عالىم بوقاش, شىعىستانۋشى
كەيدە تانىس ھەم بەيتانىس جۇرت مەنٸ «باتىستى تىم كٶپ ەسپەتتەيدٸ» دەپ سٶگٸپ جاتادى. ونداي كەزدەرٸ كٶپ داۋلاسپايمىن, ٶيتكەنٸ ەلٸمٸزدەگٸ كٶپشٸلٸكتٸڭ ٶزٸم قۇساپ شىعىستى دا, باتىستا دا شارلاۋ مٷمكٸندٸگٸ جوق ەكەنٸن, سول سەبەپتٸ سالىستىرۋ قابٸلەتٸ ناشارلاپ, تاڭداۋ حاقىنان ايىرىلعانىن جاقسى تٷسٸنەمٸن. سوندا دا ارا-تۇرا ەسكەري لاگەر مەن تٷرمە مەنتاليتەتٸنەن, ۆەرتيكالدىق كوللەكتيۆيزمنەن ادا باسقا ەلەمنٸڭ بارىن ەڭ قۇرىعاندا بٸلٸپ وتىرسىن دەپ كەيبٸر جايتتاردى ەرٸكسٸز جازام.
بەس جىل بۇرىن بەس-اق ايلىق كەنجە قىزىمىز الماتىداعى بالالارعا ارنالعان اۋرۋحانالاردىڭ بٸرٸندەگٸ نەۆرولوگييالىق بٶلٸمنٸڭ رەانيماتسيياسىنا تٷستٸ. ەمشەكتەگٸ بالامەن بٸرگە جاتقىزباق تٷگٸلٸ دەرٸگەرلەر شەشەسٸن پالاتاعا جولاتپاي قۋدى. 24 ساعات اۋرۋحانادان كەتپەي قويىپ, ناقتى قانداي ەم-دوم جاساپ جاتقانىن, مەديتسينالىق قورىتىندى مەن دەرٸلەردٸڭ قۇرامىن تىقاقتاپ سۇراعانىمىزدان قاۋٸپتەندٸ مە, بٸرنەشە كٷننەن سوڭ قىزىمىزدىڭ قاسىندا كٷنٸنە بٸر-ەكٸ ساعاتتاي وتىرۋعا رۇقسات ەتتٸ. التى ورىندىق رەانيماتسييا پالاتاسىنا 12 تٶسەك قويىلعان. ون ەكٸ بالانىڭ ەڭ كٸشٸسٸ - بٸزدٸڭ قىزىمىز, ەڭ ٷلكەنٸ بٸرنەشە كٷن بۇرىن ميىنا وپەراتسييا جاسالعان 16 جاستاعى بٸر ۇل جەنە بٸر قىز. دٷيٸم جۇرتتىڭ الدىندا مەدبيكەلەر دٶرەكٸ تٷردە استىلارىن اۋىستىرىپ, دەرەتتەرٸن العاندا قانشا ىڭقىلداپ اۋىرىپ جاتسا دا, بەيشارا جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ بەتتەرٸ قىزارىپ شىعا كەلەدٸ. قىزىمنىڭ ەس بٸلمەيتٸن شاقتا اۋرۋحاناعا تٷسكەنٸنە تەۋبە ايتتىم. ٶيتكەنٸ بەس-التى جاستاعى بالالار قول-اياق تامىرلارىنا سالىنعان سيستەمانى, اباجاداي ەسكٸ ٸلگٸشتەردەگٸ قۇمىرالار مەن تٷتٸكتەردٸ كٶرٸپ, بٸر-بٸرٸنٸڭ باستارىنداعى