۋ سٶزگە سەنٸپ قالۋ شارت ەمەس ەكەن. قانشا ٶتٸرٸك ەكەنٸن بٸلٸپ تۇرساڭ دا, بۋىنىڭدى الماي قويمايدى, سايتان!.. ەيتەۋٸر, قۇلاپ قالماۋ, مٷردەم كەتپەۋ - ەكەۋمٸزگە دە باستى ماقساتقا اينالدى. ەندٸ بٸر ورايدا, ەلگٸ نەمە جالپاق ەلدٸڭ ماعان دەگەن شەكسٸز ماxابباتى تۋرالى بٸر توسىن ەڭگٸمە باستادى... وسى تۇستا قاتتىراق تەڭسەلٸپ كەتٸپ, سىر بەرٸپ الىپپىن. سونى سەزٸپ قالعان جىرتقىش ەندٸ ەس جيدىرماي, ەسەلەي سوعىپ, ەكٸلەنە تٶپەدٸ!.. مەن سول قيسايعاننان وڭالا الماي, جاندەرمەن تىپىرلاپ جاتقاندا:
"تٸرشٸلٸككە نەر بەرگەن,
جەر-جاھانعا سەن بەرگەن,
اشىققانعا نان بەرگەن,
الىسقانعا ەل بەرگەن ,
قۇدٸرەتسٸڭ سەن!.." – دەپ سالدى... نە بولعانىمدى بٸلمەي كەتتٸم... بۇل نە مازاق?!. ادامدى وسىلاي ماسقارالاۋعا بولا ما!.. ەسٸمدٸ شالا-شارپى جيعان بويدا, ورنىمنان تۇرا ۇمتىلىپ, جاعاسىنان الا كەتتٸم. اپىر-توپىر... كٶزٸمە قان تولىپ كەتكەن... بٸر قاراسام, جٷرسٸن ەرمانوۆ اراعا تٷسٸپ, جالىنىپ, اراشا سۇراپ جٷر, "اۋ, مۇنىڭىز نە, جاس بالامەن تٶبەلەسٸپ" دەپ... بالا بولماي قالسىن... پەلە بۇل!.. قىزىق ٸزدەپ كەلگەن جۇرتقا توي بولدى. اقىرى, ەكەۋمٸزدٸ اجىراتىپ, ورنىمىزعا وتىرعىزدى. ماعان ەندٸ بۇلاي ٸستەسەم, ايتىستان قۋىلاتىنىم ايتىلدى. اناعان دا "قۇدىرەتكە جەتكٸزبەي ماقتاۋ كەرەك, ىڭعايسىز بولادى" دەگەن سىڭايدا ەسكەرتۋ جاسالدى... ايتىس ەرٸ قاراي جالعاستى.
جىرتىلعان جاعامىزدى تٷزەپ, كٶگەرگەن-قىزارعان جەرلەرٸمٸزدٸ سيپاپ-سيپاپ قويىپ, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ قايتا ماقتاۋعا كٸرٸستٸك. بٸراق قييۋى بٸر كەتكەن دٷنيە قيىن عوي, ىزا مەن جەبٸردەن قىستىعىپ, اۋىزعا جٶندٸ سٶز ٸلٸگەر ەمەس. قارسىمداعى ۇزىن تۇمسىق سارىنىڭ ەكٸنشٸ تىنىسى اشىلىپ, دوللارعا شاققانداعى بوپىر تەڭگەدەي قوپسىپ, ٷدەپ بارادى... مەن – بەيشارا مۇنايدىڭ باعاسىنداي شٶگٸپ بارام, شٶگٸپ بارام... ونىڭ ٷستٸنە مىنا سۇمىراي بارىپ تۇرعان پلاگياتشى ەكەن. جۇدىرىق تيٸپ, دوبالداي بوپ ٸسٸپ, جۇمىلىپ كەتكەن كٶزٸن سىعىرايتىپ الىپ, دومبىرا ەكپٸنٸمەن شابىتتانا, باسىن شۇلعىپ قالعان سايىن, ۇزىن تۇمسىعى كٶكٸرەگٸن شوقىپ, بۇرىنعى بايدى, بيدٸ, كٶسەمدەردٸ ماقتاعان اقىنداردىڭ ٶلەڭدەرٸن ٶز سٶزٸنٸڭ اراسىنا شەبەرلٸكپەن سىنالاپ-سىنالاپ جٸبەرٸپ, قۇتىرتا سوعادى. ەسكٸنٸڭ بەرٸن ۇمىتقان, كٸتاپ وقىمايتىن قازٸرگٸ قاۋىمعا مۇنىڭ قىپ-قىزىل ۇرلىق ەكەنٸن جٶپەلدەمەدە, ساxنادا وتىرىپ, قالاي دەلەلدەيسٸڭ... جاڭاعى "قۇدىرەتتەن" سەسكەنٸپ قالعان قۋ, ەندٸ سىپايىلاپ باستاپ, ەۋەلٸ: "بايتاقتان وزىپ بەيگە العان - الاشتا تۇلپار ٶزٸڭسٸڭ!" دەپ, كٶكٸدٸ. جارايدى دەدٸم... ودان: "زاماننىڭ ەرٸ - ارىستان, اقىلدىڭ كەنٸ - دانىشپان..." دەپ, تانتىدى... جامبىلدان جىمقىرىپ العانىن كٶرٸپ وتىرسام دا, سىر بەرمەدٸم. شىدادىم... اقىرى, انتۇرعان, دٷيٸم جۇرتتىڭ كٶزٸن باقىرايتىپ قويىپ: "اسقار تاۋىم, ارىسىم - عالامعا كەتتٸ دابىسىڭ! - ازعانتاي مىنا قازاققا - اللانىڭ بەرگەن باعىسىڭ!" دەپ سالعاندا... مەنٸڭ كٶزٸم قاراۋىتىپ كەتتٸ... جۇرت دٷر ەتە قالدى... سول ارادا, ەلسٸرەپ, بٸر سەت تالىقسىپ كەتكەن ەكەنمٸن...
