قازاقستاندىق اكتەر ەرٸ اسابا, “كٷلكٸ بازار” تەاترىنىڭ جەتەكشٸسٸ عالىمجان قالىباەۆ ەيەل ادامداردىڭ ٸشٸمدٸك ٸشۋٸنە قاتىستى ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
اكتەردٸڭ ايتۋىنشا, ەر ادامنىڭ ٸشكەن ٸشٸمدٸگٸ 40 كٷن ٸشٸندە دەنەدەن تولىقتاي شىعىپ كەتسە, ەيەل ادامنىڭ اعزاسىنان ول مەڭگٸلٸككە كەتپەيدٸ.
“اراق ٸشكەن ەر ادامنىڭ بويىنان 40 كٷندە سپيرت شىعىپ كەتەدٸ. ال ەيەلدٸڭ بويىنان ول مەڭگٸگە سٸڭٸپ قالادى. ٶيتكەنٸ ەر ادام توپىراقتان, ال ەيەل ەت پەن سٷيەكتەن جاراتىلعان. عالىمدار ارنايى تەجٸريبە جاساپ كٶرگەن: بٸر ىدىسقا توپىراق, ەكٸنشٸ ىدىسقا ەت سالىپ, ٷستٸنە سپيرت قۇيىپ, بەتٸن جاۋىپ قويعان. بٸر اپتادان كەيٸن قاراسا, ەت شٸرٸپ, جارامسىز بولىپ كەتكەن, ال توپىراق سپيرتتٸ سٸڭٸرٸپ, ٶزدٸگٸنەن تازارعان. ەيەل ەتتەن جارالعاندىقتان, ٸشٸمدٸك ونىڭ بويىنان كەتپەيدٸ”, – دەدٸ قالىباەۆ “جاعىڭ سىنسا دا, ساعىڭ سىنباسىن” اتتى پودكاستىندا.
ول سونىمەن قاتار ٸشٸمدٸك ٸشكەن ەيەلدٸڭ بولاشاق ۇرپاعىنا زييانى تيەتٸنٸن دە ايتتى.
“ەيەل 100 گرامم ٸشتٸ مە – سونىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكتٸ. ەگەر سەن سونداي ەيەلدٸ جار ەتسەڭ, ٸشٸمدٸك ونىڭ بويىندا قالىپ, كەيٸننەن بالالارىڭا زاردابىن تيگٸزەدٸ”, – دەدٸ اكتەر.
جەلٸ قولدانۋشىلارى بۇل پٸكٸرگە ەرتٷرلٸ كٶزقاراس تانىتتى. بٸرٸ قالىباەۆتىڭ سٶزٸن قولداسا, ەندٸ بٸرٸ عىلىمي دەلەلسٸز تۇجىرىم ەكەنٸن العا تارتىپ, سىنعا الدى.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن اكتەر كٶپ ەيەل الۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى باستاماعا قارسى ەكەنٸن دە جەتكٸزگەن ەدٸ.
“مەنٸڭ پٸكٸرٸم تەرٸس. مەن عانا ەمەس, بٷكٸل حالىق ايتىلعان سٶزدەرگە قارسى بولىپ جاتىر. بٷكٸل دەمەي-اق قويايىن, 99,9 پايىز حالىق قارسى. قولداپ وتىرعاندار دا بار شىعار. «كٶپ ەيەل الۋعا تىيىم سالۋ كەرەك» دەپ ەدٸ, ەيەلدەردٸڭ جانى كٸرٸپ قالدى. ولار ار جاعىن ويلاپ وتىرعان جوق. اتام قازاق «ەيەلدٸڭ شاشى ۇزىن, اقىلى قىسقا» دەپ ايتادى. ەر ادامنىڭ 10 جىلعا, 20 جىلعا, 50 جىلعا قويعان جوسپارىن ەيەل ادام ويلاي المايدى. ونىڭ بٷگٸنگٸ تاماعى, ەرتەڭگٸ شايى بولسا, ار جاعىن ويلاي المايدى. اللا سولاي جاراتقان, مەن كەمسٸتٸپ جاتقان جوقپىن. ەيەل زاتى – كەمٸس, جارىمەس دەپ وتىرعان جوقپىن. اتا-بابام سونى كٶرٸپ, بەكەر ايتقان جوق”, – دەدٸ اكتەر.
سونداي-اق, ول كٶپ ەيەل الۋعا تىيىم سالۋدىڭ سالدارى تۋرالى دا ٶز بولجامىن جەتكٸزدٸ.
“ەيەلدەردٸڭ جانى كٸرٸپ وتىرعانى, بٸر كٷيەۋٸ ٶزٸنە قالاتىن بولدى. كٷيەۋٸن بالاسى سەكٸلدٸ مەنشٸكتەپ الدى. «كٷيەۋٸم ٶزٸمدٸكٸ, ەشكٸممەن بٶلٸسپەيمٸن» دەپ وتىر. ەسەسٸنە, ەرتەڭ جەزٶكشەلەر كٶبەيەدٸ. بٸر جىنىستىلار مەن زينا كٶبەيەدٸ. راس قوي. سوسىن قىتايعا, كەپٸرگە, ٷندٸسكە, قارا نەسٸلدٸگە تۇرمىسقا شىعۋ باستالادى. مەن الماسام, سەن الماساڭ, ول بايعۇس قىزدار قايدا بارادى? وتىرىپ قالعان قىزدار, جەسٸرلەر, اجىراسقان ەيەلدەر قايدا بارادى? كٸم الادى? نەزٸك جاندىلار عوي ولار. قورعاۋىمىز كەرەك قوي. سولار بارادى دا, قىتايعا تيەدٸ, باسقاعا تۇرمىسقا شىعادى”, – دەدٸ ول.
قالىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي ۇلت بولاشاعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ.
“سوسىن سولاردان تۋعان بالا ازاماتتىق الادى. قىزىق سول كەزدە باستالادى. اتام قازاق «جيەن – ەل بولماس, جەلكە – اس بولماس» دەگەن. جيەن ەشقاشان ەل بولمايدى. جيەن مەنٸڭ تەگٸمدٸ المايدى, مەنٸڭ مٷددەمدٸ قورعامايدى. قازاق بولسا, دۇرىس. قورعاسىن! ال ەرتەڭ 50 ملن قىتايدىڭ جيەنٸ كەلٸپ, قازاقتى ەلٸنەن بەزدٸرٸپ جٸبەرەدٸ. ەرتەڭ شىعايىن دەپ وتىرعان زاڭ – كٶپ ەيەلدٸ توقتاتۋ كەرەك دەگەنٸم وسى. مەن تٷبەگەيلٸ قارسىمىن. مەن پرەزيدەنت بولسام, «قازاقتىڭ قىزدارىنا قامقور بولىڭدار» دەر ەدٸم. اجىراسىپ كەتۋ, قايتا ٷيلەنۋ بولادى”, – دەدٸ عالىمجان قالىباەۆ.