تاڭعىشتى بايقاپ شوشىپ شىڭعىرىپ جىلايدى. دەل دياگنوز قويىلماعاندىقتان قايتا-قايتا پۋنكتسييا جاساتىپ, ناركوزبەن توموگرافيياعا تٷسٸپ جٷرەگٸ ۇشقان بالالار سەلك-سەلك ەتەدٸ. بٸرٸن-بٸرٸ ەستٸن-ەستٸن وياتىپ جٸبەرەدٸ. كەدٸمگٸ اق جايمانى جىرتىپ, جٸپ ەتٸپ, قول-اياقتارىن سونىمەن تەمٸر تٶسەككە تاڭىپ تاستاعان. اراسىندا وپەراتسييادان ەندٸ عانا شىققاندارى بار. ايقاي-شۋدان كٸشكەنتاي قۇلاقتارى تۇنعان ەلسٸز قىزىم كٶزٸن ٸلە الماي قينالىپ جاتىر. ەسٸك جاقتا وتىرعان كەزەكشٸ دەرٸگەرگە شٷيلٸكتٸم: «مىناۋ كەدٸمگٸ توزاق قوي. تٷرمەنٸڭ كامەراسىندا مۇنداي ازاپ بولا بەرمەيدٸ. نەگە رەانيماتسييانى بٸر ورىندىق پالاتالارعا اينالدىرۋدى تالاپ ەتپەيسٸزدەر?». سوندا ەلگٸ دەرٸگەردٸڭ ماعان ايتقانى: «وي, بۇلاردىڭ جىلاعانىنا نازار اۋدارماڭىز. ەمدەلگٸسٸ كەلمەي قاسارىسىپ مٸنەز كٶرسەتٸپ جاتقاندارى عوي. بٸرٸ جىلاسا, قالعاندارى سونى قولداپ شىعا كەلەدٸ. مۇنى «دەتسكايا سوليدارنوست» دەپ ايتادى». كٶزٸندە مەيٸرٸم مەن اياۋشىلىقتىڭ تابى دا جوق. اۋزىم اشىلىپ قالدى. بار بولعانى: «تەك تاپ كٷرەسٸ – «كلاسسوۆايا بوربا» عانا جەتپەي تۇر ەكەن وندا» دەدٸم. سول كەزدە پوستسوۆەتتٸك ەلدەردە تەك قانا ازاماتتىق ٶندٸرٸس ەمەس, ازاماتتىق مەديتسينانىڭ دا جوق ەكەنٸنە بٸرجولا كٶزٸم جەتتٸ.
«مىناۋ كەدٸمگٸ توزاق قوي. تٷرمەنٸڭ كامەراسىندا مۇنداي ازاپ بولا بەرمەيدٸ. نەگە رەانيماتسييانى بٸر ورىندىق پالاتالارعا اينالدىرۋدى تالاپ ەتپەيسٸزدەر?». سوندا ەلگٸ دەرٸگەردٸڭ ماعان ايتقانى: «وي, بۇلاردىڭ جىلاعانىنا نازار اۋدارماڭىز. ەمدەلگٸسٸ كەلمەي قاسارىسىپ مٸنەز كٶرسەتٸپ جاتقاندارى عوي. بٸرٸ جىلاسا, قالعاندارى سونى قولداپ شىعا كەلەدٸ. مۇنى «دەتسكايا سوليدارنوست» دەپ ايتادى». كٶزٸندە مەيٸرٸم مەن اياۋشىلىقتىڭ تابى دا جوق. اۋزىم اشىلىپ قالدى.
