ول بٷگٸنگٸ قازاق قوعامىنا جاڭاشا كٶزقاراسپەن قارايدى, ونىڭ بويىندا اتاق-مانساپ قۋۋ, شەندٸ-شەكپەندٸگە جاعىنىپ وردەن-مەدال دەمەتۋ سەكٸلدٸ ەسكٸنٸڭ سارقىنشاعى اتىمەن جوق.
بٸزگە مىقتى بيولوگ, ينجەنەرلەر جەتٸسپەيدٸ
ەلٸبەكپەن اراداعى ەڭگٸمە قىزىق باستالدى. ٶزٸ دراماتۋرگ ادامنىڭ سۇحباتتىڭ بەتاشارىندا بۇلاي دەگەنٸ قىزىق كٶرٸندٸ. ەلٸبەكتەن وسى ويىن تارقاتىپ ايتۋدى سۇرادىق.
«ەيگٸلٸ امەريكالىق بيولوگ دجەيمس ۋوتسون قوس سپيرالدٸ دنك تەوريياسىن انىقتاعانى ٷشٸن نوبەلدٸ العانىن بٸلەسٸزدەر. سول ۋوتسون سىيلىقتى تابىستاۋ سەتٸندەگٸ سالتاناتتى جيىندا: «امەريكادا بيولوگتار جەتٸسپەدٸ. الايدا بٸزدٸڭ ەل پەن جەكەلەگەن ازاماتتار (مەتسەنەتتار) بيولوگييا سالاسىنىڭ اقشا قويدىق. بٸزدٸڭ پايدا بولۋىمىز سونىڭ نەتيجەسٸ...», – دەگەن.
بٸزدە كەنجە قالعان سالا ٶتە كٶپ. سول ەسكە تٷسسە, قىنجىلاسىڭ. ال ەدەبيەتكە كەلگەندە, بٸزدە جاستار اراسىنان شىققان بيبليوگراف, ارحيۆيست, تەكستولوگ, نارراتولوگ, فولكلوريست, ەدەبيەت تاريحى مەن ەدەبيەت تەوريياسىن زەرتتەپ جٷرگەن عالىمدار از, تٸپتٸ جوق دەۋگە بولادى.
كٶڭٸل قۋانتارلىعى ٸت سالاسى جاقسى دامىپ كەلەدٸ.
وسى ٸت شەبەرلەرٸ مەن ٶنەر ادامدارىنىڭ اراسىندا بايلانىس ورناسا دەيمٸن. جاپونييادا وسى بايلانىس جاقسى جولعا قويىلعان.
بۇل ەلدٸ جاڭا پەسانىڭ, نە جاڭا فيلمنٸڭ نەسيحاتى ٷش-تٶرت اي بويىنا اقىسىز, تەگٸن نەگٸزدە زەۋلٸم عيماراتتارداعى الىپ لەد-ەكرانداردان كٶرسەتٸلەدٸ ەكەن.
ارتىنان ەلگٸ تۋىندىنىڭ اۆتورى ٶنٸمنٸڭ ساۋدالانۋىنا بايلانىستى جارناما جاساعان كومپانييا اقشاسىن تٶلەيدٸ. وسىندايدان ٷيرەنگەن جٶن», – دەيدٸ ەلٸبەك.
ول تۋرالى
سٸز بٸلەسٸز بە? ەلٸبەك اعىلشىننىڭ ەيگٸلٸ دراماشىسى رەي كۋنيدىڭ «سمەشنىە دەنگي» («تۋعان كٷن») اتتى پسيحولوگييالىق پەساسىن ورىسشادان قازاقشاعا اۋدارعان العاشقى قالامگەر.
ول ٶنەردەگٸ العاشقى قادامىن پروزادان باستادى. تٷرلٸ سيپاتتاعى پوۆەست, ەڭگٸمەسٸمەن وقىرمان قاۋىمدى باۋراپ الدى. ٶزٸنە تەن جازۋ ستيلٸن تاپقاننان كەيٸن دراماتۋرگييا جانرىنا اۋىستى.
