ەڭبەك ادامى ەل ٸشٸندە دە ابىرويعا يە. مەملەكەت تە «جۇمىس ٸستەيمٸن, كەسٸپ باستايمىن, بەلگٸلٸ بٸر ٸستٸ قولعا الامىن» دەيتٸن ازاماتتارعا قولداۋدى ايامايتىنى انىق. ولاردىڭ قاتارىندا شاعىن كەسٸپتٸڭ ارقاسىندا ٶزٸن عانا ەمەس, ٶزگە ازاماتتاردى دا قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان, ەڭبەكتٸ سٷيگەن, باسقالاردى دا ەڭبەكسٷيگٸشتٸككە باۋلىپ وتىرعان ادامدار بارشىلىق.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ٶزٸنٸڭ جولداۋلارىندا كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ قازاقستان نازار اۋدارۋى قاجەت باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن بٸرنەشە مەرتە انىق ايتقان ەدٸ. سونىڭ ٸشٸندە جاۋاپتى ورگاندارعا بيزنەسكە قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتۋ سەرپٸن الۋى قاجەت ەكەنٸن تاپسىردى. بۇل تۇستا 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق جوبا شەڭبەرٸندە جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ٸسكە اسىرۋعا بٶلٸنەتٸن مەملەكەتتٸك گرانتتارعا دا ەرەكشە توقتالىپ ٶتۋ ورىندى. مۇنداي باعىتتاعى جۇمىستار قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە, ەر ٶڭٸردە بەلسەندٸ تٷردە قولعا الىنىپ, بٷگٸندە ٶز نەتيجەسٸن, جەمٸسٸن بەرٸپ جاتىر. سوعان وراي ەل اراسىندا دا ناعىز «ەڭبەك ادامىنىڭ» بەت-بەينەسٸ قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. ٶز كەسٸبٸن اشىپ, بٸرنەشە ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ازاماتتىڭ بٸرٸ – جەتٸسۋ وبلىسى تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇرعىنى جاقسىلىقوۆ ەرلٸك بەيبٸتۇلى.
كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ جەنە قارجىلاندىرۋ قاعيداتتارىنا سەيكەس 2023 جىلى تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇرعىنى ەرلٸك بەيبٸتۇلى ٶزٸنٸڭ «Paradise tree» اتتى جەكە كەسٸپكەرلٸگٸنەن كەسٸپكەرلٸك باستاماسىنا كٶمەك الۋ ٷشٸن شاعىن نەسيە الۋ ماقساتىنا اگروكرەديتتٸك كورپوراتسيياعا جٷگٸنگەن. نەتيجەسٸندە كرەديتتٸك كوميسسييانىڭ 4-شٸ وتىرىسىندا, ياعني 2023 جىلعى 25 مامىردا اعاشتان جاسالعان بۇيىمداردى شىعارۋ ٷشٸن نەگٸزگٸ قۇرالداردى ساتىپ الۋعا 5 000 000 تەڭگە سوماسىنداعى بيزنەس جوبا ماقۇلدانعان. وسى ورايدا ەرلٸك جاقسىلىقوۆتىڭ ٶزٸمەن سۇحباتتاسىپ, بۇل كەسٸپتٸ قالاي اشقانىن سۇراپ كٶردٸك.
– ٶزٸڭٸز تۋرالى تانىستىرىپ ٶتە الاسىز با? قاي ٶڭٸردٸڭ تۋماسىسىز? بۇل كەسٸپكە بۇرىننان قىزىعاسىز با?
– مەن 1989 جىلى الماتى قالاسىندا دٷنيەگە كەلگەنمٸن. ال تالدىقورعان قالاسىنا كٶشٸپ بارعانىما ٷش جىلداي ۋاقىت بولدى. تۋىسقاندارىم, باۋىرلارىم وسى جاقتا تۇرادى. نەگٸزٸ ەيەلٸم تەمٸربەك جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىن بٸتٸرگەن. ٶزٸ – سۋرەتشٸ, ديزاينەر-ينتەرەر. مەن دە شىعارماشىلىققا, ٶنەرگە, سۋرەتكە سالۋعا جاقىنمىن. ماكەتتەر جاسايمىن.
– اعاشتان بۇيىمدار جاساۋ دەگەن يدەيا قالاي كەلدٸ? كەز كەلگەن دٷنيەنٸ باستاۋعا بٸر نەگٸز كەرەك قوي. سٸزدٸڭ تەجٸريبەڭٸزدە قالاي بولدى?
