كەيٸنگٸ كٷندەرٸ ەلٸمٸزدەگٸ بٸرنەشە ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانك "جىلدىق 5 پايىزدان باستالاتىن يپوتەكا" باعدارلامالارىن بەلسەندٸ تٷردە جارنامالاي باستادى. الايدا مۇنداي ۇسىنىستاردىڭ شارتتارىنا ٷڭٸلسەك, جارنامادا كٶرسەتٸلگەن تٶمەن پايىزدىق مٶلشەرلەمە ٸس جٷزٸندە باسقاشا ەسەپتەلەتٸنٸ بايقالادى.
پايىز قالاي ەسەپتەلەدٸ, كوممەرتسييالىق بانكتەر ۇسىنعان جاڭا يپوتەكالىق ٶنٸمدەر تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى (تقج) جٷيەسٸنەن نەسٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ جەنە جارناماداعى تٶمەن مٶلشەرلەمە شىن مەنٸندە قانشالىقتى تيٸمدٸ? بۇل تۋرالى Qazaq Expert Club ساراپشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قارجىگەر ايگەرٸم ٸليياسوۆا تٷسٸندٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى جٷيەسٸنە نەگٸزدەلگەن يپوتەكالىق ٶنٸمدەردٸڭ كوممەرتسييالىق بانكتەردە پايدا بولۋى - نارىق ٷشٸن وڭ ٶزگەرٸس.
"بۇعان دەيٸن تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى جٷيەسٸ بويىنشا ٸس جٷزٸندە تەك وتباسى بانكٸ جۇمىس ٸستەيتٸن. فورمالدى تٷردە بۇل جٷيە 2026 جىلعا دەيٸن ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر ٷشٸن تولىق جابىق بولعان جوق, بٸراق ارنايى ليتسەنزييا قاجەت ەدٸ. بانكتٸك زاڭناماعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەردەن كەيٸن ەمبەباپ ليتسەنزيياسى بار ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر دە تقج جٷيەسٸنٸڭ سۋبەكتٸسٸ بولا الادى. بۇل بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتەدٸ. دەگەنمەن ونىڭ يپوتەكا نارىعىنا ەسەرٸن اسىرا باعالاۋعا بولمايدى. العاشقى ەلەۋلٸ نەتيجە تٶمەن پايىزبەن تارتىلعان دەپوزيتتٸك بازا جەتكٸلٸكتٸ كٶلەمگە جەتكەن ەكٸ-ٷش جىلدان كەيٸن عانا بايقالۋى مٷمكٸن", - دەيدٸ ايگەرٸم ٸليياسوۆا.
قارجىگەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸندە ەڭ تيٸمدٸ ٶنٸم رەتٸندە بۇرىنعىسىنشا وتباسى بانكٸنٸڭ كلاسسيكالىق تۇرعىن ٷي نەسيەسٸ قالىپ وتىر. ەگەر العاشقى جارنا تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 50 پايىزىن قۇراپ, قاراجات كەمٸندە ٷش جىل بويى جيناقتالسا, نەسيە جىلدىق 5%-بەن بەرٸلەدٸ.
"مىسالى, قۇنى 20 ملن تەڭگە بولاتىن پەتەردٸ الۋ ٷشٸن ٷش جىل ٸشٸندە 10 ملن تەڭگە جيناۋ قاجەت. مۇنداي سومانى اي سايىن شامامەن 230 مىڭ تەڭگەدەن جيناقتاۋ ارقىلى قالىپتاستىرۋعا بولادى. ەگەر بۇل قاراجاتتى تٶرت وتباسى مٷشەسٸنٸڭ اتىنا بٶلٸپ سالسا, ولاردىڭ ەرقايسىسى مەملەكەتتٸك سىيلىقاقى الادى. سونىڭ ارقاسىندا جيناقتىڭ ناقتى تابىستىلىعى كوممەرتسييالىق بانكتەردەگٸ دەپوزيتتەردٸڭ تابىستىلىعىنا جاقىندايدى. ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە باسپانا قۇنىنىڭ 50%-ى جينالىپ, باعالاۋ كٶرسەتكٸشٸ 16-عا جەتسە, يپوتەكانى جىلدىق 5%-بەن رەسٸمدەۋگە مٷمكٸندٸك بار", - دەپ تٷسٸندٸردٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدارلامادا رەسمي تابىستى راستاۋدىڭ تالاپ ەتٸلمەۋٸ - تۇراقتى نەمەسە رەسمي كٸرٸسٸ جوق ازاماتتار ٷشٸن ماڭىزدى ارتىقشىلىق.
ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ سٶزٸنشە, 2026 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە Halyk Bank Halyk Shanyraq جيناقتاۋشى يپوتەكاسىن ٸسكە قوستى. ونىڭ جۇمىس ٸستەۋ قاعيداتى وتباسى بانكٸنٸڭ تۇرعىن ٷي نەسيەسٸنە ٶتە ۇقساس.