«بۇل جانردا باسى ارتىق سٶيلەمگە, پروزاداعىداي ۇزىن-سونار بايانداۋعا جول جوق. ەر سٶز, قايتالاپ ايتايىن ەر سٶز ەرەكەتكە قۇرىلۋى كەرەك. سول كەزدە عانا كٶرەرمەندٸ تەاترعا تارتىپ, تاپجىلتپاي ۇستاپ وتىرۋعا بولادى».
جاس قالامگەردٸڭ باستى قاعيداسى - وسى. ول - ٶزٸن مازالاعان, جانىن جەگٸدەي جەگەن ٶمٸردٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن ساحنالاۋدا.
«ول حالىقتىڭ مۇڭى, رۋحاني احۋالداعى جايتتار بولۋى مٷمكٸن. كٶرەرمەن قاشاندا ساحنادان ٶزٸن كٶرگٸسٸ كەلەدٸ», – دەيدٸ بٸزدٸڭ كەيٸپكەر.
ەلٸبەك «گٷلدٸڭ اتى - ماحاببات» پەساسى «تەۋەلسٸزدٸك تانىتقان تالانتتار» كونكۋرسىندا باس جٷلدە الدى. ال «اسپاني ادام» اتتى شىعارماسى ارقالىق قالاسىنىڭ جاسٶسپٸرٸمدەر تەاترىندا ساحنالاندى.
كٷنٸ كەشە «جەتٸ ويىنشىقتىڭ جەڭٸسٸ» اتتى ەرتەگٸسٸ ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى پاۆلودار وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا قويىلدى.
قازاق تەاترىنا نە جەتٸسپەيدٸ?
«ٶتكٸر ەلەۋمەتتٸك مەسەلەنٸ كٶتەرەتٸن پەسالار از. سوسىن تۇتاستىق جوق, تۇتاستىق. ەركٸم ٶز دەۋٸرٸن ايتسا, ٶز دەۋٸرٸنٸڭ مۇڭى مەن مۇقتاجىن تٷگەندەسە, ەلدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن سول ەلدەقايدا پايدالى بولار ەدٸ. ٶتكەندٸ قوپارىپ, ٶتكەن ٸسكە ٶكٸنۋمەن ٶركەنيەتتٸ ۇلتتىڭ قاتارىنا قوسىلا المايمىز...
فرانتسۋز مٷسٸنشٸسٸ وگيۋست رەنە رودەننٸڭ ناپولەونعا ارناپ جاساعان ەيگٸلٸ تۋىندىسى بار. رودەن ەلگٸ مٷسٸندٸ ۇستازىنا كٶرسەتەدٸ, ويىن بٸلگٸسٸ كەلەدٸ. سوندا ۇستازى قاتتى تاڭقالىپ, شەكٸرتٸ جاساعان مٷسٸندٸ شەدەۆر دەپ باعالاعان ەكەن.
ەيتكەنمەن رودەننٸڭ بۇعان كٶڭٸلٸ تولمايدى. سٶيتٸپ قىنابىنداعى قىلىشپەن ناپولەوننىڭ الدىعا ۇمسىنا سوزعان وڭ قولىن ورتاسىنان شاۋىپ تاستايدى. سٶيتەدٸ دە: «مٸنەكەي, بۇل مٷسٸن ەندٸ عانا تۇتاستىققا يە بولدى», – دەسە كەرەك.
سكۋلپتۋرا ەلٸگە دەيٸن پاريجدىڭ قاق ورتاسىندا تۇر. مەنٸڭ دە جان-دٷنيەم رودەنمەن ۇقساس. تۇتاستىقتى ۇناتامىن. پەسا بٸر-بٸرٸنەن اجىراعىسىز بٶلشەكتەن قۇرالادى. قايسىبٸر كومپونەنتتەردٸڭ كٶزگە ساپ ەتە تٷسكەنٸن قالامايمىن. بٸر دەممەن كٶرٸلسە, بٸر دەممەن وقىلسا دەيمٸن», – دەيدٸ بٸزدٸڭ كەيٸپكەرٸمٸز.
دراماتۋرگييامەن بايۋعا بولا ما?
بٸز بۇل ساۋالدى ەلٸبەككە بەكەر قويعان جوقپىز.
شىنى كەرەك بٷگٸندەرٸ پروزاشى دا, سىنشى دا, دراماتۋرگ تە تاپشى. بەلكٸم مۇنىڭ سەبەبٸ وسىناۋ سالاداعى تابىستىڭ تٶمەندٸگٸنەن شىعار.