– تويلارعا مەيرامحانالارعا بارامىز. سول كەزدە استاۋلارىنىڭ ساپاسى اسا ۇنامايتىن, ناشار بولاتىن. نارىقتى زەرتتەدٸم. جاقسى بٸر ساپادا ٶزٸم جاساسام با ەكەن دەپ ويلادىم. كەيٸن سول استاۋدى جاقسى ساپادا شىعارىپ, تويحانالارعا ساتۋ دەگەن وي دا بولدى.
– ال كەسٸپ اشۋعا قارجىنى قايدان الدىڭىز? جاسىرىن بولماسا, قانشا اقشامەن باستادىڭىز?
– وسىلايشا يدەيا كەلگەن سوڭ قاراجات ٸزدەي باستادىم. سول قاراجاتتى ٸزدەپ جٷرگەن كەزدە ەكٸ جارىم پايىزبەن جاس كەسٸپكەرلەرگە اگروكرەديت بەرٸلٸپ جاتتى. بيزنەس جوسپارىمدى جاساپ, دايىندالىپ بارىپ ٶتكٸزدٸم. كوميسسيياعا تاپسىرىپ, ەكٸ جارىم پايىزبەن اگروكرەديت الدىم. جالپى 5 ميلليون تەڭگە. سول 5 ميلليون تەڭگەگە ەكٸ ستانوك الدىم, قالعان قۇرال-جابدىقتى ٶز اقشاما الدىم. سٶيتٸپ, شاعىن بيزنەس اشتىق.
– بۇل جۇمىسپەن ٶزٸڭٸز عانا اينالىساسىز با? ەلدە قولاستىڭىزدا تاعى دا ادامدار بار ما?
– اللاعا شٷكٸر, قازٸر 4 ادام جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ ەكەۋٸ – ٶز باۋىرىم. ەكەۋٸن شەتتەن العانمىن. وسىلايشا, ٷش وتباسىن اسىراپ وتىرمىز. ايلىقتارى دا جاقسى. كەم دەگەندە 200-250 مىڭ تەڭگە الادى. بۇل كەسٸپپەن اينالىسقانىمىزعا بٸر جىلداي بولىپ قالدى. تابىس جاقسى, قۇرالدار دا جاقسى.
– ال تاپسىرىس جاعى قالاي? قۇيىلعان قارجى, مەملەكەتتەن بٶلٸنگەن كٶمەك, ٶزدەرٸڭٸزدٸڭ ەڭبەكتەرٸڭٸز بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە اقتالىپ جاتىر ما? نەتيجە بار ما?
– تاپسىرىس تا كٶپ, اللاعا شٷكٸر, ٷلگەرمەي جاتىرمىز. ايىنا 30 كۋب اعاشتى ٶڭدەيمٸز. ايىنا 600 استاۋ ساتامىز. بٸر استاۋدىڭ ورتاشا باعاسى – ون مىڭ تەڭگە. تويحانالار, بازارلار, كافەلەر, Instagram ارقىلى ساتاتىندار كٶتەرمە باعامەن الادى. بٸز تەك استاۋ جاسامايمىز, توعىزقۇمالاق جاسايمىز, ستەيككە, پيتستساعا اعاشتان ىدىستار جاسايمىز, تاقتايلار دا شىعارامىز. اعاشقا قاتىسى بار نەرسەلەردٸڭ بەرٸن جاسايمىز.
– كەسٸپتٸ العا قاراي قانداي باعىتتا دامىتامىن دەپ ويلايسىز? ناقتى جوسپارلارىڭىز بار ما? بولسا, بٶلٸسە الاسىز با?
– بولاشاقتا تسەح سالامىز دەگەن ويىمىز بار. جەرٸمٸزدٸ الىپ قويدىق. وسى كٷزدە گرانتقا قاتىسقانبىز. بٸراق ۇتا المادىق. نەگٸزٸ بيزنەس جوسپارىمىز جاقسى بولاتىن. بيىل تاعى دا قاتىسساق دەگەن جوسپارلاپ وتىرمىز. بٶلەك ينۆەستيتسييا ٸزدەسەك پە دەگەن ويىمىز دا بار. ٶيتكەنٸ اعاش كەپتٸرۋگە تاعى دا قۇرال-جابدىقتار الۋىمىز كەرەك. جالپى جوسپار كٶپ, تەك دامي بەرگٸمٸز كەلەدٸ.