[caption id="attachment_8428" align="alignleft" width="369"]
قىزىمىزدى شەتەلدە ەمدەۋگە الىپ كەتكەنشە سول اۋرۋحانانىڭ قابىلداۋ جەنە رەانيماتسييا بٶلٸمدەرٸنە بٷيٸردەن كٸرەتٸن قۇپييا پودەزدەردٸڭ قابىرعالارىنداعى جازۋلاردى وقىپ ەبدەن كٷيزەلدٸم. بالاسى اۋىرعان اتا-اناعا قىلمىسكەر قۇساپ قارايتىن, ال اۋرۋ بالا تۇتقىنىنا اينالاتىن مۇنداي مەكەمەلەردٸڭ تانىس-تامىر ارقىلى جاسىرىن كٸرەتٸن وسىنداي پودەزدەرٸندەگٸ قابىرعا - كەسٸپقوي جۋرناليست, يا جازۋشى ٷشٸن تاپتىرماس تاعدىر تاقتاسى دەسە بولادى. وتىراتىن ورىندىعى دا جوق مۇنداي پودەزدەردە ايازدا دٸردەكتەپ, ىستىقتا شىجىپ تۇرىپ, پەرزەنتٸنەن ايىرىلعان اتا-انانىڭ سوڭعى سەتتەگٸ قۇدايعا جالبارىنۋى, قارعىسى, كٷيٸنٸشٸ; بالاسىن مىنا توزاقتان الىپ شىققان اتا-انانىڭ قۋانىشتى سٶزدەرٸ - قىسقا عانا, بٸراق قۇدىرەتتٸ ەموتسييالىق رەڭكپەن تاڭبالانعان.
سول قىزىمىز ٷشكە تولعاندا لوندونداعى بالالار اۋرۋحانالارىنىڭ بٸرٸندە كٷردەلٸ وپەراتسييا جاساتقىزدىق. اۋرۋحانانى العاش كٶرگەنٸمدە اڭىرىپ تۇرىپ قالدىم. الىپ شىنى قابىرعالى ۇزىن حولل ورتاسىندا تٸزٸلگەن پالمالار, بٸرٸنشٸ قابات تولعان قىزىلدى-جاسىلدى دٷكەن, پاتسيەنتتەردٸڭ تۋىستارى اس-سۋ ٸشەتٸن رەستوراندار مەن كافەلەر, تٸپتٸ كيٸم دٷكەندەرٸنە دەيٸن بار. ەر قاباتىنىڭ ٶز اتاۋى بار, مىسالى ورمان قاباتى, ساۆاننا قاباتى, اركتيكا قاباتى جەنە جاعاجاي قاباتى دەگەن سيياقتى. ەر بٶلٸمنٸڭ جەنە ٶز اتاۋى بار, مىسالى ارىستاندار بٶلٸمٸ, كەسٸرتكەلەر بٶلٸمٸ, پينگۆيندەر بٶلٸمٸ جەنە تەڭٸز تاسباقاسى بٶلٸمٸ دەگەندەي. ەر قابات پەن ەر بٶلٸم ٶز اتاۋىنا ساي ٶتە كٶڭٸلدٸ بەزەندٸرٸلگەن. قىزىمىز ساۆاننا قاباتىنداعى تٷيەلەر بٶلٸمٸنە تٷسٸپتٸ. «نەگە نەيروحيرۋرگييا بٶلٸمٸ» دەپ ايتپايسىزدار دەپ سۇراسام, «اتا-انالار مەن بالالارعا ولاي ٸزدەۋ ىڭعايسىز عوي, ٶيتٸپ تەك دەرٸگەرلەر ٶز ارامىزدا ايتامىز» دەدٸ. جالپى پالاتادا قىزىمىزبەن قالۋعا رۇقسات ەتٸپ قانا قويماي, مٸندەتتەدٸ. «بالانىڭ تەز جازىلۋى ٷشٸن اتا-اناسىنىڭ قاسىندا بولۋى شارت» دەدٸ. جالپى پالاتادا بالا-پاتسيەنتتٸڭ ەكٸ تۋىسىنا دەيٸن قاسىندا قالۋىنا بولادى, ال وپەراتسييادان كەيٸنگٸ رەانيماتسييالىق پالاتادا شەشەسٸ مٸندەتتٸ تٷردە بٸرگە تٷنەيدٸ. «بالاڭنىڭ مٷگەدەك بولاتىنىن بٸلەسٸڭ بە? قاسىق ۇستاي السا شٷكٸر ايتاسىڭ» دەپ دٷڭك ەتكٸزٸپ, باعجيىپ قاراپ وتىراتىن سوۆەتتٸك ەسكەري دەرٸگەر مۇندا جوق. اتا-انانىڭ كٶڭٸلٸ - باتىس اۋرۋحانالارىندا ەڭ قىمبات نەرسە. «مٷگەدەك» دەگەن سٶزدٸ مٷلدەم قولدانبايدى. «وي, اتا-انالار, سەندەر اسىرىپ ايتاسىڭدار» دەپ كٶپ ەشنەرسە سۇراماي, ٶز قورىتىندىلارىن سوت ٷكٸمٸ قۇساپ وقىپ جٷرە بەرەتٸن دەرٸگەرلەرگە ٷيرەنگەن باسىمىز بالانىڭ اۋرۋى تۋرالى لوندوندا العاشقىدا اشىلىپ سٶيلەي المادىق. سول كەزدە ۇلىبريتانييالىق دەرٸگەرٸمٸز: «بٸز ٷشٸن ەربٸر سىرقات بالا تۋرالى نەگٸزگٸ مەلٸمەت كٶزٸ - بۇرىنعى ەمدەۋشٸ دەرٸگەرٸ ەمەس, ونىڭ اتا-اناسى. ٶيتكەنٸ بالاسىنىڭ دەنساۋلىعى ٷشٸن اتا-اناسى ەڭ قۇندى, ەڭ سەنٸمدٸ اقپارات بەرەدٸ» دەدٸ. دەرٸگەرلەردٸڭ ەڭ ەۋەلٸ بالانىڭ اتا-اناسىنا سەنەتٸنٸنە كەيٸن ەبدەن كٶزٸمٸز جەتتٸ. 24 ساعات قۇراق ۇشىپ تۇراتىن, بالاسى جىلاپ ۇيىقتاي الماعان اناعا تاڭعى اسىنا دەيٸن ەكەلٸپ بەرەتٸن مەدبيكەلەردٸڭ مەيٸرٸمٸن بىلاي قويىڭىز, مەنٸ ەڭ قاتتى قايران قالدىرعانى - جيىرماشاقتى مۋزىكالىق اسپابىن اعاش ارباسىنا سالىپ الىپ, ەر بالانىڭ پالاتاسىنا كٸرٸپ, ٶزٸنە تانىس ۇلتتىق مۋزىكاسىن ويناپ, كٶڭٸلٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن جٸگٸت بولدى. ول دا دەرٸگەر بولىپ ەسەپتەلەدٸ ەكەن. كەنجە قىزىمنىڭ مۋزىكالىق قابٸلەتٸنە ەرەكشە قايران قالىپ جٷردٸ. ٶيتكەنٸ ٶز جاسى ٷشٸن تىم كٷردەلٸ شىعارمالاردى جاقسى كٶرەتٸن بولىپ شىقتى:) قىزىمىز قازاقشا ەلدي ەۋەنٸن, بەسامە مۋچو مەن نورا دجونستىڭ بليۋزدەرٸن ەستٸسە, قالاي اۋىرىپ تۇرسا دا, بار تٸسٸن كٶرسەتٸپ كٷلەتٸن. بالالاردىڭ كٶڭٸلٸن اۋلاۋ ٷشٸن اۋرۋحانا ارنايى كٷشٸك ۇستايدى ەكەن. ەلگٸ كٷشٸكتٸ جەتەكتەپ كٷندە پالاتا ارالاتادى, بالالار باسىنان سيپاپ جەتٸسٸپ قالادى. ەلييا الماتىدا كٶرمەگەن حالال تاماقتى لوندون اۋرۋحاناسىندا ٸشتٸ. حالال اسى جوق مەنيۋ بولمايدى.
دەرٸگەرلەردٸڭ ەڭ ەۋەلٸ بالانىڭ اتا-اناسىنا سەنەتٸنٸنە كەيٸن ەبدەن كٶزٸمٸز جەتتٸ. 24 ساعات قۇراق ۇشىپ تۇراتىن, بالاسى جىلاپ ۇيىقتاي الماعان اناعا تاڭعى اسىنا دەيٸن ەكەلٸپ بەرەتٸن مەدبيكەلەردٸڭ مەيٸرٸمٸن بىلاي قويىڭىز, مەنٸ ەڭ قاتتى قايران قالدىرعانى - جيىرماشاقتى مۋزىكالىق اسپابىن اعاش ارباسىنا سالىپ الىپ, ەر بالانىڭ پالاتاسىنا كٸرٸپ, ٶزٸنە تانىس ۇلتتىق مۋزىكاسىن ويناپ, كٶڭٸلٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن جٸگٸت بولدى.
