بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەكٸنٸڭ بٸرٸ وسى ۇراندى تۋ ەتەدٸ. ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم دەپ جار سالامىز-اۋ, بٸراق ۇرانىمىزعا ەرەكەتٸمٸز ساي كەلە مە? ەر قازاقتى جالعىزىم دەپ سٷيٸپ جٷرسٸز بە? ەرينە, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ جالعىزىم دەپ جانىمىزعا بالاعانىمىزعا نە جەتسٸن. بٸراق, ٸشتەي تىجىرىنىپ, سىرتتاي باۋىرىم دەپ جاقسى كٶرگەنٸمٸز كٸمگە كەرەك? وسى ۇراندى باۋىرلارىمىزدىڭ قانى مەن ساناسىنا سٸڭٸرە الدىق پا?
«ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم» دەگەن ۇراندى ٶتكەن ايدا قوس ازاماتىمىز بار ەلەمگە ٷلگٸ ەتٸپ كٶرسەتتٸ. ەرەجەسٸز جەكپە-جەكتەن قىتايدا ٶتكەن حالىقارالىق جارىس فينالىندا جولىققان ايبەك نۇرسەيٸت پەن عابيت تۇرعانبەكتٸڭ ەرەكەتٸ قازاقتىڭ باۋىرمالدىعى مەن بٸرلٸگٸن, تەكتٸلٸگٸن ەسٸمٸزگە بٸر سالىپ, بٸزدٸ دە ٶزگە ەلدٸ دە بٸر سٷيسٸندٸرٸپ تاستاعان ەدٸ. اتاق پەن اقشاعا باۋىرىن ساتپاعان ەكٸ قازاقتىڭ ەرلٸگٸ تالاي قازاقتىڭ جٷرەگٸنە باۋىرمالدىق سەزٸمٸن ۇيالاتقانى انىق.
وتاندىق باق-قا سۇحبات بەرگەن ايبەك نۇرسەيٸتتٸڭ: «الاڭعا شىققان سوڭ عابيت سوققى جاساماي جٷردٸ. عابيتتٸڭ ماعان قولى باتپاي تۇرعانىن بٸردەن بايقادىم دا, مەن دە شابۋىلعا شىقپادىم. قىتاي كٶرەرمەننٸڭ الدىندا قوس قازاق بٸر-بٸرٸنٸڭ مۇرنىن قاناتىپ, كٶزٸن شىعارىپ جاتۋ جاراسپايدى دەگەن نامىس بولدى. قانشا اقشا بەرٸپ جاتسا دا, قازاق ەكەنٸمٸزدٸ دەلەلدەگٸمٸز كەلدٸ» دەگەن سٶزدەرٸ بەرٸمٸزدٸ ەرەكشە تولقىتتى. قارشاداي عانا ەكٸ ازامات, ەكەۋٸ ەكٸ مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان جاپ جاس قازاق بالالارى قازاقتىڭ ۇلتتىق سەزٸمٸنە سپورتتىڭ دا ٶمٸردٸڭ دە ەرجەسٸ مەن زاڭدارى جٷرمەيتٸنٸن كٶرسەتتٸ. قوس ازاماتىمىزعا بەرٸمٸز سٷيسٸندٸك, رازى بولدىق, ماقتاندىق. بٸراق, ولارعا قاراپ ٶزٸمٸزدٸڭ كەي قىلىقتارىمىزدان ۇيالۋ كەرەگٸنٸن ۇمىتىپ كەتكەن بولۋىمىز دا مٷمكٸن.
يە, بٸز ايبەك پەن عابيتتان شىنىندا ۇيالۋعا تيٸستٸمٸز. ايبەك پەن عابيت قىتاي كٶرەرمەندەرٸنٸڭ الدىندى بٸر-بٸرٸنٸڭ مۇرىنىن قاناتقىسى كەلسەسە, باسقالارىمىز ٶز قازاعىمىزدىڭ الدىندا بٸر بٸرٸمٸزدٸ قان جوسا قىلۋدان ارلانبايمىز. ٶز ەلٸمٸز, ٶز جەرٸمٸزدە جٷرٸپ تاپ-تاپقا, جٸك-جٸككە بٶلٸنٸپ الىپ بٸر بٸرٸمٸزدٸ تالاپ جەۋگە دايىنبىز. اۋىرۋىن جاسىرعاننىڭ ٶلٸمٸ ەشكەرە دەگەن. بٷگٸنگٸ قازاق ساياسي مٷددەسٸ, دٸنلي كٶزقاراسى, رۋى مەن تۋعان جەرٸ سيياقتى تاعى تاعى نەشە تٷرلٸ تيپتەرٸ بويىنشا بٶلٸنٸپ, بٸر-بٸرٸن موينداعىسى دا, باۋرىم دەپ جانىنا تارتىپ, باستارىن قوسقىسى دا كەلمەيدٸ. «ورىسقۇل», «اراپقۇل», «شالا قازاق», «ناعىز قازاق», «ماڭگٷرت قازاق», ۋاحابيست, سالافي, سوپى, تاڭٸرشٸل بولىپ بٶلٸنٸپ الىپ, بٸر بٸرٸمٸزگە وعىمىزدى قارشا بوراتىپ وتىرامىز. وسى ماقالامدى جازباس بۇرىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كٸشٸكٸرٸم زەرتتەۋدە جٷرگٸزٸپ كٶردٸم. بٶلٸنگٸشتٸكتٸڭ دەرەجەسٸن كٶرەيٸن دەپ فەيسبۋكتا «ۋاحابتاردىڭ ۇلتشىلداردان باعى باسىم» دەپ بٸر سٶيلەم جازىپ, 7,8 ساعات قويىپ تۇرىپ ەدٸم. 100 دەن اسا ادام ۇناتىپ, 50 دەن اسا ادام پٸكٸر جازىپ بٸر-بٸرٸن تٷتٸپ جەسە, وننان استام ادام مەنٸ دوستىقتان شىعارىپ تاستادى.
