تٶتەنشە جاعداي قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەرەن ەڭبەگٸ, تولاسسىز تٶككەن ماڭداي تەرٸ, ازاماتتاردى قۇتقارۋ سالاسىنداعى ادال قىزمەتٸ قاشان دا ماقتاۋ مەن جوعارى ماراپاتقا, باعاعا لايىق. بۇل سالادا كٶرگەنٸ مەن تٷيگەنٸ كٶپ, بٸرنەشە جىلدىق ەڭبەك ٶتٸلٸ بار ماماندار دا جەتەرلٸك ەرٸ ولاردىڭ تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋدا ايتارلارى دا بار.
تٶتەنشە جاعداي دەپارتامەنتٸ ماماندارىنىڭ ەر كٷنٸ بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايدى. دەگەنمەن كٷن سايىنعى ماقسات بٸرەۋ, ول – ازاماتتاردىڭ اماندىعى ٷشٸن ايانباي ەڭبەك ەتۋ, تٶتەنشە جاعدايلاردى بولدىرماۋعا كٷش سالۋ, قىسقاسىن ايتقاندا, ۋاقىت پەن مەزگٸل تالعاماي كەز كەلگەن جايتقا ساقاداي ساي بولۋ. ٷنەمٸ ساق, قىزمەتكە دايىن جٷرەتٸن قۇتقارۋشىلاردىڭ بٸرٸ – تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنە قاراستى شىمكەنت قالاسى تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸ «جەدەل قۇتقارۋ جاساعى» رمم بٶلٸمشەسٸندە باس قۇتقارۋشى بولىپ جۇمىس اتقاراتىن – ولجاس باقىتۇلى مۇستافا.
دەپارتامەنت قىزمەتكەرٸ ەر جىلدارى سۋعا باتقان ادامداردى, تاۋدا جوعالعان ادامداردى, بالالى ەيەلدٸ قۇتقارۋ جۇمىستارىنا, ٷيٸندٸ استىنداعى ادامداردى شىعارۋ باعىتىنداعى شارالارعا, سەل اعۋدىڭ سالدارىن جويۋ, قۇلاعان عيماراتتان ادامداردى ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارىنا جەنە سۋ تاسقىنى اۋماعىنان اپاتتى قۇتقارۋ جۇمىستارىنا قاتىسقان. وسى ورايدا قۇتقارۋشىمەن سۇحباتتاسىپ, تٶتەنشە جاعداي قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جۇمىسى تۋرالى سۇرادىق.
– ولجاس, نەگٸزگٸ ماماندىعىڭىزدىڭ تٶتەنشە جاعداي سالاسىنا قاتىسى بار ما? ٶزٸڭٸز تۋرالى قىسقا اقپارات ايتا الاسىز با?
– مەن 1986 جىلى دٷنيەگە كەلگەندٸم. №47 تٶلەگەن تەجٸباەۆ اتىنداعى مەكتەپتە ورتا بٸلٸم الىپ, كەيٸن حالىقارالىق كٶلٸكتەر گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە بٸلٸمٸمدٸ جالعاستىردىم. نەگٸزگٸ ماماندىعىم – كٶلٸكتٸ پايدالانۋ جەنە جٷك قوزعالىسى مەن تاسىمالدى ۇيىمداستىرۋ.
2008 جىلى ەسكەري بورىشىمدى ٶتەپ بولعاننان كەيٸن تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸ بار ەكەنٸن بٸلٸپ, ولاردىڭ جۇمىستارىن كٶرٸپ, سول جۇمىس ۇناپ, بوس ورىنعا جۇمىسقا ورنالاستىم.
– سوندا بۇل ماماندىقتى ارماندادىم دەپ ايتا الاسىز با?
– ارمانداعانمىن, بٸراق جۇمىسقا ورنالاسىپ, قىزىعىپ, ادامداردىڭ ٶمٸرٸن قۇتقارعاننان كەيٸن ٶزٸمە ٶتە قاتتى ۇنادى. قازٸر ارمانىمداعى جۇمىس دەپ ايتسام دا بولادى.
– جالپى ادامدار تٶتەنشە جاعداي تۋرالى نە بٸلۋٸ كەرەك? وسى سالاداعى مامان رەتٸندە تٶتەنشە جاعدايدى قالاي تٷسٸندٸرە الاسىز?