[caption id="attachment_8427" align="alignright" width="374"]
وپەراتسييا بولاتىن كٷنٸ پالاتادان الىپ كەتۋگە كەلگەن «مەداتا» (جاسى الپىستىڭ ورتاسىنداعى اعىلشىن اقساقال) قىزىمىزدى بار ٶنەرٸن سالىپ كٷلدٸرۋگە تىرىستى. قاباعى كٸرتيٸپ تۇرعانىن بايقاپ, «قاپ-اي, ە! وپەراتسييا الدىندا بالالاردىڭ بەرٸنٸڭ كٶڭٸلٸن كٶتەرٸپ جٸبەرۋشٸ ەدٸم. مىنا قىزىم مەنٸ جاتىرقاپ تۇر-اۋ» دەپ كەدٸمگٸدەي مۇڭايدى دا, «تاپتىم!» دەدٸ. سوسىن المالى-سالمالى پروتەز تٸسٸن تٸلٸمەن العا يتەرٸپ تۇرىپ اشىپ قالىپ ساق ەتكٸزٸپ ەدٸ, قىزىمىز مىرس ەتٸپ كٷلٸپ جٸبەردٸ. ونى كٶرٸپ ەلگٸ اتاسى مەز بولدى. وپەراتسييا بٶلمەسٸنە ەليياعا كەدٸمگٸ حيرۋرگتٸڭ كيٸمٸن كيگٸزٸپ قىزىمىزبەن قوسا كٸرگٸزدٸ. «ەيتپەسە بالا قورقادى, سول سەبەپتٸ اناسى دا حيرۋرگتەرمەن بٸردەي كيٸنٸپ كٶرٸنسٸن. حانيفا, قاراشى ماماڭ دا بٸز قۇساپ كٷلكٸلٸ كيٸم كيٸپ الىپتى. تسيرك سيياقتى, ە?» دەپ جاتىر قاۋقىلداسىپ. ۇيىقتاتۋ ٷشٸن ناركوزدى بەتٸنە ماسكا جاۋىپ يٸسكەتە سالادى ەكەن, سول سەتتە حيرۋرگتەرمەن بٸرگە قىزىمىزدىڭ كٶڭٸلٸن الدارقاتىپ تۇرعان اعىلشىن مەدبيكە قىز «ماسكانى كيگٸزبەي تۇرا تۇرىڭىزدار!» دەپ كٸلت توقتاتتى دا, اۋىزعى بٶلمەگە بارىپ ٶزٸنٸڭ قول سٶمكەسٸندەگٸ رايحان گٷلٸنٸڭ جۇپارى بار ۆازەلين ەكەلٸپ ماسكانىڭ ٸشٸنە جاقتى. «ناركوزدىڭ يٸسٸ ناشار, ەگەر سول يٸستەن شوشىپ, تٸتٸركەنگەن كٷيدە ۇيىقتاپ كەتسە, كەيٸن وپەراتسييادان سوڭ جىلاپ ويانادى. ەندٸ جاقسى بولدى, قىزىمىز رايحان گٷلٸن تٷسٸندە كٶرٸپ كٷلٸپ وياناتىن بولدى» دەدٸ. وسى سٶزدٸ ەستٸگەنٸمدە قانشا قاتتى بولسام دا, كٶڭٸلٸم بوسادى. ۇلىبريتانييالىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جاڭا تەحنولوگييانى يگەرۋ دەڭگەيٸنە, دياگنوز دەلدٸگٸنە, ٷزدٸك ەمدەۋ جەنە كٷتٸپ-باعۋ تەسٸلدەرٸنە عانا ەمەس, ەڭ ەۋەلٸ ادامگەرشٸلٸكتەرٸنە رازىمىن. ۇشىپ-قونىپ جٷرگەن سول بٸر اسىل مەدبيكەلەردەن ايلىقتارىن سۇراسام, ەۋروپاداعى