"جىلدىق 5%-بەن يپوتەكا الۋ ٷشٸن كەمٸندە ٷش جىل بويى جىلدىق 2%-بەن دەپوزيت جيناقتاپ, باعالاۋ كٶرسەتكٸشٸن 16-عا جەتكٸزۋ قاجەت. الايدا جيناق سوماسىنا بەرٸلەتٸن جىل سايىنعى 20%-دىق مەملەكەتتٸك سىيلىقاقى (بەلگٸلەنگەن شەكتە) تەك وتباسى بانكٸندە عانا ساقتالعان. سونىمەن قاتار “وتباسىلىق پاكەت” ارقىلى مەملەكەتتٸك سىيلىقاقىنى وتباسىنىڭ ەربٸر مٷشەسٸ الا الادى. سوندىقتان كوممەرتسييالىق بانكتەردٸڭ جيناقتاۋشى يپوتەكالارى ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتباسى بانكٸنٸڭ ٶنٸمٸنەن ۇتىمدى ەمەس", - دەيدٸ قارجىگەر.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, نەگٸزگٸ سۇراقتار كلاسسيكالىق جيناقتاۋشى ٶنٸمدەرگە ەمەس, تٶمەن مٶلشەرلەمەمەن جارنامالاناتىن يپوتەكالىق باعدارلامالارعا قاتىستى تۋىندايدى.
مىسال رەتٸندە ول Freedom Bank ۇسىناتىن تسيفرلىق جيناقتاۋشى يپوتەكانى كەلتٸردٸ.
"Freedom Bank بۇل ٶنٸمدٸ قۇرىلىس كومپانيياسىمەن بٸرلەسٸپ ۇسىنادى. العاشقى جارنا رەتٸندە تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 30%-ى كەمٸندە ٷش جىل مەرزٸمگە جىلدىق 7%-بەن دەپوزيتكە سالىنادى. بٸراق نەسيە بٸردەن تۇرعىن ٷيدٸڭ تولىق قۇنىنا جىلدىق 14,5%-بەن رەسٸمدەلەدٸ. اي سايىنعى تٶلەمنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ دەپوزيتتٸ تولىقتىرۋعا, ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ نەسيەنٸ ٶتەۋگە جۇمسالادى. دەپوزيت كٶلەمٸ تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 50%-ىنا جەتكەندە (بٸراق ٷش جىلدان ەرتە ەمەس) قايتا ەسەپتەۋ جٷرگٸزٸلٸپ, جيناقتالعان قاراجات قارىزدىڭ بٸر بٶلٸگٸن جابۋعا باعىتتالادى. وسىدان كەيٸن مٶلشەرلەمە 10%-عا دەيٸن تٶمەندەپ, جاڭا تٶلەم كەستەسٸ جاسالادى.
بۇل جٷيە وتباسى بانكٸنٸڭ الدىن الا جەنە ارالىق نەسيەسٸنە ۇقساس. بٸراق ەگەر مٶلشەرلەمەنٸ قارىز الۋشى بانكتەن ناقتى العان سوماعا, ياعني باسپانا قۇنىنان العاشقى جارنانى الىپ تاستاعانداعى قارجىعا شاقتاپ ەسەپتەسەك, العاشقى كەزەڭدەگٸ ناقتى مٶلشەرلەمە جىلىنا 20%-دان اسىپ كەتەدٸ. ال تۇرعىن ٷي نەسيەسٸ كەزەڭٸندە بانك 7%-بەن تارتىلعان دەپوزيت ەسەبٸنەن 10% تابىس تابادى", - دەيدٸ ايگەرٸم ٸليياسوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, دەل وسىنداي تەسٸل بانك تسەنتركرەديتتٸڭ Jana يپوتەكاسىندا دا قولدانىلادى. جارنامادا "جىلدىق 5 پايىزدان باستالادى" دەپ كٶرسەتٸلگەنٸمەن, العاشقى جارنا كەپٸلدٸك دەپوزيت رەتٸندە ورنالاستىرىلادى, ال پايىز تۇرعىن ٷيدٸڭ تولىق قۇنىنا ەسەپتەلەدٸ.
"بانك العاشقى جارنا نەعۇرلىم جوعارى بولسا, مٶلشەرلەمە سوعۇرلىم تٶمەن بولاتىنىن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, العاشقى جارنا 20% بولسا, يپوتەكا مٶلشەرلەمەسٸ 16%-دى قۇرايدى. ال جىلدىق 5% مٶلشەرلەمەگە تەك ەلدەقايدا جوعارى العاشقى جارنا ەنگٸزٸپ, جالاقى جوباسىنا قاتىسقان كليەنتتەر عانا قول جەتكٸزە الادى. ەگەر پايىز ناقتى الىنعان نەسيە سوماسىنا قايتا ەسەپتەلسە, مٶلشەرلەمە 20%-دان جوعارى بولىپ شىعادى", - دەيدٸ ساراپشى.