نان بولماسا, ەن بولا ما?
«دەل وسى كەسٸپپەن بايۋ مٷمكٸن ەمەس-اۋ. سٸزدٸڭشە مەسەلە بايۋدا ما?
ٶز باسىم باسقاشا ويلايمىن.
بٸرٸنشٸدەن دراماتۋرگييا كەز كەلگەنگە جالىنان سيپاتا بەرەتٸن جانر ەمەس. تەاتر سالاسىن زەردەلەپ, وسى باعىتتا قالام سٸلتەپ جٷرگەنٸمە, مٸنەكەي 5-6 جىلدىڭ جٷزٸ بولىپتى.
دراماتۋرگييا – اسا اۋىر, ماشاقاتى تىم كٶپ جانر. بۇدان دا بٸر ٶلەڭنٸڭ باسىن قايىرىپ اقىن بولعانىڭ نەمەسە ەڭگٸمە جازعانىڭ وڭايىراق پا دەيمٸن.
سەبەبٸ ەر پەسانى كەم دەگەندە 6-7 رەت رەداكتسييادان ٶتكٸزەسٸڭ, تۋىندىڭ رەجيسسەر قولىنا جەتٸپ, ساحنالانار الدىندا تاعى دا كٷزەپ-تٷزەيسٸڭ.
ەكٸنشٸ مەسەلە قازٸر سٶز قۋىساتىن ەمەس, نەگٸزٸنەن ەرەكەتكە باسىمدىق بەرۋ كەرەك, قىسقا-نۇسقا جيناقىلىقتى قاجەت ەتەتٸن دەۋٸر. الايدا كەيبٸر اعا بۋىن دراماتۋرگتەرٸمٸز وسىنى قابىلداي الماي جاتادى.
ۇزىن-سونار شۇبالانعان مەتٸندٸ كٶرەرمەن تىڭداپ وتىرمايدى, بٷگٸنگٸ دەۋٸردٸڭ تٸلٸ, بىلايشا ايتقاندا مەسسەندجەر تٸلٸ اينالىمعا ەنگەن. وسى جاعىنا كەلگەندە كونفليكتٸ كٶپ. كونفليكتٸ كومپروميسكە ەمەس, ٶشتەسۋگە ۇلاسىپ كەتەتٸن جاعدايلار دا بار. ٶكٸنٸشتٸ...», – دەيدٸ ەلٸبەك.
ەكسكليۋزيۆ
سۇحباتتىڭ سوڭىندا ەلٸبەك بايبول بٸزگە ەلٸ ەش جەردە جارييالانباعان «بوكس, بوكس, بوكس...» اتتى ساڭلاق سپورتشى بەكحات ساتتارحانوۆقا ارنالعان پەساسىنىڭ ٷزٸندٸسٸن ۇسىندى.
بۇل شىعارما كٷنٸ كەشەگٸ «تەۋەلسٸزدٸك تولعاۋى» اتتى جاڭا ٶنەر تۋىندىلارىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىقتىڭ كونكۋرستىڭ «بالالارعا ارنالعان ەڭ ٷزدٸك دراما» نوميناتسيياسى بويىنشا III ورىن يەلەندٸ.
...
بەكزات. باستى سايىستا ۇتىپ شىعۋ سپورتشىعا قانداي قاسيەت قاجەت?
ەرماحان. الدىمەن كٷش كەرەك.
بەكزات. تاعى?
ەرماحان. سول كٷشتٸ باسقاراتىن اقىل كەرەك.
بەكزات. تاعى?
ەرماحان. اباي اتامىز ايتقانداي: «ىستىق قايرات» قاجەت.
بەكزات. «ىستىق قايرات»?
ەرماحان. يە, ىستىق قايرات! جەنە وعان رۋح پەن جٸگەردٸ قوس!
بەكزات. و! رۋح پەن... جٸگەر! جەنە جىلدامدىق پەن ەڭبەك!
ەرماحان. دۇرىس ايتاسىڭ! سەن جاپ-جاس بولساڭ دا اقىلدىسىڭ عوي. ساعان ريزامىن.
