الماتى قالاسىنىڭ «زەردەلٸ» شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى ساپاسىز قۇرىلىستىڭ سارساڭىنان شارشادى. شاعىن اۋدان قالاعا 2014 جىلى قوسىلعان. سودان بەرٸ ينجەنەرلٸك جەلٸلەرٸ جٷيەسٸز, تٸپتٸ تولىق جٷرگٸزٸلمەگەن. جولى دا ويقى-شويقى. تۇرعىنداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان جاڭا قۇبىرلار تارتىلعانمەن جەر قازۋ جۇمىستارى بارىسىندا ەسكٸلەرٸ جارىلىپ, شۇڭقىرلارعا سۋ جينالۋدا. قايتا جٶندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى دا سىن كٶتەرمەيدٸ.
سالىنعانىنا 10 جىل دا بولماعان ٷيلەردٸڭ قازٸرگٸ جايىنا الاڭداعان تۇرعىندار دابىل قاعىپ وتىر دەپ جازادى Dalanews.kz.
تٸپتٸ, ولار قۇرىلىس نورمالارىن بۇزۋ فاكتٸلەرٸن انىقتاۋعا باس پروكۋراتۋرانى تارتۋعا ىقپال ەتۋدٸ سۇرايدى. شىرىلداعان تۇرعىندار «ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى» ورناتۋعا شاقىراتىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا دا حات جولداعان.
«زەردەلٸ» اۋدانى 2010-2014 جىلدارى سالىنعان. مۇندا بٷگٸندە 50 مىڭعا جۋىق ادام تۇرادى. تۇرعىندار 2016 جىلدان بەرٸ ٷيٸنٸڭ قابىرعاسى سٶگٸلە باستاپ, تٶبەدە جارىقشا پايدا بولىپ, ينجەنەرلٸك جەلٸلەردٸڭ ٸستەن شىعۋىنان مەزٸ بولعانىن ايتادى. وعان قوسا قۇبىرلاردىڭ شٸرۋٸ, اسفالتتىڭ شٶگۋٸ الاڭ تۋعىزادى.
تٸپتٸ, 2019 جىلدىڭ سوڭىندا شاعىن اۋدانداعى №179 ٷي بٸر جاققا قيسايىپ, جۇرت جٷگٸن جيناپ, جاپپاي كٶشۋگە مەجبٷر بولىپتى. 15 سانتيمەترگە قيسايعان ٷي تۇرعىنداردىڭ ەسٸن شىعارعان. سەيسميكالىق پليتاسى, ٸرگەتاسى بٸرگە سالىنعان كٶرشٸ ٷيدٸڭ تۇرعىندارىندا دا ۇيقى جوق, ولار تٷندە تەمٸر مايىسىپ, قابىرعا سٶگٸلگەندەي سىقىرلايتىنىن قورقىنىشپەن ايتادى.
الماتى قالاسىنىڭ تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸنە حابارلاسقان تۇرعىنداردىڭ تولاسسىز شاعىمىنان كەيٸن ەكٸمدٸك «قازقسزي» اق دەپ اتالاتىن مەكەمەگە تۇرعىن ٷيلەردٸڭ جاعدايىنا ساراپتاما جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرعان. 2 جىل بۇرىن «قازقسزي» اق تەكسەرۋدٸ باستاعان. نەتيجەسٸندە 32 تۇرعىن ٷيدٸڭ جٷك كٶتەرگٸش قۇرىلىمدارىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايى تۋرالى قورىتىندى ەزٸرلەپ, ولاردىڭ پايدالانۋعا جارامدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىس بەرگەن.
بٸراق «زەردەلٸ» شاعىن اۋدانىندا 103 كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷي بار. باسىم بٶلٸگٸنٸڭ اپاتتى جاعدايدا ەكەنٸ, اينالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ جارامسىزدىعى سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي انىق كٶرٸنەدٸ.
دەگەنمەن, مەكەمە نەلٸكتەن ەكەنٸ بەلگٸسٸز تەك 32 ٷيدٸ تەكسەرگەن. وعان قوسا «قازقسزي» اق ٶزدەرٸ ۇسىنعان شارالار ٷيلەردٸڭ جارامدىلىعىن قالپىنا كەلتٸرۋگە تولىق كەپٸلدٸك بەرمەيتٸنٸن ايتقان.
ال بۇل جاۋاپكەرشٸلٸكتەن جالتارۋمەن تەڭ سيياقتى. سٶيتە تۇرا بيىل «قازقسزي» اق «SAPA-NS-KURYLYS» جشس ٶتٸنٸشٸ بويىنشا بۇرىن تەكسەرٸلگەن بٸرقاتار ٷيدٸڭ پايدالانۋعا جارامدىلىعىن انىقتايتىن قورىتىندى شىعارعان.
بٸتپەيتٸن مەسەلەنٸڭ تاعى بٸر مەن بەرەر تۇسى بار.
ول – شاعىن اۋداندا سۋ بۇرۋ جٷيەسٸنٸڭ جوقتىعى. تۇرعىندار ىقشاماۋداندى يگەرۋ كەزٸندە سۋ بۇرۋ جٷيەسٸ مٷلدە سالىنباعانىن, 2021 جىلدان باستاپ العاشقى سۋ بۇرۋ ۋچاسكەلەرٸ پايدا بولا باستاعانىن ايتادى. سوندىقتان كەزٸندە قۇرىلىس مەملەكەتتٸك ساراپتامادان قالاي ٶتكەنٸ, الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ جۇمىستاردى قابىلداۋ كەزٸندە بۇل كەمشٸلٸكتٸ نەگە ەسكەرمەگەنٸ تٷسٸنٸكسٸز.