ەليحان بٶكەيحاننىڭ, مۇستافا شوقايدىڭ دا ماقالالارىن بٶلٸسٸپ جٷرمٸن. الاش كٶسەمدەرٸنٸڭ ماقالارىن وقىپ تالقاماق تۇرماق, «ۇناتپاعان» دوستارىم مەنٸڭ قازاقتى بٶلٸپ جازعان بٸر سٶيلەمٸمدٸ سونشا تالقىلاعانىنا قاراعاندا بٸزگە بٸرلٸكتەن كٶرٸ بٶلٸنگٸشتٸك «قاسيەت» جاقىن سيياقتى. بۇل ەرينە ٷلكەن ٸندەت. ەندەشە بۇل ٸندەتتەن قاشان قۇتىلامىز? نە ٸستەۋ كەرەك? وسى سۇراقتار ەر قازاقتى ويلاندىرۋى كەرەكتٸ.
مەنٸڭشە, بۇنىڭ بەرٸ ۇلتتى بٸرلٸككە شاقىراتىن يدەولوگييانىڭ جوقتىعىنان كەلسە كەرەك. ەر قازاققا ەڭ ەۋەلٸ ەلميساقتان قازاق ەكەندٸگٸن ۇقتىرا الماۋىمىزدان بولسا كەرەك. ۇلتتىق بٸرلٸكتەن كٶرٸ دٸنلي كٶزقاراسى مەن ساياسي مٷدەسٸ, بولماساسا رۋلىق ساناسى باسىم تۇرادى. بٸر تالاي قازاققا قازاق دەگەن ۇعىمدىنان كٶرٸ نايمان, كەرەي, اداي, البان, شاپىراشتى, ارعىن, قوڭىرات, دۋلات سيياقتى رۋ اتاۋلارى ارداقتى بولىپ, قازاق بالاسىنا قاراعاندا نايمان بالاسى نايمان بالاسى عانا جاقىن باۋىر. ال, ەسٸرە دٸنشٸل باۋىرلارىمىز ٷشٸن ناماز وقىمايتىن قازاقتان كٶرٸ نامازداعى ٶزگە ۇلت ٶكٸلەرٸ بارۋىر ەكەن. ال بۇنىڭ بەرٸنە «ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم» دەگەن ۇراننىڭ جٷرەگٸ مەن ساناسىنا سٸڭە الماۋىنان
«بٸرٸڭدٸ قازاق بٸڭ دوس, كٶرمەسەڭ ٸستٸڭ بەرٸ بوس» دەمەكشٸ, بٸر بٸرٸمٸزدٸ دوس كٶرۋدەن دە الىستاپ بارامىز. بۇل كٷندە بٸرەۋ وزىپ العا شىقسا ونىڭ جانكٷيەرلەرٸ مەن دوستارىنان باقتالاستارى مەن كٷنشٸلدەرٸ كوبەيەدٸ. قۇلارگەرلەردٸ باتىرشاتار قۇلاتۋعا ەۋەس. سٶيتە تۇرا, ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم دەيمٸز..سوندىقتان, ەر قازاق مەنٸڭ جالعىز دەگەندٸ تولىق تٷسٸنٸپ سانامىزعا سٸڭٸرە بەرۋٸمٸز كەرەك.
قانداي دا بٸر اعىمنىڭ بولماسا جٸكتٸڭ شىرماۋىنا شاتىلماۋ ٷشٸن رۋحىمىزدىڭ بەرٸك بولۋى كەرەك. ول ٷشٸن تەربيە تال بەسٸكتەن دەگەندەي, ەر اتا-انادان باستاپ بالاسىن, ەر ازامات اينالاسىنا «ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم» ەكەنٸن ٶز ەرەكەتٸمەن كٶرسەتە بٸلۋٸ كەرەك. ەر ازامات ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم دەپ ۇرانداسا, ەرٸ ٸسٸ ۇرانىنا ساي بولعانى ابزال. ەر ازامات بٸرٸنشٸ ٶزٸنٸڭ قازاق ەكەنٸن, قازاق ۇلتى الدىنداعى ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸن تولىق سەزٸنە بٸلۋٸ كەرەك. سوندا عانا ەر قازاقتى جالعىزىم دەپ بٸلەسٸز.
ماقسات قازاقتى جامانداۋ ەمەس, وسى بٸر بٶلٸگٸشتٸك ەدەتتٸ جويىپ, بٸر قازاق بولساق دەگەن تٸلەك ەدٸ.
تۇردىبەك قۇرمەتحان
