بيىلدان باستاپ «جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى دامىتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, نەتيجەسٸندە ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ جٷيەسٸ تٷبەگەيلٸ جاڭارتىلاتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, اۋداندىق ماڭىزى بار قالالار, اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردٸڭ دەربەس بيۋدجەتٸ مەن كوممۋنالدى مەنشٸگٸ پايدا بولماق. ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ دىدامىتۋ «100 ناقتى قادام» - ۇلت جوسپارى اياسىندا مەملەكەت باسشىسى جٷكتەگەن تاپسىرمانىڭ بٸرٸ ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
سونىمەن, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ تاراپىنان ناقتى نە ٸستەلمەك? 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تۇرعىندار سانى 2 مىڭ ادامنان اساتىن اۋىلداردىڭ ٶز بيۋدجەتٸ بولادى. بۇل ەلٸمٸزدەگٸ 1066 اۋىل. ال 2020 جىلدان باستاپ بارلىق 2444 ەلدٸ-مەكەن دەربەس بيۋدجەتٸن قۇرىپ, ونى ٶزدەرٸ باسقارۋعا مٷمكٸندٸك الادى. ال قارجىنىڭ جۇمسالۋىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ٶزدەرٸ قاداعالايتىن بولادى.
ٶز كەزەگٸندە فورۋم جۇمىسىن اشقان اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ وبلىستاعى ەلدٸ-مەكەندەردٸڭ ٶزگەرٸستەرگە دايىن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا جىلدان باستاپ اقتٶبە وبلىسىندا دەربەس بيۋدجەت حالىق سانى 6 اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردا جەنە 43 اۋىلدىق وكرۋگتەردە ەنگٸزٸلەدٸ.
اقتٶبە وبلىسىندا وسى جىلدىڭ 9 ايىندا جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ قازىناسىنا 632 ملن. تەڭگە جينالعان. سونىڭ ارقاسىندا اۋىل تۇرعىندارى بالالار الاڭشاسىن جاساپ, كٶشەلەردٸ جارىقتاندىرىپ الىپتى.
بۇنى ەستٸگەن اۋىل ەكٸمدەرٸ بٸر جەلپٸنٸپ قالدى. ەندٸ اۋىل ەكٸمٸ قارجى بٶلٸنەتٸن كەز كەلگەن ٸستە اۋدانعا جالتاقتاماي, ٶز اۋىلىنىڭ ٷلكەندەرٸمەن, اقساقالدارمەن اقىلداسىپ وتىرماق. ياعني, جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى دامىتۋ – ناقتى حالىق بيلٸگٸنە جول اشادى.
فورۋم بارىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنە اۋىل بيۋدجەتٸ نەدەن قۇرالادى دەگەن سۇراقتار تٷستٸ. ونى دا ۇيىمداستىرۋشىلار بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن جٸلٸكتەپ تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ بيۋدجەتٸ سالىقتىق جەنە سالىقتان تىس تٷسٸمدەردەن قۇرالادى. سالىقتىق تٷسٸمدەر:
- تٶلەم كٶزٸنەن سالىق الىنبايتىن جەكە تابىس سالىعى;
- جەكە تۇلعالاردىڭ مٷلٸك سالىعى;
- جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ كٶلٸك سالىعى;
- ەلدٸ-مەكەن اۋماعىنا جاتاتىن جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جەرٸنە سالىناتىن جەر سالىعى;
- اۋىل ايماعىندا ٶتەتٸن اۆتوموبيل جولدارى بويىندا ۆيزۋالدى جارنامانى ورنالاستىرۋدىڭ سالىقتىق تٶلەمٸ;
سالىقتىق ەمەس تٷسٸمدەر:
- مەملەكەتتٸك مٷلٸكتٸ جالعا بەرۋدەن الىناتىن تابىس;
- كوممۋنالدى مەنشٸكتٸ ساتۋدان الىناتىن تابىس;
- جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ەرٸكتٸ جارنالارى;
- «ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسٸ اياسىندا قاراستىرىلعان ەكٸمدەر تاراپىنان الىناتىن ايىپپۇلدار;
- اۋداندىق بيۋدجەتتەن الىناتىن ترانسفەرتتەر.
اتالمىش تٸزٸمگە بٸر قوسارىمىز, زاڭ اياسىندا اۋىل بيۋدجەتٸ شىعىندالا الاتىن شىعىننىڭ 19 تٷرٸ ايقىندالعان. سونىمەن بٸرگە, جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋدىڭ ٶز كوممۋنالدى مەنشٸگٸ بولادى. اۋىل ەكٸمدەرٸ, سول مەنشٸكتٸ اۋىل تۇرعىندارىمەن بٸرگە كەڭەسە وتىرىپ, قالاي تيٸمدٸ پايدالانۋ كەرەكتٸگٸن ٶزدەرٸ شەشپەك.
فورۋم سوڭىندا اۋىل ەكٸمدەرٸ ٷشٸن بيۋدجەتتٸ قالاي تيٸمدٸ باسقارۋ, ەسەپ بەرۋ جەنە كوممۋنالدى مەنشٸكپەن جۇمىس جٶنٸندە پراكتيكالىق سەمينارلار ٶتكٸزٸلدٸ.
