28 سەۋٸر كٷنٸ استاناداعى بوتانيكالىق باقتا ەگدە جاستاعى ازاماتتارعا ارنالعان «دەنساۋلىق جولى: جٷرەك پەن مي ساۋلىعى» اتتى سكانديناۆييالىق جٷرٸس مارافونى ٶتتٸ. ٸس-شارا گەدەون ريحتەر قازاقستان كومپانيياسى مەن ەسٸل اۋدانى ەكٸمدٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
قاتىسۋشىلار ٶز مىسالدارىمەن بەلسەندٸ ۇزاق ٶمٸر سٷرۋگە شىنايى مٷمكٸندٸك بولاتىنىن, ال جاس — تەك قۇجاتتاعى سان عانا ەكەنٸن دەلەلدەدٸ, ياعني بۇل سالاۋاتتى ەرٸ بەلسەندٸ ٶمٸر سالتىن ۇستانۋعا كەدەرگٸ ەمەس.
مارافوننىڭ باستى ماقساتى — جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ, نەۆرولوگييالىق اۋرۋلار مەن كوگنيتيۆتٸك بۇزىلۋلاردىڭ الدىن الۋعا جەنە ولاردى ەرتە انىقتاۋعا قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋ. ستاتيستيكاعا سەيكەس, مۇنداي مەسەلەلەرگە قازاقستانداعى ەگدە جاستاعى مىڭداعان ادام تاپ بولادى.
قاتىسۋشىلار ارنايى ەزٸرلەنگەن قاۋٸپسٸز مارشرۋت بويىمەن جٷرٸپ ٶتتٸ. ولارعا ۆولونتەرلەر مەن كارديولوگ دەرٸگەرلەر قولداۋ كٶرسەتتٸ: ولار جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇسىنىستار بەردٸ, دەنساۋلىق جاعدايىنا جەدەل باعالاۋ جٷرگٸزدٸ, قاتىسۋشىلارعا تٸلەكتەرٸن ايتىپ, ايرىقشا نازار اۋداردى.
سكانديناۆييالىق جٷرٸس — ەسٸرەسە ەگدە جاستا ەڭ قولجەتٸمدٸ ەرٸ قاۋٸپسٸز دەنە بەلسەندٸلٸگٸ تٷرلەرٸنٸڭ بٸرٸ. ول دەنەدەگٸ بۇلشىقەتتەردٸڭ 90%-ىنا دەيٸن ٸسكە قوسىپ, بۋىندارعا تٷسەتٸن سالماقتى ازايتادى جەنە جٷرەك-قان تامىرلارى جٷيەسٸن تيٸمدٸ جاتتىقتىرادى.
— تٸپتٸ, جەڭٸل دەنە بەلسەندٸلٸگٸ, مىسالى, جاي سەرۋەندەۋ, تازا اۋادا جٷرۋ نەمەسە كٷندەلٸكتٸ جاتتىعۋلار قان قىسىمىن قالىپقا كەلتٸرۋگە, جٷرەك بۇلشىقەتٸن شىنىقتىرۋعا جەنە كٶڭٸل-كٷيدٸ جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ. ٷنەمٸ سكرينينگتەردەن ٶتۋ, پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر مەن دەرٸگەر كەڭەسٸنە جٷگٸنۋ ەگدە جاستا ٶتە ماڭىزدى. سونداي-اق جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸن بٸلٸپ, ۋاقىتىلى نازار اۋدارۋ كەرەك. ەرتە دياگنوستيكا — اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ سەنٸمدٸ جولى, — دەدٸ «ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىعى» اق كارديولوگ دەرٸگەرٸ مارات بەكتاەۆ.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, جىل سايىن بٷكٸل ەلەم بويىنشا جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان شامامەن 18 ميلليون ادام قايتىس بولادى.
ال قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2024 جىلى ەلٸمٸزدە ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ 22%-دان استامىنا دەل وسى اۋرۋلار سەبەپ بولعان.
سوندىقتان, ەسٸرەسە ەگدە جاستا, جٷرەك اۋرۋلارىنا ەكەلەتٸن نەگٸزگٸ قاۋٸپ فاكتورلارىن بٸلۋ ٶتە ماڭىزدى. ولار — از قوزعالىستى ٶمٸر سالتى, دۇرىس تاماقتانباۋ, فيزيكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەن دەڭگەيٸ, تەمەكٸ مەن الكوگولدٸ قولدانۋ, ەكولوگييالىق فاكتورلاردىڭ ەسەرٸ.
