بيىلعى اتىراۋدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ باعىتىندا بٸرقاتار تاپسىرمالار بەرگەنٸ ەسٸمٸزدە. ونىڭ ٸشٸندە اۋىلدار مەن اۋدان ورتالىقتارىنىڭ تۇرعىندارىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جاڭا باعدارلاماسىن ٸسكە قوسۋ, ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي كٶلەمٸن ۇلعايتۋ سىندى يگٸ باستامالار دا بار. مۇنىمەن قوسا, ٷكٸمەتكە قازاقستان تاريحىنداعى رەكوردتىق كٶرسەتكٸشكە اينالاتىن 12 مىڭ شاقىرىمنان كەم ەمەس جولدى جٶندەۋ-قۇرىلىس جۇمىستارىمەن قامتۋ تاپسىرىلدى. حالىقتىڭ ەلەۋەتٸن كٶتەرۋدٸ كٶزدەيتٸن ٶزگە دە مەسەلەلەر القالى جيىندا سٶز بولعان. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىناۋ تاپسىرمالارى ايماقتاردىڭ ٸلگەرٸلەۋٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
ال اۋىل تۇرعىندارىن باسپانامەن قامتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىنا كەلسەك, بەلگٸلٸ ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ بۇل باستامانى ٶتە قاجەت دەپ سانايدى. «كٶبٸنەسە وبلىستاردىڭ تۇرعىندارى ٷلكەن قالالارعا كٶشۋگە مەجبٷر بولىپ جاتادى. مەگاپوليستەردٸڭ تولىپ كەتۋٸنە جول بەرمەۋ ٷشٸن بۇل باستاما ٶتە ماڭىزدى. راس, ٷلكەن قالالاردا جاڭا اۋداندار قوسىلىپ جاتىر, بٸراق ولاردا جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيلەر ۇسىنىلمايدى. ايماقتاردا باسپانالى بولۋدىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ كٶبەيسە, بۇل ۇزاق ۋاقىت بويى ەڭبەك ميگراتسيياسىن جەڭٸلدەتەدٸ دەپ ويلايمىن», - دەيدٸ ساراپشى.
ەكونوميست عالىمجان ايتقازين تۇرعىن ٷي باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە قوسىلۋى بٸرٸنشٸ كەزەكتە ماقساتتى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. ٶيتكەنٸ, تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, مەملەكەتتٸڭ نارىققا بۇلاي ارالاسۋى سۇرانىس, ۇسىنىس جەنە باعا بەلگٸلەۋ فاكتورلارىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
«بٸراق بۇل ٸس جٷزٸندە قالاي بولادى دەگەن سۇراق تۋىندايدى. مىسالى, بۇل باعدارلامانى الۋشىلار شەڭبەرٸن شەكتەيتٸن مەحانيزمدەردٸ ەنگٸزۋ تۇرعىن ٷي نارىعىندا قارقىن تۋدىرادى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ەكونوميست. ول تۇرعىن ٷي باعدارلاماسىنىڭ بازالىق مٶلشەرلەمەلەرٸ اقشا-نەسيە ساياساتىنا سەيكەس بولۋى كەرەك ەكەنٸن دە اتاپ كٶرسەتتٸ. ەگەر مەملەكەتتٸك باعدارلاما بويىنشا 3 پايىزبەن باسپانا بەرٸلسە, ال ينفلياتسييامىز 20 پايىز بولسا, بۇل, ەرينە, مٷلدەم دۇرىس ەمەس جەنە نارىقتاعى اقشانىڭ قۇنىن بۇرمالايدى, ياعني بازالىق مٶلشەرلەمەمەن بايلانىستىرۋ كەرەك.
ال جاڭا قولجەتٸمدٸ يپوتەكالىق باعدارلاما قازاقستاندا قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ? قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ نۇرلان بايبازاروۆتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى ەلٸمٸزدە 17 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلگەن. بيىل بۇل كٶرسەتكٸش 18 ميلليونعا جەتۋٸ مٷمكٸن. «وسى ۇلعايۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بۇرىن بەكٸتٸلگەن جوسپارلارعا قوسىمشا تاعى 2,5 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ٷي قوستىق. دەلٸرەك ايتقاندا, جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيدٸ بٸرنەشە ەسەگە ۇلعايتۋ تۋرالى پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋىمىز كەرەك. وسى ماقساتقا قوسىمشا 272 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى», - دەدٸ مينيستر.