وسىعان ۇقساس قاعيدات ForteBank-تٸڭ "اقشا كەپٸلٸمەن يپوتەكا" ٶنٸمٸندە دە قولدانىلادى.
"بۇل باعدارلامادا دا العاشقى جارنا بانك شوتىندا كەپٸل رەتٸندە ساقتالادى, ال پايىز تۇرعىن ٷيدٸڭ تولىق قۇنىنا ەسەپتەلەدٸ. جىلدىق 9% مٶلشەرلەمە تەك العاشقى جارنا نەسيە سوماسىنىڭ 70%-ىن قۇراعاندا عانا قولجەتٸمدٸ. ەگەر العاشقى جارنا 20% بولسا, مٶلشەرلەمە 17%-دى قۇرايدى. ال ناقتى الىنعان نەسيە سوماسىنا قايتا ەسەپتەگەندە كرەديتتٸڭ قۇنى جىلىنا شامامەن 20–30% ارالىعىندا بولادى", - دەپ تٷسٸندٸردٸ قارجىگەر.
ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي ٶنٸمدەردە جىلدىق تيٸمدٸ سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن (جتسم) ەسەپتەۋ تەسٸلٸ دە سۇراق تۋعىزادى.
"بانكتەر العاشقى جارنانى كەپٸلدٸك دەپوزيت نەمەسە اقشا كەپٸلٸ رەتٸندە كٶرسەتٸپ, ونى جتسم ەسەپتەۋ كەزٸندە ەسكەرمەيدٸ. سوندىقتان مۇنداي ەدٸس قارىز الۋشى ٷشٸن نەسيەنٸڭ ناقتى قۇنىن قانشالىقتى كٶرسەتەدٸ دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. مەنٸڭ ويىمشا, رەتتەۋشٸ ورگان وسى ٶنٸمدەرگە نازار اۋدارىپ, جتسم-دى قارىز الۋشىنىڭ ناقتى قولىنا العان قاراجاتىن ەسكەرە وتىرىپ ەسەپتەپ, ونى مٸندەتتٸ تٷردە جارييالاۋدى تالاپ ەتۋٸ كەرەك", - دەيدٸ ول.
سونىمەن بٸرگە ساراپشى تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى جٷيەسٸنٸڭ كوممەرتسييالىق بانكتەرگە ەنگٸزٸلۋٸن جالپى وڭ قادام دەپ باعالايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە يپوتەكالىق نەسيەلەۋدٸڭ شامامەن 70%-ى وتباسى بانكٸ مەن مەملەكەت ۇسىناتىن جەڭٸلدەتٸلگەن باعدارلامالارعا تيەسٸلٸ.
الايدا بۇل جاڭاشىلدىق يپوتەكاعا دەگەن سۇرانىستى كٷرت ارتتىرمايدى. كەرٸسٸنشە, ەگەر ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر قوسىمشا تيٸمدٸ شارتتار ۇسىنا السا, سۇرانىستىڭ بٸر بٶلٸگٸ وتباسى بانكٸنەن سولارعا اۋىسۋى مٷمكٸن.
"جالپى العاندا, تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى جٷيەسٸ كوممەرتسييالىق بانكتەردٸڭ ٶنٸم جەلٸسٸن كەڭەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بانك ٷشٸن دەپوزيت پەن نەسيە مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ ابسوليۋتتٸك كٶلەمٸنەن گٶرٸ ولاردىڭ اراسىنداعى پايىزدىق مارجا ماڭىزدى. مىسالى, ەگەر بانك قاراجاتتى 18%-بەن تارتىپ, 21%-بەن نەسيە بەرسە, ونىڭ مارجاسى 3% بولادى. سول سيياقتى جاڭا تقج باعدارلامالارى بويىنشا بانكتەر دەپوزيتتٸ 2%-بەن تارتىپ, سول قاراجات ەسەبٸنەن يپوتەكانى 5%-بەن بەرە الادى. ياعني ولار كەز كەلگەن جاعدايدا ٶز مارجاسىن ساقتايدى.
مەنٸڭشە, كوممەرتسييالىق بانكتەر ٷشٸن ەڭ دۇرىس جول – قاراپايىم ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ جيناقتاۋشى يپوتەكالىق ٶنٸمدەردٸ دامىتۋ. سوندا جارناماداعى تٶمەن مٶلشەرلەمە اۆتوماتتى تٷردە ەڭ ارزان نەسيە دەگەن قاتە تٷسٸنٸك قالىپتاسپايدى", - دەپ تٷيٸندەدٸ ايگەرٸم ٸليياسوۆا.
