ەگەر تەلەارنالار باياعىداي قازاق ەنشٸلەرٸنٸڭ بەينەباياندارىن جارىم تٷندە بەرگەن بولسا, بٸزدٸڭ ەنشٸلەرٸمٸز قازٸرگٸ بيٸگٸنە كٶتەرٸلمەس ەدٸ.
و باستا ەلەكتروندى باق-تىڭ تٸلدٸك نورمانى ساقتاۋىنا ەنشٸلەردٸڭ قاندايدا بٸر ىقپالى بولدى دەپ ايتۋ قيىن. بٸراق بۇدان قازاق ەنشٸلەرٸنٸڭ تٸل مەسەلەسٸنە جانى اۋىرمايدى دەپ بايلام جاساي المايمىز. اتقارۋشى بيلٸكتەن اقپارات قۇرالدارىندا تٸلدٸك نورمانى ساقتالۋىنىڭ تالاپ ەتۋدە ۇلت زييالىلارىنىڭ ەڭبەگٸ زور بولدى. وسىلايشا ۇلت زييالىلارى تٸل ٷشٸن كٷرەسۋدە ٶنەرپازدارعا ٷلگٸ-ٶنەگە كٶرسەتە بٸلدٸ.
قازٸر قازاق ٶنەرٸن ەركٸن ناسيحاتتاۋدىڭ زاڭنامالىق بازاسى قالىپتاسقان. تٸلدٸك نورمانى تەلەارنالار تولىقتاي ساقتاپ وتىر. كەرەك دەسەڭٸز, «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسى تەك قانا قازاق تٸلٸندە اقپارات تاراتاتىن دەڭگەيگە جەتتٸ. بۇل ٷشٸن ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق ارناعا العىس ايتامىز. بٸزدٸ مازالاعان باسقا مەسەلە.
بٷگٸندە تٸلدٸك نورمانى ەلٸمٸزدەگٸ بٸرقاتار راديولار تيٸستٸ دەڭگەيٸندە ساقتاماۋدا. ولار قازاق ەنشٸلەرٸنٸڭ ەندەرٸن تٷن اۋعان سەتتە بەرٸپ, تٸل زاڭىنا جٷردٸم-باردىم قاراپ كەلەدٸ. ەلٸمٸزدە حابار تاراتاتىن «رۋسسكايا راديو», «NS راديو», «رەترو FM» سەكٸلدٸ راديوستانسالار قازاق تٸلٸندەگٸ ۋاقىتتارىن تٷندە قازاق ەندەرٸن بەرٸپ, تولتىرۋدا. ورىس تٸلٸنە بٷيرەگٸ بۇرىپ تۇراتىن راديولاردا جٸبٸ تٷزۋ حابارلاردىڭ جوقتىعى دا جانىمىزعا باتادى. بۇل رەتتە ٶزگە راديوستانسالار «قازاق راديوسىنان» ٷلگٸ السا ورىندى بولار ەدٸ.
تٷن ورتاسى اۋعاندا قازاقشا سٶيلەيتٸن راديوستانسالارداعى باعدارلامالاردىڭ ساپاسى دا سىن كٶتەرمەيدٸ.
قازٸر مۇنداي راديوستانسالاردىڭ ٸس-ەرەكەتٸ قوعام نازارىنان تىسقارى قالۋدا. نەگٸزگٸ ارنالار مەن جەتەكشٸ ارنالار قازاق تٸلٸندە حابار تاراتقاننان كەيٸن ولارعا تٸل جاناشىرلارى كٶپ مەن بەرمەۋدە.
«تٸل تۋرالى» زاڭدا كٶرسەتٸلگەن نورمالاردى باسشىلىققا الىپ, ورىس تٸلٸندە حابار تاراتۋعا بەيٸم راديوستانسالاردىڭ قازاق تٸلٸندە ساپالى حابارلار دايىنداۋىن كٸم قاداعالاۋى كەرەك. ەرينە, بۇل ٸستە جاڭادان قۇرىلعان اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييا مينيسترلٸگٸ بەلسەندٸلٸك تانىتۋى تيٸس.
بٸراق بۇل مەسەلە بويىنشا قاداعالاۋشى ورگاننان گٶرٸ قوعام تاراپىنان تالاپ قويىلۋى كەرەك سيياقتى. بۇل رەتتە ەنشٸ-ەرتٸستەر بەلسەندٸلٸك تانىتۋى قاجەت. ولار «تٸل تۋرالى» زاڭداعى تٸلدٸك نورمانى ساقتاۋدى تالاپ ەتٸپ, جارىم تٷندە قازاق تٸلٸندە ەن بەرەتٸن راديوستانسالارعا ٶزدەرٸنٸڭ تالابىن قوياتىن كەز جەتتٸ.