بەكزات. باپكەر, باپكەر! سوندا... سوندا... شىن مىقتىنىڭ بويىندا كٷش, اقىل, قايرات, رۋح, جٸگەر, جىلدامدىق پەن ەڭبەك بولعاندا عانا ول ۇلى بوكسشى اتانا الا ما?
ەرماحان. بۇلار تەك بوكسشىعا عانا ەمەس, جالپى ادامعا قاجەت, بەكزات!
بەكزات. ەندٸ, بٸر سۇراق قويايىنشى?
ەرماحان. قويا عوي.
بەكزات. ال, وسى قاسيەتتەر مەندە بار ما?
ەرماحان. ەرينە, بار! ونداي كٷمەنعا جول بەرمە!
بەكزات. ۇقتىم باپكەر!
ەرماحان. مەنٸڭ قارسىلاسىم قانداي ەكەن?
ەرماحان. ونىڭ قولى ۇزىن... سوققىعا تٶزٸمدٸ... وڭايلىقپەن شارشامايتىن جان ەكەن.
بەكزات. ەلسٸز جەرٸ بار ما ەكەن?
ەرماحان. بار! ول قورعانىسىنا كٶپ مەن بەرمەيدٸ ەكەن. سونى پايدالانۋ كەرەك.
بەكزات. تٷسٸندٸم! مەن ونى بىلاي-بىلاي الداپ تۇرامىن دا سول قولمەن «ساق» ەتكٸزٸپ نوكاۋتقا تٷسٸرەمٸن. سولاي عوي, يە, بالالار?
كٶرەرمەندەر. يە!
ەرماحان. ولاي بولسا ارى قاراي دايىندىعىڭدى جالعاستىرا بەر.
...
ەرماحان. بەكزات, اي, بەكزات! بەكزاتجان! قايدا كەتتٸ ەكەن, ا? بەكزاتتى كٶرگەن ادام بار ما? سەندەر كٶردٸڭدەر مە بالالار? ا?
كٶرەرمەندەر. كٶردٸك!
ەرماحان. قايدا ول? قايسى? ا, تاپتىم, تاپتىم! ٶي, مىناۋ ۇيىقتاپ جاتىر عوي, ا... بەكزات, تۇر, تۇرا عوي! بٷگٸن فينال! بٷگٸن فينال!
بەكزات. تاعى, ۇيىقتاي تۇرايىنشى.
ەرماحان. قايداعى ۇيىقتاعان? تۇر, تۇر.
بەكزات. ساعات قانشا بولدى?
ەرماحان. كەشٸگٸپ بارامىز, كەشٸگٸپ. تۇر, تۇر. تەز, تەز.
بەكزات. قايدا, قاشان, نەگە?
ەرماحان. تۇر, كەشٸكتٸك, كەشٸكتٸك!
بەكزات. باسىم-اي... باسىم...
ەرماحان. اتاڭ, اپاڭ جەنە بٷكٸل الاش جۇرتى فينالدىق سايىستى تاماشالاۋعا جينالدى. ال, سەن بولساڭ مۇندا ۇيىقتاپ جاتىرسىڭ...
بەكزات. قاپ!
ەرماحان. نە بولدى?
بەكزات. مەنٸ ايلاكەر الداپ-سوقتى... سۋدىڭ ٸشٸنە ۇيىقتاتاتىن دەرٸ ارالاستىرىپ بەردٸ...
ەرماحان. اسىعايىق!
بەكزات. اعا! تٷس كٶردٸم! ۇمىتىپ قالماي تۇرعاندا ايتايىنشى.
ەرماحان. ال, قۇلاعىم سەندە!
بەكزات. قۇل قوجا احمەت ياساۋي بابامنىڭ كەسەنەسٸ الدىندا قاراقۇرىم حالىق جيىلىپتى دەيمٸن.
ەرماحان. سودان?
بەكزات. سودان... كٶكتەن ٷلكەن بٸر تاق تٷسٸپ ەلدەر مەنٸ سوعان وتىرعىزۋدا ەكەن...
ەرماحان. تٷس وڭ بولعاي! عاجاپ ەكەن. بۇل – جاقسىلىقتىڭ نىشانى! ال, قالعانىن جولدا ايتارسىڭ... سەبەبٸ, ۋاقىت از... كەتتٸك, كەتتٸك!
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
