ٶتكەن دەمالىس كٷندەرٸ بٷكٸل ادامزاتتىڭ شاشىن تٸك تۇرعىزعان وقيعا ورىن الدى. 22 ماۋسىمدا اقش-تىڭ ەۋە ەسكەري كٷشتەرٸ يراننىڭ ٷش يادرولىق نىسانىن بومبالاپ تاستادى. تٷسٸنەسٸزدەر مە, جازىق دالا نەمەسە تاۋ-تاستى ەمەس, يادرولىق نىسانداردى. بٷكٸل ەلەم ٸشتەن تىندى. اۋاعا رادياتسييا تاراپ جاتىر ما? ٷشٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس باستالىپ كەتتٸ مە? وسى ەكٸ سۇراقتىڭ جاۋابىن بٸلە الماي, دەمالىس كٷندەرٸ جۇرت شارق ۇردى. "جامان ايتپاي, جاقسى جوق" دەمەكشٸ, نەگٸزٸ, گەرمانييانىڭ كەڭەس وداعىنا ايتپاستان, تۇتقيىلدان شابۋىلى ناق وسى 22 ماۋسىمعا تۇسپا تۇس كەلەدٸ ەكەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
سونىمەن وسى دەمالىس كٷندەرٸ تاياۋ شىعىستا نە بولدى? نەگٸزٸنەن, اقش يرانعا يادرولىق باعدارلاما بويىنشا كەلٸسسٶزدەر تالقىسىنا ەكٸ اپتا ۋاقىت بەرگەن. سوندىقتان يران اقش تاراپىنان سوققىنى كٷتكەن جوق. دەگەنمەن يزرايلمەن شيەلەنٸستٸڭ كٷشەيۋٸ تەگەراندى 21 ماۋسىمدا كەشكە يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸ كەڭەسٸنٸڭ ارنايى وتىرىسىن ٶتكٸزۋٸنە مەجبٷر ەتتٸ. ٶيتكەنٸ وسى كٷنٸ يزرايلدٸڭ قورعانىس ارميياسى (تساحال) يراننىڭ زىمىران ينفراقۇرىلىمىنا بٸرقاتار سوققى جاساعان. جالپى, 13 ماۋسىمنان بەرٸ جالعاسىپ جاتقان كەزەك-كەزەك اتىس-شابىس بارىسىندا يراندا 220 ادام قازا تاۋىپ, 2,8 مىڭى زارداپ شەككەن. ال يزرايل 20 ادام وپات بولىپ, 1,2 مىڭى جارالانعانىن حابارلاعان. ياعني, كٷن ٶتكەن سايىن ادام شىعىندارى ارتۋدا. بۇل جيىن جابىق فورماتتا ٶتتٸ.
يران سٸم باسشىسى ابباس اراگچي جينالعان قاۋىم الدىندا اشىنا سٶيلەدٸ:
"نەگە بٸزدٸ اتقىلاي بەرەدٸ? مٸنە, 20 جىل بولدى, بٸز بايىتىپ جاتقان ۋران تەك بەيبٸت ماقساتتارعا ارنالعانىن دەلەلدەۋمەن كەلەمٸز. تٸپتٸ, ارنايى سٶز بەرٸپ, كەلٸسسٶزگە دە قول قويدىق. بٷكٸل ەلەم بٸزدٸ قۇتتىقتادى. بٸراق بۇل كەلٸسسٶزدەن اقش ٶزٸ شىعىپ كەتتٸ. ودان كەيٸن بٸز جاڭا كەلٸسسٶزگە كەلۋگە تىرىستىق. بٸراق ولار ونىڭ ورنىنا بٸزگە شابۋىلداۋدى جٶن دەپ تاپتى. باسىندا, يزرايلدى پايدالاندى, ەندٸ اشىقتان اشىق ٶزدەرٸ دوق كٶرسەتۋدە".
