قر سۋ رەسۋرستارى جەنە يرريگاتسييا مينيسترٸ نۇرجان نۇرجٸگٸتوۆ ارالعا قولدان جاڭبىر جاۋعىزىپ, “جاڭبىر ادام” اتانعان التاي اينابەكتٸڭ جوباسىنا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ول 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا عالىممەن كەزدەسٸپ, ونىڭ جوباسىمەن تانىسقان.
“كٶتەرٸلگەن مەسەلە بويىنشا ايتىلعان 2,6 ميلليارد تەكشە مەتر سۋ – ارنايى گيدروپوستتار ارقىلى ٶلشەنگەن سۋ كٶلەمٸ. مۇنى انىقتايتىن ارنايى قۇرالدار بار. بٸراق بۇل سۋدىڭ ارالعا جەتۋٸ ٷشٸن ونى رەتتەۋ جەنە دۇرىس بٶلۋ قاجەت. سوندىقتان بۇل ناقتى دەرەكتەرگە نەگٸزدەلگەن كٶرسەتكٸش,” – دەدٸ نۇرجٸگٸتوۆ "ۋەدە" باعدارلاماسىنا بەرگەن سۇقباتتا.
ول كەز كەلگەن جاڭا تەحنولوگييانىڭ عىلىمي تۇرعىدا دەلەلدەنۋٸ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“التاي اينابەكپەن تانىسپىن. ول 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا مەنٸڭ قابىلداۋىمدا بولىپ, ٶز جوباسىن تانىستىردى. سول كەزدە مەن وعان: "ەۋەلٸ ٶز ەدٸسٸڭدٸ دەلەلدە", – دەدٸم. كەيٸن بٸز بۇل ٸسكە عالىمداردى قوسۋدى ۇسىندىق. سەبەبٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كەز كەلگەن ادام "جاڭبىر جاۋىپ جاتىر, مەن شاقىردىم" دەپ ايتا الادى. بٸراق مۇنداي تۇجىرىم عىلىمي دەلەلدەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. سوندىقتان بٸز عىلىمي ينستيتۋت ماماندارىنىڭ زەرتتەۋ جٷرگٸزۋٸن ۇسىندىق. الايدا بۇل جۇمىس ٸسكە اسپادى. ول قارسىلىق تانىتتى دەپ ايتا المايمىن, بٸراق بٸرلەسكەن زەرتتەۋ جٷرگٸزٸلگەن جوق,”– دەدٸ مينيستر.
مينيستردٸڭ سٶزٸنشە, جوبا اياسىندا قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸ دە كٶتەرٸلگەن.
“اقشا تۋرالى دا ەڭگٸمە بولدى. بٸراق بٸز الدىمەن عىلىمي دەلەلدەمە قاجەت ەكەنٸن ايتتىق. قازٸر ناقتى سومانى ەسٸمە تٷسٸرە المايمىن, بٸراق ەڭگٸمە 100-200 ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قارجى تۋرالى بولدى,” – دەپ تٷيٸندەدٸ نۇرجان نۇرجٸگٸتوۆ.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن Dalanews.kz تٸلشٸسٸ ەلەمجەلٸدە "جاڭبىر ادام", "قازاقتىڭ توني ستەركٸ" دەگەن لاقاپ اتتارىمەن تانىلىپ كەلە جاتقان, كليماتتى ٶزگەرتۋ تەحنولوگييالارى حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ (International Center of Climate Change Technologies) باسشىسى, “جاساندى جاڭبىر جاۋعىزۋ” تەحنولوگيياسىنىڭ اۆتورى التاي اينابەكپەن تٸلدەسكەن ەدٸ.
بٸرنەشە جىل بۇرىن ماڭعىستاۋداعى قۋاڭشىلىق مەسەلەسٸن شەشۋگە اتسالىسقان مامان ارالدىڭ جاي-كٷيٸنە دە ەرەكشە نازار اۋدارعان بولاتىن.
مامان "ارال ٶڭٸرٸنە جاڭبىر جاۋعىزامىن" دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
تابيعي قۇبىلىستىڭ توسىننان كەلگەن سىيىنا دايىن بولماعان جۇرت بۇل "قۇدايدىڭ ەمەس, التايدىڭ جاڭبىرى" دەگەن الىپ-قاشپا ەڭگٸمەلەردٸ العا تارتۋدا.
جەلدەي ەسٸپ جاتقان اتالمىش اقپاراتتاردى عالىم جوققا شىعارمايدى. ايتۋىنشا, ارالعا جاسالىپ جاتقان تەجٸريبە اتالعان ٶڭٸرلەرگە ەسەر ەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن.
"بٸز قازاقستاندا جۇمىس جاساعان مەرزٸمدەر: 2021 جىلدىڭ قازان ايى, 2022 جىلدىڭ ناۋرىز , سەۋٸر, مامىر ايلارى جەنە 2023 جىلدىڭ تامىز ايى. سونىمەن قاتار 2024 جىلدىڭ 18 ماۋسىمىنان باستاپ جۇمىستى جالعاستىرىپ جاتىرمىز. وسى كەزدەردٸڭ بارلىعىنا ورتاق بٸر قۇبىلىس بار – الماتى, جامبىل, تٷركٸستان, قىزىلوردا وبلىستارىندا جاۋىن-شاشىن دەڭگەيٸ كٶپ بولعان.
اتموسفەرا – ستاتيكالىق ەمەس. بارلىق نەرسە اينالىپ تۇرادى. ەكۆاتوردىڭ سولتٷستٸگٸندە اتموسفەرا قوزعالىسى باتىستان شىعىسقا جٷرەدٸ. سوندىقتان ارالعا جاسالىپ جاتقان تەجٸريبەنٸڭ الماتىعا ەسەرٸ بولۋى زاڭدىلىق. جەنە بٸز تسيكلونداردى تەحنولوگييا كٶمەگٸمەن ۇزاق ۋاقىتقا ۇستاپ تۇرۋعا ىقپال ەتٸپ جاتىرمىز. بٸراق بولاشاقتا, ٷكٸمەت قولداپ, ماتەريالدىق تەحنيكالىق بازامىز كٷشەيگەندە ارالدىڭ تاريحي تابانىنىڭ ٷستٸنە جاۋىننىڭ بٸرشاما بٶلٸگٸن لوكاليزاتسييا جاسايمىز", - دەيدٸ ول.
عالىم "ارالدى سۋعا تولتىرۋدىڭ" العاشقى كەزەڭدەرٸن ەڭسەرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, بۇل پروتسەسس بٸراز ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ.
"بٸرٸنشٸ كەزەڭ – كليماتتى ٷيرەتۋ. جالپى, ارالدىڭ كليماتى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان. ونىڭ ٷستٸنە ارال تارتىلعان سوڭ مٷلدە باسقا كليمات ورنىققان. بٸز سونى ٶزگەرتۋدەمٸز. قازٸر تەمپەراتۋرا بٸرشاما تٷسٸپ, جاۋىن ەدەۋٸر ارتتى. كليمات ٷيرەنە كەلە, "وبلاكا ۆەرتيكالنوگو رازۆيتييا" جاساۋ جەڭٸلدەنە تٷسەدٸ. جوعارىدا ايتقانداي ماتەريالدىق تەحنيكالىق بازا كٷشەيگەندە باستى ەتاپ "جاۋىننىڭ ارالدىڭ تاريحي تابانىنا لوكاليزاتسييا پروتسەسٸندە" سۋ تٸپتەن كٶبەيەدٸ", - دەيدٸ ول.