– تٶتەنشە جاعداي دەگەنٸمٸز – بەلگٸلٸ بٸر جەردە بولاتىن, ادام شىعىنىنا ادام دەنساۋلىعىنا نەمەسە قورشاعان ورتاعا زييان كەلتٸرەتٸن, ادامداردىڭ تىنىس تٸرشٸلٸگٸنە ەسەرٸن تيگٸزەتٸن اپاتتار, ٶرتتەر, قاۋٸپتٸ تابيعي قۇبىلىستار.
– ال سٸزدەرگە بەلگٸلٸ بٸر وقيعا تۋرالى شاقىرتۋ تٷسكەندە نە ويلايسىزدار?
– تٶتەنشە جاعداي تۋرالى شاقىرتۋ تٷسكەندە جەدەل بارىپ, ٶزٸمٸزدٸڭ كەسٸبي دەڭگەيٸمٸزدٸ كٶرسەتٸپ, ادامداردىڭ ٶمٸرٸن قۇتقارۋدى عانا ويلايسىڭ.
– تٷسٸنٸكتٸ, وسىنداي شاقىرتۋلاردىڭ بٸرٸ تۋرالى بايانداپ بەرە الاسىز با? قانداي وقيعا بولىپ ەدٸ?
– ەستە قالعان بٸر شاقىرىلىمدى ايتىپ بەرەيٸن. سايران ٶگەم تاۋ شاتقالىنا شامامەن 3500 مەتر بيٸكتٸككە 25 جاس شاماسىنداعى ەر جٸگٸت تۋريستٸك توپپەن دەمالۋعا تاۋعا شىققان. شىققان بيٸكتەگٸ جوعارى قىسىمنان ونىڭ ٶكپەسٸ قابىنىپ, جٷرە الماي قالعان.
قاسىنداعى تۋريستەر 112 نٶمٸرٸنە حابارلاسىپ, بٸزگە شاقىرتۋ جٸبەردٸ. بٸز تۋريستەردٸ تاۋىپ, العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸپ, 3500 مەتر بيٸكتەن, 5 شاقىرىم جٷرٸس جولىمەن الپينيستٸك قۇرال جابدىقتاردىڭ كٶمەگٸمەن جەرگە تٷسٸردٸك. وسىلايشا جٸگٸتتٸ قۇتقارىپ, امان-ەسەن الىپ قالدىق.
– ال ماۋسىمدىق تٶتەنشە جاعدايلارعا قاتىستى كەسٸبي قۇتقارۋشى رەتٸندە ماڭىزدى كەڭەستەر بەرە الاسىز با? ازاماتتار نە ٸستەۋٸ كەرەك, نەنٸ ٸستەمەۋٸ كەرەك, ەڭ باستىسى نەنٸ ۇستاعانى جٶن?
– قازٸرگٸ قىس مەزگٸلٸ قاتتى بولىپ جاتىر. جولدا قالىپ قويىپ جاتقان ادامدار ٶتە كٶپ. 112 نٶمٸرٸنەن بوران, جابىلعان جولدار تۋرالى حابارلاما كەلەدٸ.
سوندىقتان قانداي دا بٸر جەرگە شىعار كەزدە اۋا رايىن باقىلاپ, لاجى بولسا, بوران سوعىپ تۇرعان اۋا رايلارىندا جولعا شىقپاعان جٶن.
تاعى بٸر ايتا كەتەتٸنٸم, الدا كٶكتەم كەلە جاتىر. كٶكتەمدە تاۋعا سەرۋەندەۋشٸلەردٸڭ قاتارى ارتادى. ودان كەيٸن الدىمىزدا شومىلۋ ماۋسىمى كەلە جاتىر. بەرٸ شومىلۋعا بارادى.
ال تاۋ تۋرالى ايتار بولساق, كەيبٸر ازاماتتار ٸشٸمدٸك ٸشٸپ, كٸشكەنتاي بالالار قاراۋسىز قالاتىن جاعدايلار دا بار. ەڭ ٷلكەن قاتەلٸكتەر – سول. بالالاردى قاراۋسىز قالدىرماۋ قاجەت.
ٶزدەرٸ بٸلمەيتٸن جەرگە تاۋعا نۇسقاۋشىسىز, بٸلٸمدٸ ادامدارسىز شىعۋدىڭ دا قاجەتٸ جوق. شومىلۋ ماۋسىمىنا توقتالساق, ستاتيستيكا بويىنشا جىلىنا ورتا ەسەپپەن ەلۋ شاقتى ادام سۋعا كەتەدٸ ەكەن. ونىڭ جارتىسى – بالالار.
