استانا قالاسىنداعى تەۋەلسٸزدٸك سارايىندا شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶز سٶيلەپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك, تەڭقۇقىقتىق جەنە ٶزارا قولداۋدىڭ, ياعني «شانحاي رۋحى» نەگٸزٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸنە اينالعانىن اتاپ ٶتتٸ, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz استانا قالاسى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
– شىۇ كەڭٸستٸگٸندە ٷش ميللياردتان استام ادام تۇرادى. ۇيىمعا ەكونوميكاسى اسا ٸرٸ جەنە جىلدام دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەر كٸرەدٸ. ەلەمدٸك جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ٷشتەن بٸرٸ وسى ەلدەرگە تيەسٸلٸ. بۇل بٸزدٸڭ ۇيىمنىڭ وراسان زور ەلەۋەتٸ مەن جاھاندىق رٶلٸن ايقىن كٶرسەتەدٸ. مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ داۋسى مەن مٷددەلەرٸ تەڭ دەرەجەدە ەسكەرٸلەتٸن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ٶزٸن بٸرەگەي الاڭ رەتٸندە كٶرسەتتٸ. دەل وسىنداي مىزعىماس دەموكراتييالىق نەگٸزگە سٷيەنگەن ۇزاقمەرزٸمدٸ ىنتىماقتاستىعىمىز جاڭا مازمۇنمەن تولىعا تٷسەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ۇيىمعا تٶراعالىعى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى جٶنٸندە باياندادى
پرەزيدەنت شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ بەلسەندٸ قولداۋىنىڭ نەتيجەسٸندە قازاقستاننىڭ ۇيىمعا تٶراعالىعى كەزٸندە تٷرلٸ دەڭگەيدە 150-گە جۋىق ٸس-شارا, سونىڭ ٸشٸندە تسيفرلىق دامۋ, تۋريزم, ەنەرگەتيكا, بيزنەس سالالارىندا فورۋمدار جەنە شىۇ جاستار كەڭەسٸ ٶتكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
– ۇيىمنىڭ شارتتىق بازاسى 60 جاڭا قۇجاتپەن تولىقتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەسٸرتكٸگە قارسى ستراتەگييا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ستراتەگيياسىن ٸسكە اسىرۋ جوسپارى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى كەلٸسٸم, ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ستراتەگيياسى جەنە باسقا دا قۇجاتتار. شىۇ سەرٸكتەستەرٸ سانالاتىن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتارى كٶبەيدٸ. ينۆەستيتسييالار جٶنٸندەگٸ ارنايى جۇمىس توبىنىڭ قىزمەتٸ قايتا جانداندى. ۇلتتىق ۆاليۋتامەن ەسەپ ايىرىسۋعا كٶشۋ ٷدەرٸسٸ قارقىندى دامي باستادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە شىۇ كەڭٸستٸگٸندەگٸ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. سونداي-اق قازاقستان تٶراعالىعى كەزٸندە مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن ايتتى.
– «شىۇ فورماتىن» بارىنشا تارتىمدى ەتەتٸن بٸرقاتار ماڭىزدى جوبا ٸسكە قوسىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «شىۇ ەلدەرٸنٸڭ رۋحاني كيەلٸ ورىندارى» جوباسى مەن «شىۇ جٸبەك جولى» بٸرٸنشٸ حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالٸ بار. سونداي-اق بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 10 تۋريستٸك اۋماق انىقتالدى. الماتى قالاسى شىۇ-نىڭ مەدەني جەنە تۋريستٸك استاناسىنا اينالدى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان شىۇ تٶراعاسى رەتٸندە الدىڭعى سامميتتە ايتىلعان بارلىق ماقسات-مٸندەتتٸ تولىعىمەن ورىندادى. سونداي-اق پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ باستامالارىن جٷزەگە اسىرۋعا قولداۋ كٶرسەتٸپ, بەلسەندٸ اتسالىسقانى ٷشٸن بارلىق مەملەكەتكە شىنايى ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
مەملەكەت باسشىسى «شانحاي وندىعىنا» كٸرەتٸن ەلدەر ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزى بار باستى باعىتتارعا توقتالدى. پرەزيدەنت قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ٶزارا سەنٸم مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدى بٸرٸنشٸ ماڭىزدى باعىت رەتٸندە اتادى.
– قازٸرگٸ كٷردەلٸ احۋال – نەگٸزٸنەن حالىقارالىق قاتىناستار جٷيەسٸندەگٸ داعدارىس سالدارى. وسى رەتتە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ كەمشٸن تۇستارىن تٷزەپ, گەوساياسي تۇرعىدان جٸككە بٶلٸنۋگە جول بەرمەۋ ماقساتىمەن, تٷپتەپ كەلگەندە, جاھاندىق اۋقىمداعى بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ ٷشٸن شىۇ ٶزٸنٸڭ تۇراقتاندىرۋشى جەنە جاسامپازدىق رٶلٸن كٷشەيتۋگە تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى بٷكٸل ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋگە كەپٸل بولاتىنداي ايرىقشا مٷمكٸندٸكتەرگە يە. ۇيىمعا مٷشە مەملەكەتتەرگە «ەدٸل ەلەم, كەلٸسٸم جەنە دامۋ جولىنداعى جاھاندىق بٸرلٸك تۋرالى» شىۇ باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ دەل وسى ماقساتپەن ۇسىنىلدى.