يىۇ-عا مٷشە ەلدەردٸڭ بارلىعى ٶز كٶزقاراستارىن بٸلدٸردٸ. سونىڭ ٸشٸندە قازاقستان دا. قر سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ٶز سٶزٸندە يراننىڭ اينالاسىنداعى جاعدايدى دەەسكالاتسييالاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارىپ, گازا سەكتورىنا ازىق-تٷلٸك پەن دەرٸ-دەرمەك جەتكٸزۋ ٷشٸن گۋمانيتارلىق دەلٸزدەردٸ اشۋعا شاقىردى.
"قازاقستان ٶڭٸردەگٸ جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كٷش-جٸگەرٸنە ٶزٸنٸڭ بەرٸك قولداۋىن راستايدى جەنە تاعى دا اتىستى دەرەۋ توقتاتۋعا جەنە گازاعا گۋمانيتارلىق كٶمەكتٸ كەدەرگٸسٸز جەتكٸزۋگە شاقىرادى", – دەدٸ مۇرات نۇرتٸلەۋ.
وسى رەتپەن كەزدەسۋ بارىسىندا دەلەگاتسييا باسشىلارى يىۇ كەڭٸستٸگٸندەگٸ تٷرلٸ ەسكەري-ساياسي جەنە گۋمانيتارلىق داعدارىستاردى رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى تالقىلاپ, يران-يزرايل قارۋلى قاقتىعىستى تەز ارادا شەشۋگە جەنە گازا سەكتورىندا اتىستى دەرەۋ توقتاتۋعا شاقىردى. بٸراق مۇنى ەلەگەن اقش بولمادى.
2025 جىلدىڭ 22 ماۋسىمعا قاراعان تٷنٸ اقش-تىڭ ەۋە كٷشتەرٸ يراننىڭ فوردو, ناتانز جەنە يسفاحان سىندى يادرولىق نىساندارىنا دٶپ سوققى بەردٸ.
مۇنى ماقتانا وتىرىپ, الدىمەن اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ Truth Social-داعى ٶز اككاۋنتىندا جازدى.
"بٸز يرانداعى ٷش يادرولىق نىسانعا ٶتە سەتتٸ شابۋىل جاسادىق. بومبالار نەگٸزگٸ نىسان - فوردوعا دٶپ تيدٸ. بٸزدٸڭ بارلىق ۇشاعىمىز يراننىڭ ەۋە كەڭٸستٸگٸن تاستاپ, ٷيگە امان-ەسەن قايتىپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ ۇلى امەريكان جاۋىنگەرلەرٸمٸزدٸ قۇتتىقتايمىز! ەلەمدە مۇندايدى ٸستەي الاتىن باسقا ەسكەري كٷش جوق. ەندٸ بەيبٸتشٸلٸك ورناتاتىن كەز كەلدٸ! نازار اۋدارعاندارىڭىز ٷشٸن راقمەت".
ترامپ مەملەكەتتٸك حاتشى ماركو رۋبيو جەنە تسرۋ باسشىسى دجون راتكليفپەن بٸرگە سيتۋاتسييالىق بٶلمەدە سوققىلار مەن ولاردىڭ سالدارىن سىرتتاي باقىلاپ وتىرعانى بەلگٸلٸ بولدى.
نەگٸزٸنەن, ەسكەري تۇرعىدا اقش تاراپى ٶتە ەككٸ ٸس-قيمىلدار جاساپ, ساۋاتتى ەسكەري شەشٸمدەر قابىلداعان. وسىنى ماقتانا ايتقىسى كەلگەن بيلٸكتٸڭ سٶزٸن بٷكٸل ەلەم تۇر عوي امەريكالىقتاردىڭ ٶزٸ دە ەستٸگٸسٸ كەلمەي, تەرٸس اينالدى.