ەگەر بۇل ٸسپەن اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييا مينيسترلٸگٸ اينالىسسا, ورىستٸلدٸ ەرٸپتەستەرٸمٸز «سٶز بوستاندىعىنا قىسىم جاسالىنىپ جاتىر» دەپ بايبالام سالۋى مٷمكٸن. سول سەبەپتٸ بۇل باعىتتا ەلٸمٸزدەگٸ ەنشٸ-ەرتٸستەردٸڭ بەلسەندٸ ەرەكەتكە كٶشۋٸ ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ, پرايم-تايم ۋاقىتتا بٸرقاتار راديوستانسالاردىڭ ورىس, اعىلشىن تٸلٸندە ەمەس, قازاق تٸلٸندە ەن بەرۋٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەنشٸلەر مەن ەرتٸستەرگە قاجەت. سوندىقتان ەنشٸلەرٸمٸز ورىستٸلدٸ راديولار ٶزدەرٸنٸڭ زاڭدىق مٷددەسٸن تيٸستٸ دەڭگەيدە ورىنداۋى ٷشٸن كٷرەسۋٸ كەرەك.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدەگٸ كەيبٸر راديولار رەسەي ەنشٸلەرٸمەن بٸرلەسٸپ, الماتى مەن استانادا ٸرٸ كونتسەرتتەر ۇيىمداستىرۋعا قۇمار. ەرينە, ولارعا اتقارۋشى بيلٸك شەتەلدەن ەنشٸ شاقىرىپ, كونتسەرت ۇيىمداستىرماڭدار دەپ تالاپ قويا المايدى.
تەك ەنشٸلەرٸمٸز عانا رەسەي مەن باتىسقا قاراپ, باعىتىن ايقىندايتىن راديوستانسالارعا قاتاڭ تالاپ قوياتىن قاقىسى بار. ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ بۇل نارىقتا ەسەسٸ كەتٸپ جاتىر. ورىس ەنشٸلەرٸ قازاق ٶنەرپازدارىنىڭ اۋزىنداعى ىرىسىن جىرىپ ەكەتۋدە.
قاراپايىم عانا مىسال. ەۋرازييالىق وداق شەڭبەرٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ زاۋىتتارى ٶز تۇتىنۋشىلارىن ساقتاپ قالۋى ٷشٸن جان اياماي كٷرەسەدٸ عوي. سول سيياقتى قازاق ەنشٸلەرٸ دە توي-تومالاقتان تاپقان تابىسىنا مالدانباي, رەسەيلٸك ەرتٸستەرگە ەسەسٸن جٸبەرمەۋ ٷشٸن ەرەكەت ەتەتٸن كەز جەتتٸ دەپ ەسەپتەيمٸز.
قاجەت بولسا وتاندىق شوۋ-بيزنەس ٶكٸلدەرٸ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحامەديۇلىنان بۇل باعىتتا ارنايى زاڭ قابىلداپ, ٶزگە ەلدٸڭ ەنشٸلەرٸ ەلٸمٸزگە كەلٸپ قىرۋار اقشا تاپسا, سونىڭ بٸراز بٶلٸگٸن مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە سالىق رەتٸندە تٶلەۋگە مەجبٷرلەيتٸن تيٸستٸ قۇقىقتىق نورما قابىلداۋىن تالاپ ەتۋٸ تيٸس. وسىلايشا قازاق ەنشٸلەرٸ ٶز سالالارى بويىنشا ەرەكەت ەتٸپ, قازاق تٸلٸنٸڭ تۇعىرىنا قونۋىنا ٷلەستەرٸن قوسۋى قاجەت.
كٷنٸ كەشە عانا جەر مەسەلەسٸ تالقىعا تٷسكەندە قايرات نۇرتاستىڭ اناسى گٷلزيرا حانىم ٶزٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قاراپايىم ادامدار جەرگە قاتىستى ٷن قاتۋىن ٶتٸنگەنٸن ايتتى. شىندىعىندا, گٷلزيرا حانىم جەرگە قاتىستى بەلەن دەپ پٸكٸر ايتاتىنداي اۋىل شارۋاشىلىعى مامانى ەمەس قوي. بٸراق, حالىق نازارىندا جٷرگەن ادامداردىڭ بۇل مەسەلەدە ٶز ويىن ايتقانىن قالايدى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, ەلٸمٸزدە قازاق ەنشٸلەرٸ ىقپالدى كٷشكە اينالعانىن بايقايمىز.
ەگەر ەنشٸلەرٸمٸز كٶپشٸلٸك الدىندا زور بەدەلگە يە بولماسا, كٷنٸ كەشە عانا ٶتكەن كەزەكتەن تىس پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ سايلاۋىندا «نۇر وتان» پارتيياسى قايرات نۇرتاس, جانار دۇعالوۆا سىندى جاس ەنشٸلەردٸ ٷگٸت-ناسيحات جۇمىسىنا تارتپاس ەدٸ. وسى بٸر قاراپايىم جايتتاردان-اق قازاق ەنشٸلەرٸنٸڭ قانداي ىقپالدى توپقا اينالعانىن باعامداۋعا بولادى. قازٸر مٷيٸزٸ قاراعايداي اقىن-جازۋشى, اكادەميكتەن گٶرٸ قايرات نۇرتاس پەن تٶرەعالي تٶرەەلٸنٸڭ اتاعى جەر جارىپ تۇر. الداعى ۋاقىتتا بٸزدٸڭ ەنشٸلەر ٶزدەرٸنٸڭ تانىمالدىعىن ورىس تٸلٸندە حابار تاراتۋعا بەيٸم راديولارمەن قازاق تٸلٸنٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن كٷرەسۋگە باعىتتاسا, ورىندى بولار ەدٸ. وسىلايشا ورىس تٸلٸندە حابار تاراتىپ, كٶرشٸ ەلدٸڭ ٶنەرٸن ۇلىقتايتىن راديولارعا تۇساۋ سالعان ابزال.
جاربول كەنتۇلى