«قازقسزي» اق ٶز زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸندە ارىق جٷيەسٸ مەن اۋماقتىڭ سحەماسى دۇرىس ورىندالماعانىن كٶرسەتكەن. بٸراق شاعىن اۋداندا ارىق جٷيەسٸ اتىمەن جوق. ٷيدٸڭ استىنا ەرٸگەن قار, جاڭبىر, اعىندى سۋ, وعان قوسا جارىلعان قۇبىردىڭ سۋى كەتەدٸ. بۇرىنعى قوقىس پوليگونى ٷستٸنە سالىنعان ٷيلەردٸڭ استىنان قۇرىلىس قالدىقتارى تابىلعان. ٸرگەتاس استىنا توپىراق سالۋ جۇمىستارى دا تالاپقا ساي ەمەس. وعان تٶسەلگەن توپىراقتىڭ تىعىزدالماعانى ايعاق. ەڭ قىزىعى, وسىنداي كٶزگە كٶرٸنەتٸن كەمشٸلٸكتەر بولعانمەن, جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعان جان جوق.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس نورمالارىنىڭ ٶرەسكەل بۇزىلۋىنىڭ,
قۇرىلىس ماتەريالدارىن قولدى ەتۋ فاكتٸلەرٸنٸڭ تاعى بٸر دەلەلٸ – اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ جٷرگٸزٸلمەۋٸ.
«زەردەلٸ» اۋدانى 2010-2016 جىلدارى پايدالانۋعا بەرٸلگەن. بٸراق اۋماعىن اباتتاندىرۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تەك 2020 جىلى تۇرعىندار ٷيلەرٸنٸڭ اپاتتى جاعدايدا ەكەنٸن ايتىپ دابىل قاقاندا, مەسەلەگە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن تارتقاندا عانا باستالعان.
پايدالانىلعان قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ساپاسى دا ستاندارتقا سەيكەس كەلمەيدٸ. تۇرعىندار اۋدان اۋماعىن اباتتاندىرۋ كەزٸندە بار دٷنيەنٸ جٷك كٶلٸگٸمەن تاسىمالداپ, قۇرىلىسشىلاردىڭ ٶزٸ بٶلٸسكە سالىپ, جوق قىلعانىن ايتادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا «زەردەلٸنٸڭ» سول ەۋرە-سارساڭ كٷيٸندە. ٶزگەرگەن دٷنيە جوق. اپاتتى دەپ تانىلىپ, ٸرگەتاسىن نىعايتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەن ٷيلەردٸڭ دە جاعدايى مەز ەمەس. بٷكٸل شاعىن اۋدان بويىنشا ٷيلەردٸڭ جەرتٶلەسٸن سۋ باسىپ, ودان ەرٸ قيراۋعا ەكەپ سوعۋدا.
بۇل شاعىمعا الماتى قالالىق كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باسقارماسى قر «تۇرعىن ٷي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭىنا سٸلتەمە جاساي وتىرىپ, ەۋەلدەن ساپاسىز سالىنعان قۇرىلىستى قايتا جٶندەۋ پەتەر يەلەرٸنٸڭ مٸندەتٸ دەپ جاۋاپ بەرگەن. بٸراق بۇل اقىلعا سيمايدى.
سەبەبٸ, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان ٷيلەردٸ تۇرعىنداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنەن جالعا الىپ وتىر. بۇل رەتتە ٶزٸ ونسىز دا ساپاسىز قۇرىلىستان زارداپ شەگٸپ وتقان جانداردىڭ يىعىنا بار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتا سالۋ قيسىنعا كەلمەيدٸ.
مەسەلەنٸڭ بٸرجاقتى بولماعانىنا «وتباسى بانكٸنٸڭ» اۋدانداعى ٷيلەرگە يپوتەكا بەرۋدەن باس تارتۋى دا دەلەل. بانك «قازقسزي» اق-نىڭ 2023 جىلعى قورىتىندىسىنا سٸلتەمە جاساي وتىرىپ, ٷيلەرگە قويىلعان شەكتەۋدٸڭ جويىلعانىن مەلٸمدەيدٸ. بٸراق ٸس جٷزٸندە حالىققا يپوتەكا بەرۋدەن ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ باس تارتىپ وتىر.
«زەردەلٸ» تۇرعىندارى جىلدار بويى جاۋاپتى ورگاندارعا جٷگٸنٸپ, تابان توزدىرعانمەن مەسەلەنٸڭ مايشاممەن قارالار اۋىلى الىس سيياقتى. تۇرعىندار بٸر-بٸرٸنٸڭ «ارتىن جىلى جاباتىن» جالعان شارالاردىڭ سالدارىمەن جالعىز ٶزٸ كٷرەسۋگە مەجبٷر. بٸراق مٷمكٸن, بۇل «ەستيتٸن ٷكٸمەتتٸڭ» قۇلاعىنا جەتٸپ, تۇرعىندار تٸلەگٸ ورىندالىپ قالار?!