كٷنٸنە كەمٸندە 30 مينۋت بەلسەندٸ قيمىل جاساۋ دەنساۋلىققا تٶنەتٸن كٶپتەگەن قاۋٸپتەردٸ ازايتادى, كٶڭٸل-كٷيدٸ, ميدىڭ جۇمىسىن جەنە جالپى ەل-اۋقاتتى جاقسارتادى.
مارافوننىڭ «دەنساۋلىق جولى: جٷرەك پەن مي ساۋلىعى» دەپ اتالۋى دا تەگٸن ەمەس: مۇندا جىلدامدىق نەمەسە رەكوردتار ماڭىزدى ەمەس, باستى جەڭٸس — ٶز دەنساۋلىعىڭىزعا دەگەن قامقورلىق.
— مەن وسى جولدى جٷرٸپ ٶتكەنٸمدە جٷرەگٸم ەن سالىپ تۇرعانداي بولدى. قۋانا سەرۋەندەدٸم, دەرٸگەرلەرمەن سٶيلەستٸم, ادامدارمەن ارالاستىم, ٶزٸمە دەگەن قامقورلىقتى سەزٸندٸم. بٸزدٸڭ جاسىمىزداعى ادامدارعا مۇنداي كەزدەسۋلەر ٶتە قاجەت, كٷش-جٸگەر بەرەدٸ, — دەپ ەسەرٸمەن بٶلٸستٸ مارافون قاتىسۋشىسى ساۋلە بەكەنتاەۆا.
بارلىق قاتىسۋشىلارعا ەستەلٸك ديپلومدار مەن سىيلىقتار تابىستالدى. كٶپتەگەن قاتىسۋشى جارىسقا وتباسىمەن — بالالارىمەن جەنە نەمەرەلەرٸمەن بٸرگە كەلٸپ, ٶز تۋىستارىنا قولداۋ كٶرسەتتٸ.
— بٸز بۇل مارافوندى ٶتكٸزۋ ارقىلى قارت ادامدارعا قامقورلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكە سالعىمىز كەلدٸ. ولار ەندٸ دەنساۋلىعىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ بايقاماۋى مٷمكٸن. بٸزدٸڭ اتالارىمىز بەن ەجەلەرٸمٸز — جىلۋلىق پەن دانالىقتىڭ قاينار كٶزٸ. ولار ٶمٸر بويى بٸزگە قامقور بولدى, ەندٸ ولارعا دا سونداي مەيٸرٸمدٸلٸكپەن كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەك. بٷگٸنگٸ ٸس-شارا كٷندەلٸكتٸ دەنە بەلسەندٸلٸگٸنە دەن قويۋعا باستاما بولادى دەپ سەنەمٸز. دەنساۋلىقتى ساقتاۋ, كٶڭٸل-كٷيدٸ جاقسارتۋ, ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋ — بەرٸ ٶز قولىمىزدا. بەلسەندٸ ۇزاق ٶمٸر سٷرۋ — ەگەر ۋاقىتىلى ەرەكەت ەتسەك, قولجەتٸمدٸ نەرسە. جاس ۇلعايعان سايىن اعزادا ٶزگەرٸستەر ورىن الادى, بٸراق دەل قيمىل, ٶزٸنە كٶڭٸل بٶلۋ جەنە بەلسەندٸلٸك مي مەن دەنەنٸڭ سەرگەكتٸگٸن ساقتاۋعا كٶمەكتەسەدٸ. 30 جاستا 90-داعىداي شارشاڭقى جٷرۋگە دە بولادى, ال 90-دا 30-داعىداي سەرگەك ويلاۋىمىزعا دا مٷمكٸندٸك بار, — دەدٸ گەدەون ريحتەر قازاقستان كومپانيياسىنىڭ PR-مەنەدجەرٸ دينارا بٸرماعانبەتوۆا.
«دەنساۋلىق جولى» مارافونى دەنساۋلىققا كٶڭٸل بٶلۋ مەن بەلسەندٸ ٶمٸر سالتىنىڭ ماڭىزىن ەسكە سالعان ناعىز سانالى ٶمٸر سالتى مەرەكەسٸنە اينالدى.