امەريكالىق رەسپۋبليكاشىل كونگرەسسمەن توماس ماسسي اقش-تىڭ يرانعا سوققىلارىن كونستيتۋتسيياعا قايشى دەپ اتادى. بٸرنەشە كٷن بۇرىن ول ترامپقا يرانمەن ارادا سوعىستى ٶزٸ جالعىز باستاۋىنا تىيىم سالاتىن قاۋلى قابىلداۋدى ۇسىنعان بولاتىن. ال بولار ٸس بولعاننان كەيٸن اقش كونگرەسٸنٸڭ مٷشەسٸ الەكساندرييا وكاسيو-كورتەس اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپقا يمپيچمەنت جارييالايتىن ۋاقىت كەلگەنٸن ايتتى.
"اقش-تىڭ يرانداعى نىساندارعا جاساعان شابۋىلدارى ترامپقا يمپيچمەنت جارييالاۋعا نەگٸز بولىپ تابىلادى", دەپ جازدى الەكساندرييا وكاسيو-كورتەس ح-داعى پاراقشاسىندا.
كونگرەسسمەن پرەزيدەنتتٸڭ شەشٸمٸن جٷگەنسٸزدٸك دەپ اتادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ترامپتىڭ يمپۋلسيۆتٸ تٷردە باستاعان سوعىسى بٷكٸل ەلدٸ, تٸپتٸ الداعى ۇرپاقتاردى دا تۇزاققا تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن.
دەگەنمەن جۇرتتى ول ەمەس, NASA جارييالاعان مەلٸمەت قاتتى الاڭداتا باستادى. NASA-نىڭ باقىلاۋ جٷيەسٸ اقش-تىڭ ەۋە شابۋىلدارى تۋرالى جاساعان حابارلاندىرۋىنان بٸراز ۋاقىت بۇرىن يران يادرولىق نىسانى فوردو اۋماعىنان كٷشتٸ جىلۋ جارىلىسىن تٸركەگەن. The New York Times گازەتٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, مۇنداي بەلگٸلەردٸ جٷيە, ەدەتتە بومبالاۋ ورىندارىندا نەمەسە الاپات ٶرت بولعاندا تٸركەيدٸ. كەيبٸر جاعدايلاردا جٷيە ٶنەركەسٸپتٸك شىعارىندىلاردى نەمەسە تابيعي ٶرتتەردٸ دە وسىلاي تٸركەۋٸ مٷمكٸن, الايدا فوردو ايماعىندا سوڭعى ايدا مۇنداي وقيعالار بولماعان.
وسى حاباردان كەيٸن ەل دٷرلٸگە باستادى. "اۋاعا رادياتسييا تارادى ما, ەلدە تارامادى ما, نەگە وسى جايت ايتىلمايدى" دەگەن ساۋالدار جەر شارىنىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن قارشا بورادى. وسىدان كەيٸن حالىقارالىق اتوم ەنەرگيياسى اگەنتتٸگٸ (ماگاتە) اقپارات تاراتتى
"يراننىڭ ٷش يادرولىق نىسانىنا, سونىڭ ٸشٸندە فوردوعا جاسالعان شابۋىلدارعا بايلانىستى ماگاتە قازٸرگٸ ۋاقىتتا وبەكتٸلەردەن تىس اۋماقتاردا رادياتسييا دەڭگەيٸنٸڭ ارتۋى تٸركەلمەگەنٸن راستاي الادى. ماگاتە يرانداعى جاعدايدى ارى قاراي باقىلاپ, جاڭا اقپارات تٷسكەن جاعدايدا قوسىمشا حابارلاندىرۋ جاسايدى", دەلٸنگەن ماگاتە-نٸڭ ح ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندەگٸ حابارلامادا.
بۇل اراداعى "وبەكتٸلەردەن تىس" دەگەن سٶز كٶپتٸڭ كٶڭٸلٸن ودان بەتەر كٷپتٸ ەتتٸ. وسى كەزدە يراننىڭ ٶزٸ مەلٸمدەمە جاساپ, قاراشانىڭ باسىنداعى جامان ويدى اقىرى سەيٸلتتٸ.