مۇنداي جاعداي نەلٸكتەن بولادى? قاس پەن كٶزدٸڭ اراسىندا دەيتٸندەي ۋاقىتتا قاداعالاماسا, بالالار تٷرلٸ ەرەكەت جاساۋى مٷمكٸن. سوندىقتان شومىلۋ ماۋسىمىندا بالالارعا ساق بولىپ, قاراۋسىز قالدىرماۋ قاجەت.
ەرەسەكتەر كٶبٸنە ٸشٸمدٸك ٸشٸپ سۋعا تٷسەدٸ, بٸر-بٸرٸن باتىرادى. ازاماتتار بەلگٸلەنگەن باسسەيندەر, سۋ قويمالارىندا, قۇتقارۋشىلار بار جەردە, بويىنان اسپايتىن جەرلەردە دەمالعاندارى جٶن.
– كەڭەستەرٸڭٸزگە راقمەت! تٶتەنشە جاعدايلاردان قانداي تەجٸريبە الدىڭىز?
– تٶتەنشە جاعدايعا قاتىستى كٶپتەگەن شاقىرىلىمداردا بولدىم. تاۋلى ايماقتاردا, سۋعا ادام باتقان كەزدەردە, جول اپاتتارىندا, قيراعان عيماراتتاردا قۇتقارۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋ ٶمٸرلٸك تەجٸريبە جينادىم. ٶز-ٶزٸن قالاي ساقتاۋ كەرەگٸ جٶنٸندە جەنە ادامدارعا كٶمەكتەسۋگە قاتىستى مول تەجٸريبەم بار.
– ٶزٸڭٸزدە تٶتەنشە جاعدايلار كەزٸندە ٸشتەي قورقىنىش بولماي ما?
– ەر ادامنىڭ قورقىنىشى بولادى. مەن دە تٷرلٸ اپاتتاردى, ادام ٶلٸمٸن, قاندى كٶردٸم. باسىندا, ەرينە, قورقىنىش بولدى. كەيٸن ۋاقىت ٶتە كەلە قورقىنىش كەتەدٸ, تەك تەجٸريبە قالادى.
– ال تٶتەنشە جاعداي دەپارتامەنتٸنەن كەتسەم دەگەن ويلار بولمادى ما?
– جاس كەزدە جۇمىس ٶتە قىزىق بولدى. ٸس-ساپارلار, وقۋ ورتالىقتارىندا وقۋلار بولاتىن. جەدەل قۇتقارۋ جاساعىنا جۇمىسقا كەلگەلٸ قازاقستاننىڭ بٷكٸل قالاسىن كٶردٸم, بەلارۋس مەملەكەتٸنە بٸلٸكتٸلٸگٸمدٸ كٶتەرۋگە وقۋعا باردىم. ودان بٶلەك قىرعىزستانعا دا باردىم. بۇل – ٶتە قىزىق جۇمىس, ٷيرەندٸم, بۇل سالادان كەتەمٸن دەگەن وي جوق.
– قۇتقارۋشى قانداي ادام بولۋى كەرەك? بەلگٸلٸ بٸر تالاپتار قويىلا ما?
– ادام قۇتقارۋ ٷشٸن سول ادامنىڭ ٶزٸ دە مىقتى بولۋى كەرەك. سپورتتىق جاعىنان دا شىنىققان بولۋى قاجەت. مٸندەتٸن اتقارىپ جاتقان كەزدە, شەشٸم قابىلداعاندا سالقىنقاندىلىق تانىتۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸ جاقسى دامىعان بولۋ دا قاجەت جەنە باتىلدىق تانىتا بٸلگەن دە ارتىقتىق ەتپەيدٸ.
– وسى سالادا اتقارعان ەڭبەگٸڭٸز ٷشٸن ماراپاتتار الدىڭىز با?
– تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە جويۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك جٷيەسٸن دامىتۋعا جەنە نىعايتۋعا بەلسەندٸ قاتىسقانى جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تىنىس تٸرشٸلٸگٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى تابىستارى ٷشٸن ٶڭٸرلٸك تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸ باستىعىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىن, تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ اتىنان «قازقۇتقارۋ –2022», «جەر –2021» كەشەندٸ تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋعا بەلسەندٸ قاتىسقانى ٷشٸن گراموتا, ودان ٶزگە دە العىس حاتتار, باسقا دا ماداقحاتتار الدىم.