ورتاشا عانا جالاقى. كەيبٸرٸنٸكٸ 1500 دوللار شاماسىندا. دەرٸگەرلەر ەلبەتتە ەلدەقايدا كٶبٸرەك الادى. اقشا, يا سىيلىق دەمەتۋ دەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە عانا ەمەس, مەنتاليتەتتەرٸنە مٷلدەم جات قۇبىلىس. ەڭ باستىسى - كەز-كەلگەن ۇلىبريتانييالىق پەن سول ەلدە التى ايدان ارتىق ۋاقىت قالۋعا رۇقساتى بار شەتەلدٸك مۇنداي مەكەمەلەردە تەگٸن ەمدەلەدٸ. بۇل دەرٸگەرلەردٸڭ وپەراتسييادان كەيٸنگٸ رەابيليتاتسييا كەزٸندەگٸ جەردەمٸ ٷشٸن ميلليون سٶز جازسام دا, جەتكٸزە المايتىن العىسىم زور.
مۇنىڭ بەرٸن تٸزٸپ جازىپ وتىرعان سەبەبٸم - قازاق اتام «كٶپ جاساعاننان ەمەس, كٶپ كٶرگەننەن سۇرا» دەگەن. جابدىعى بار, مامانى جوق, جىپ-جىلتىر بەس-التى رەابيليتاتسييا مەن مەديتسينالىق ورتالىقتى باس قالاعا سالىپ قويىپ, قالعان ايماق سارىلىپ كەزەك كٷتكەن حالٸمٸزدٸ ٶزگەلەرمەن سالىستىرايىق. سوسىن ٶركەنيەتتٸ تٷردە حاقىمىزدى تالاپ ەتە بٸلەيٸك. الماتى ەكٸمدٸگٸندە جۇمىس ٸستەپ جٷرٸپ بۇل سوراقى احۋالدى وسى مەديتسينا سالاسىنداعى ەرٸپتەستەرٸممەن تالاي تالقىلاعام. بەرٸ اينالىپ كەلگەندە ەسكەري ديكتاتۋرالىق رەجيمدە قۇرىلعان, ەسكەري مەنتاليتەتتٸ, ەسكەري مەديتسينا كەمشٸلٸكتەرٸنە بارىپ تٸرەلەدٸ. بارلىق سالاعا تەن تانىس احۋال عوي. دەل لوندونداعى سيياقتى اۋرۋحانا سالىپ, سوڭعى قۇرال-جابدىقتارمەن تولتىرىپ, قابىرعالارىن قىزىلدى-جاسىلدى ەتٸپ بوياپ قويۋعا مۇنايلى اقشامىز جەتەدٸ. بٸراق ەسكەري لاگەر تەرتٸبٸ مەن ۆەرتيكالدىق كوللەكتيۆيزم تۋدىرعان قاتىگەز مەنتاليتەتتەن جەنە جەمقورلىقتان ارىلۋعا ٶرەمٸز جەتپەي تۇر. قازٸرگٸ باستى ارماندارىمنىڭ بٸرٸ - قازاقستاندا دا شىنايى ازاماتتىق مەديتسينا پرينتسيپتەرٸنە نەگٸزدەلگەن بالالار اۋرۋحانالارى قۇرىلىپ, مىڭداعان اتا-انا مەن بالانىڭ كٶز جاسى قۇرعاسا دەيمٸن.
ەلٸ دە «نەمەنەگە ماقتاي بەرەسٸڭ سول باتىستى?» دەگٸڭٸز كەلٸپ وتىر ما?
«Facebook»-تەگٸ پاراقشاسىنان الىندى