سونداي-اق ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قولجەتٸمدٸ باسپانا» جاڭا باعدارلاماسىن ٸسكە قوسۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا توقتالىپ, ول 1 مامىردان باستاپ جۇمىس ٸستەي باستاعانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل ٷشٸن 300 ميلليارد تەڭگە قارالعان. باعدارلاما «وتباسى بانك» بازاسىندا جٷزەگە اساتىن بولادى. «بۇل قوسىمشا 12 مىڭعا جۋىق مۇقتاج شاڭىراقتى باسپانامەن قامتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. باعدارلاماعا بٸرٸنشٸ كەزەكتە «وتباسى بانكٸنٸڭ» سالىمشىلارى عانا ەمەس, باسقا ساناتتاعىلار دا قاتىسادى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ٷي الۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردا كەزەكتە تۇرعاندار, جاس وتباسىلار, مونوقالالاردىڭ, اۋدانداردىڭ, اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى ٷي الۋىنا مٷمكٸندٸك تۋدى. كەزەكتە تۇرعاندارعا – 7 پايىز, ال قالعاندارىنا 9 پايىزبەن يپوتەكا رەسٸمدەلەدٸ», - دەدٸ نۇرلان بايبازاروۆ.
ول سونداي-اق تۇرعىن ٷي بانكتٸڭ تۇرعىن ٷي قورىنان ساتىلاتىنىن, مۇندا قۇرىلىس كومپانييالارى مۇقييات ٸرٸكتەلەتٸن جوبالارىمەن كەلەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. باسپانالاردىڭ باعالارى دا نارىق باعاسىنا ساي بەكٸتٸلەدٸ.
تەۋەلسٸز قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ پرەزيدەنتتٸڭ بارلىق تاپسىرمالارى دەر كەزٸندە بەرٸلدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. مامان جاڭا يپوتەكالىق باعدارلامادان ٷلكەن ٷمٸت كٷتەدٸ, بٸراق ونىڭ شارتتارى تۋرالى ايتۋ ەلٸ ەرتە. ەڭ باستىسى, ول ٶتكەن باعدارلامالاردىڭ قاتەسٸن قايتالاماۋى تيٸس. سونىمەن قاتار جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما ەربٸر ادامدى قامتيتىن مٷمكٸندٸگٸمەن مەملەكەت قورعاۋىندا بولعانى جٶن. قالعاندارى جالپى شارتتار بويىنشا نارىقتان پەتەر ساتىپ الا الاتىنداي بولعانى ابزال.
«جاسىراتىنى جوق, بارلىق جەڭٸلدەتٸلگەن باعدارلامالاردىڭ تٷپكٸلٸكتٸ بەنەفيتسيارى قۇرىلىس سەكتورى بولىپ تابىلادى, ولار اقشانى يگەرٸپ, كٶرسەتٸلگەن كٸرٸستٸ الادى جەنە بٸز شىعىندار اراسىنداعى مارجاعا ٶتە مۇقييات بولۋىمىز كەرەك. ٷيدٸڭ شارشى مەترٸنٸڭ باعاسى مەملەكەت ٷشٸن سالىنىپ جاتقان ەلەۋمەتتٸك نىساندارداعىداي, قۇرىلىس كومپانييالارىنا ارتىق پايداعا اينالماس ٷشٸن قولايلى بولۋى كەرەك», - دەپ تٷسٸندٸردٸ اندرەي چەبوتارەۆ.
راسىندا, بٷگٸنگٸ ناقتى جاعدايدا ٶز تۇرعىن ٷي كەڭٸستٸگٸن ساتىپ الۋدى ەركٸمنٸڭ قالتاسى كٶتەرە بەرمەيدٸ. سوندىقتان قازٸرگٸ تاڭداعى ەڭ وڭتايلى نۇسقا – جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي نارىعىن دامىتۋ. بۇل, ەڭ الدىمەن ٶز ٷيٸ بار ادامداردىڭ قاتارىن كٶبەيتۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ. ايماقتا قولايلى ۇسىنىستار پايدا بولسا, قولجەتٸمدٸ جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيلەردٸڭ ٷلكەن كٶلەمٸ ازاماتتاردىڭ ٶمٸرٸن ايتارلىقتاي جاقسارتادى جەنە ولاردىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرادى.