سٶيتسە بايىتىلعان ۋران اقش سوققى بەرگەن بارلىق ٷش ورتالىقتان الدىن الا ەكەتٸلگەن بولىپ شىقتى. يران بيلٸگٸ بٸراز ۋاقىت بۇرىن اقش سوققى جاساعانعا دەيٸن بارلىق ٷش يادرولىق نىساندا ەۆاكۋاتسييالاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزگەن ەكەن.
"بايىتىلعان ۋران قورى يادرولىق ورتالىقتاردان تاسىپ ەكەتٸلگەن, جالپى رادياتسييا تۋدىرۋى جەنە وتانداستارىمىزعا زييان تيگٸزۋٸ مٷمكٸن ماتەريالدار بۇل نىسانداردا بولعان جوق", - دەدٸ ابەديني 22 ماۋسىمدا تٸكەلەي ەفير كەزٸندە.
يران پارلامەنتٸ تٶراعاسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ مەحدي موحامماديدىڭ ايتۋىنشا, يران فوردوعا شابۋىل جاسالاتىنىن بٸلگەن, سوندىقتان "نىسان ٸشٸ ەلدەقاشان ەۆاكۋاتسييالانىپ قويىلعان". راسىندا, Maxar سپۋتنيكتٸك بارلاۋ كومپانيياسى فوردو زاۋىتىنىڭ ايماعىندا اقش-تىڭ سوققىلارىنان ەكٸ كٷن بۇرىن "جٷك كٶلٸكتەرٸنٸڭ ەرەكشە بەلسەندٸلٸگٸ" تٸركەلگەنٸن حابارلادى. وسىلايشا ەلەم بٸر حاوستان امان قالدى. ال سوعىس ارى قاراي كەڭ كٶلەمدٸگە ۇلاسۋى مٷمكٸن بە? ەزٸرگە, ول جاعى, بەيمەلٸم. ال بٷگٸن اقش قورعانىس مينيسترٸ ٶزدەرٸنٸڭ سوعىستى قالامايتىنىن, تەك يراندى ساباسىنا تٷسٸرگٸسٸ كەلەتٸندەرٸن ايتىپ اقتالدى. دەگەنمەن اق ٷي 48 ساعات ٸشٸندە يران تاراپىنان جاۋاپتى سوققى بولادى دەپ كٷتەتٸن كٶرٸنەدٸ...
PS كٶكتٸ تازالاپ, قوس تاراپ "وق قاشان اتىلادى" دەپ تىم-تىرىس كٷتٸپ وتىرسا, يران اسپانىندا بٸر ۇشاق بەيمارال كەتٸپ بارادى دەيدٸ. سٶيتسە ول قازاقستاندٸكٸ بولىپ شىققان. بٸراق بۇل تۋرا كەشە بولعان جايت ەمەس. يران مەن يزرايل اراسىنداعى قارۋلى قاقتىعىس 13 ماۋسىمنان بەرٸ جالعاسىپ جاتقانى بەلگٸلٸ. راسىندا, 16 ماۋسىمدا قر سٸم باسپاسٶز قىزمەتٸ ەسكەرتۋگە قاراماستان قازاقستان ۇشاقتارى اراب ەلدەرٸنە تاياۋ شىعىس ارقىلى ۇشقانىن ايتىپ, مەملەكەتتٸك ورگاندارعا ەسكەرتۋ جاساعان. ال Air Astana كومپانييالار توبى تەك بٷگٸن, 23 ماۋسىمدا تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستىڭ شيەلەنۋٸنە بايلانىستى مىناداي رەيستەردٸ توقتاتاتىنىن حابارلادى: كس191/192/اتىراۋ-دۋباي-اتىراۋ; كس205/206/استانا-دۋباي-استانا; كس897/898/الماتى-دۋباي-الماتى; كس655/656/استانا-دوحا-استانا. ورىندالماعان رەيستەردٸڭ جولاۋشىلارىنا اقىسىز قايتا برونداۋ نەمەسە بيلەتٸنٸڭ قۇنىن تولىق قايتارۋ ۇسىنىلدى.