پرەزيدەنت ەسكەري سالاداعى سەنٸم شارالارى تۋرالى كەلٸسٸمدٸ ەزٸرلەپ, قابىلدايتىن ۋاقىت كەلگەنٸن ايتتى. بۇل رەتتە «ٷش زۇلىم كٷشپەن» كٷرەس مەسەلەسٸ ەردايىم جٸتٸ نازاردا بولۋعا تيٸس.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋ ۇيىمعا مٷشە ەلدەرگە ورتاق تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت ەكەنٸنە نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردەگٸ اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ۇدايى اقپارات الماسۋعا, ٷزدٸك تەسٸلدەر مەن وزىق تەجٸريبەلەردٸ قولدانۋعا باعىتتالعان ارنايى مەحانيزم ەزٸرلەۋدٸ ۇسىندى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸن حالىقارالىق اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا قابىلداناتىن ٶزارا ٸس-قيمىل جوسپارى اتالعان ماقساتتارعا ساي كەلەدٸ.
پرەزيدەنت ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ىنتىماقتاستىقتىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى باعىتى ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
– ەلەمدٸك ەكونوميكادا جاعىمسىز ٷردٸستەر بەلەڭ الا باستادى. دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا بيىل جاھاندىق ەكونوميكانىڭ ٶسٸم قارقىنى بەسەڭدەيدٸ. ەلەم ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸنە سەرپٸن بەرەتٸن جاڭا باعىت جەنە مٷلدە باسقا دامۋ پاراديگماسى قاجەت ەكەنٸ انىق. سوندىقتان, بٸزدٸڭ ويىمىزشا, ساۋدا-ەكونوميكالىق كووپەراتسييانى كەڭەيتۋ, كاپيتال مەن تەحنولوگييانىڭ ەركٸن قوزعالىسىنا جاعداي جاساۋ, كليماتتىڭ سىن-قاتەرلەرٸمەن كٷرەسۋ – شانحاي ۇيىمىنىڭ ماڭىزدى مٸندەتتەرٸ. ٶزارا ساۋدا-ساتتىقتىڭ ارتۋى شىۇ كەڭٸستٸگٸ ٷشٸن ورتاق ٷردٸسكە اينالىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, قازاقستاننىڭ شىۇ ەلدەرٸمەن ساۋدا كٶلەمٸ ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 6,5 پايىزعا ٶستٸ. شىۇ-عا مٷشە ەلدەردٸڭ تەحنولوگييالىق بازاسى ٷلكەن جەنە ەكونوميكانىڭ بارلىق ماڭىزدى سەكتورلارىن دامىتۋ ٷشٸن وراسان زور نارىعى بار. ارنايى سالىق, كەدەن جەنە كٶشٸ-قون رەجيمدەرٸنٸڭ ەزٸرلەنۋٸ اتالعان باعىتتا ٸلگەرٸلەۋگە ايتارلىقتاي سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. وسى رەتتە شىۇ اياسىندا ەكونوميكالىق جەڭٸلدٸكتەر بازاسىن قۇرۋ تۋرالى قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى ٶزەكتٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى تالقىلاپ, بەكٸتۋ ٷشٸن بٸرىڭعاي الاڭ قۇرۋ قاجەتتٸگٸ ايقىندالا تٷستٸ. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ بازاسىندا جوبالىق قىزمەتتٸ قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەحانيزمٸن قۇرۋدى ۇسىنامىز. قىتاي, رەسەي, ٷندٸستان, ٶزبەكستان, قىرعىزستان قازٸردٸڭ ٶزٸندە اتالعان الاڭدا بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر. جالپى, احقو رەزيدەنتتەرٸنٸڭ 20 پايىزى – شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ كومپانييالارى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى تيٸمدٸ دەلٸزدەر مەن سەنٸمدٸ تاسىمال تٸزبەكتەرٸن قۇرۋ ارقىلى كٶلٸك بايلانىستارىن نىعايتۋدى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەسٸ باعىتى رەتٸندە اتادى.
– بٸز قىتايدىڭ «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» مەگاجوباسىن, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىن جەنە «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك», «ورتالىق ازييا – وڭتٷستٸك ازييا» باعىتتارى بويىنشا ترانسەۋرازييالىق دەلٸزدٸ ودان ەرٸ بٸرلەسە دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز. بۇل جوسپارلاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن شىۇ اياسىندا ستراتەگييالىق پورتتار مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردىڭ سەرٸكتەستٸك جەلٸسٸن قۇرۋ جٶنٸندە ناقتى شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن رەفورمالاۋ جەنە جاڭعىرتۋ قاجەتتٸگٸنە ارنايى توقتالدى.
– قارقىندى جاھاندىق ٶزگەرٸستەرگە بايلانىستى بٸزدٸڭ الدىمىزدا شىۇ قىزمەتٸن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى مٸندەت تۇر. ۇيىم اياسىنىڭ كەڭەيۋ ٷدەرٸسٸ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشىپ, ونى دامىتۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ. ەلٸمٸز شىۇ-عا تٶراعا رەتٸندە ۇيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇدان دا تيٸمدٸ ەرٸ كٶپجاقتى مەحانيزمٸنە اينالدىرۋدى كٶزدەيتٸن تەڭگەرٸمدٸ ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. اتاپ ايتقاندا, بٸز شىۇ حاتشىلىعى مەن باس حاتشىنىڭ رٶلٸن كٷشەيتۋدٸ قۇپتايمىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ايتىلعان بارلىق ۇسىنىس شىۇ-عا مٷشە ەلدەرگە ورتاق يگٸ ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋگە بارىنشا ٷلەس قوسۋعا دەگەن شىنايى نيەتتەن تۋىنداعانىن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, قولداعاندارى ٷشٸن ۇيىمعا مٷشە ەلدەردٸڭ باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. سونىمەن قاتار قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپيندٸ شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسٸنە تٶراعا بولۋىمەن شىن جٷرەكتەن قۇتتىقتاپ, قىتاي تاراپىنا تابىس تٸلەدٸ.