ەسٸمدٸ جيىپ, زالعا قاراسام – قازىلار القاسىندا وتىرعان شال-شاۋقاندار دا "نە دەگەن وبراز, نە دەگەن تەڭەۋلەر!" دەسٸپ, باس شۇلعىسىپ, تاڭداي قاعىسىپ, مەز-مەيرام! زال تولى xالىق ۋ دا شۋ... ىسقىرىق, قيقۋ... تٷڭٸلدٸم!.. بٸراق مەندە نە شارا?.. قايتا تٶبەلەسۋگە بولمايدى... ەندٸ شاتاق شىعارسام, ساxنادان قۋىلاتىنىم انىق... وندا ماعان ماشينا جوق!.. اشۋلانعاندا اۋىزعا سٶز تٷسە مە - قاراما-قارسى وتىرىپ الىپ, ۇيالماي-قىزارماي, اتامزامانعى اقىنداردان ۇرلاپ ماداق ايتىپ, ابىرويىمدى ايرانداي تٶگٸپ ابىروي جيناپ العان مىنا پلاگياتشى سٷمەلەككە دەگەن شاراسىز ىزادان, دەرمەنسٸزدٸكتەن جەنە... قارىمتا ماداققا سٶز تاپپاي, سارقىلىپ, جانىم قىسىلعاننان... اۋا جەتپەي, سول ارادا ەسٸم بٸرجولا اۋىپ, ٸشەگٸ بۇرالىپ, شاناعى قاڭسىپ قالعان بايعۇس دومبىرامدى قۇشاقتاعان كٷيٸ, شاپانىم جەلبەڭ ەتٸپ, ورىندىعىمنان اۋىپ تٷسٸپپٸن... نوكاۋت!.. كٶنەكباس بوكسشىداي بولۋ قايدا بٸزگە... ەس-تۇسسىز تالىپ جاتقان مەنٸ ٶزٸ ٶلتٸرگەن گەكتوردىڭ مٷردەسٸن ارباعا بايلاپ, الا قاشقان اxيللەستەي, جەڭٸمپاز قارسىلاسىم دىرىلداتىپ, ساxنادان سٷيرەپ الىپ كەتٸپتٸ... سٷيرەپ جٷرگەندە, شاپانىم شەشٸلٸپ ساxنادا قالىپتى. مەيلٸ... ەندٸ ونىڭ ماعان كەرەگٸ جوق... بٸر ماشينا ٷشٸن جان الىپ, جان بەرٸسكەن تاريxي ايتىستىڭ جايى وسىلاي بولدى. ەندٸگٸ قالعان كەرٸ قويدىڭ جاسىنداي شولاق عۇمىرىمنىڭ اڭسارى, مەنٸ, ماعىناسىنا اينالعان قايران ماشينا انا بوقتاشاق سارىنىڭ تاقىمىندا كەتتٸ. مەنٸڭ ايتىسكەرلٸك عۇمىربايانىم دا سونىمەن تەمام بولدى.
راس, جۋرناليستەردٸڭ جازۋىنشا, بۇل, شىنىندا دا تاريxي ايتىس بولىپتى-مىس... دۇرىس قوي... بٸراق ماعان تٷك پايداسى جوق تاريxتا قالۋدىڭ قاجەتٸ نە?.. ماعان ماشينا كەرەك!.. اياۋلى اتى-جٶنٸم تاريxقا ەنگەنگە دەيٸن, اتاق-سىيلىقسىز ٶتٸپ بارا جاتقان ٶمٸرٸمە الدانىش ٸزدەپ, امالداپ تٸرلٸك ەتۋ كەرەك... تٷسٸنەسٸز بە?!. مەن تاريxتا قالار جاقسى اتىمدى جاقسى بٸر كٶلٸككە ويلانباي ايىرباستاۋعا ەلٸ دە دايىنمىن... جەنە ونداي مٷمكٸندٸكتەن كٷدەرٸمدٸ دە ٷزبەيمٸن... "ٷمٸتسٸز - شايتان"...
تۇرسىنجان شاپاي, جازۋشى, ەدەبيەت سىنشىسى, كومپوزيتور
ەسكەرتۋ: اۆتوردىڭ كٶزقاراسى رەداكتسييا ۇستانىمىن بٸلدٸرمەيدٸ.
دەرەككٶزٸ: azattyq.org
