بٷگٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ پالاتالارىنىڭ بٸرلەسكەن وتىرىسىندا دەپۋتاتتار ٷكٸمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2023 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرٸن بەكٸتتٸ. تالقىلاۋ بارىسىندا پارلامەنت مەجٸلٸسٸندەگٸ «AMANAT» پارتيياسى فراكتسيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ەلنۇر بەيسەنباەۆ بيۋدجەت قاراجاتىن باسقارۋدىڭ قازٸرگٸ جاي-كٷيٸنە سىني تالداۋ جاسادى.
«ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ 2029 جىلعا قاراي ۇلتتىق ەكونوميكانى 2 ەسەگە ٶسٸرۋ مەجەسٸن تاپسىرعانى بەلگٸلٸ. وسىعان وراي, ٷكٸمەت پەن بيلٸك ٷشٸن الداعى 6 جىلدىق – تىنىمسىز جۇمىس پەن قاجەتتٸ شەشٸمدەر قابىلدايتىن كەزەڭ بولماق. دەگەنمەن, ەكونوميكانىڭ احۋالىن بەينەلەيتٸن بٸرقاتار كٶرسەتكٸشتەر ەلٸ دە كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. مىسالى, ەلٸمٸزدە جۇمىس ٸستەيتٸن 10 ميلليون ادامنىڭ 9 ميلليونىندا نەسيە بار بولسا, ال بورىشكەرلەر رەەسترٸندە, ياعني قارىزىن قايتارا الماي, قينالىپ جەكە تۇلعالاردىڭ سانى – 3,4 ميلليون ادام. بۇل تسيفرلار – حالىقتىڭ قارىزعا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ», – دەدٸ ول.
فراكتسييا جەتەكشٸسٸ كٶتەرگەن نەگٸزگٸ مەسەلەلەردٸڭ – بٸرٸ بيۋدجەت قاراجاتىن تيٸمسٸز پايدالانىلۋى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلعى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ 489 ملرد تەڭگەسٸ تيٸمسٸز جۇمسالعان. ونىڭ ٸشٸندە 70 ملرد تەڭگە يگەرٸلمەگەن. سول سەكٸلدٸ ەلٸمٸزدە تٶلەمدەردٸڭ شامامەن 70 پايىزدان استامى بانك كارتالارى مەن جٷيەلەرٸ ارقىلى قولما-قول اقشاسىز تٷردە جٷرگٸزٸلسە دە, كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانىڭ ٷلەسٸ ٷلكەن. ول رەسمي دەرەكتەر بويىنشا 25%-تٸ قۇرايدى.
ال بەيرەسمي مەلٸمەتتەر بويىنشا ودان ەلدەقايدا كٶپ. بۇل – ەكونوميكا سالاسىندا اشىقتىق پەن باقىلاۋ جۇمىسى جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ. سونداي-اق ەلنۇر بەيسەنباەۆ قازاقستان بيۋدجەتٸ كٶمٸرسۋتەكتەرگە تەۋەلدٸ ەكەنٸن دە اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستانداعى مەملەكەتتٸك بيۋدجەت كٸرٸسٸنٸڭ 40%-ى تابيعي رەنتا ەسەبٸنەن قالىپتاسادى جەنە مۇناي كٸرٸسٸنە تەۋەلدٸ. 2023 جىلى بيۋدجەتتٸڭ جوسپارلانعان كٸرٸس بٶلٸگٸ سالىق تٷسٸمدەرٸ بويىنشا تەك 90,4%-عا ورىندالدى. مىسالى, كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنان بيۋدجەتكە 1 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات تٷسكەن جوق», – دەدٸ حالىق قالاۋلىسى.
جوسپارلاۋ جۇمىسى دا سىنعا ۇشىرادى. ول ٷكٸمەتتٸڭ بيزنەس الدىنداعى 1,2 ملرد اقش دوللاردان استام ققس قايتارۋ جەنە ۇلتتىق قوردان جۇمسالعان 2 ترلن تەڭگەدەن استام ترانسفەرتتٸ پايدالانۋ بەرەشەگٸنەن بايقالدى. بۇعان قوسا, مەملەكەتتٸڭ جىلدىق بيۋدجەتٸنەن اسىپ تٷسٸپ, 27 ترلن تەڭگەگە جەتٸپ وتىرعان مەملەكەتتٸك قارىز مەسەلەسٸ دە كٶتەرٸلدٸ.
بۇل رەتتە, ٷكٸمەت گەوساياسي تۇراقسىزدىق پەن كٷردەلٸ ەكونوميكالىق سىن-قاتەرلەر جاعدايىندا جۇمىس ٸستەگەنٸن دە اتاپ ٶتۋ قاجەت. ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ينفلياتسييا ەكٸ ەسەگە تٶمەندەدٸ, ال ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ٶسٸمٸ 5,1%-دى قۇرادى. سونداي-اق, زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋ جەنە بيۋدجەتتٸڭ حالىق الدىنداعى ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋ جۇمىسى جٷيەلٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
وسىلايشا, مەجٸلٸستەگٸ «AMANAT» پارتيياسى فراكتسيياسى ٷكٸمەتتٸڭ 2023 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەبٸن بەكٸتۋدٸ ۇسىندى.
