Qazaqstanda iri ulttyq kompaniialardyń basshylaryna qatysty júrgizilgen tergeý qoǵam nazaryn taǵy da sybailas jemqorlyqpen kúres máselesine aýdardy. «Samuryq-Qazyna» qorynyń basqarma tóraǵasy Nurlan Jaqypov pen «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompaniiasynyń basshysy Eljas Otynshievtiń ustalǵany týraly aqparat memlekettik basqarý júiesindegi jaýapkershilik, zań ústemdigi jáne ulttyq aktivterdiń taǵdyry jónindegi pikirtalasty kúsheitti. Áleýmettik jeli qoldanýshylary bul oqiǵany Prezidenttiń «Zań men tártip» saiasatynyń mańyzdy synaǵy retinde baǵalap jatyr, dep habarlaidy dalanews.kz.
Joǵary laýazym – jaýapkershilikten bosatpaidy
12 qarashada Qazaqstannyń quqyq qorǵaý organdary eldiń strategiialyq mańyzy bar eki iri qurylymynyń basshylaryna qatysty tergeý amaldary júrgizilip jatqanyn habarlady. Atap aitqanda, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basqarma tóraǵasy Nurlan Jaqypov, «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompaniiasynyń basshysy Eljas Otynshiev jáne ózge de tulǵalar sybailas jemqorlyq qylmysyn jasady degen kúdikpen ustaldy.
Bul oqiǵanyń qoǵamdyq mańyzy kúdiktilerdiń laýazymymen ǵana ólshenbeidi. Óitkeni sóz memlekettik aktivterdi basqarýǵa, el ekonomikasynyń mańyzdy salalaryna jáne strategiialyq sheshimder qabyldaýǵa tikelei qatysy bar qurylymdardyń basshylary týraly bolyp otyr.
«Samuryq-Qazyna» qorynyń portfelinde eldiń iri ulttyq kompaniialary men strategiialyq aktivteri shoǵyrlanǵan. Al «Qazaqstan temir joly» – kólik-logistika júiesiniń negizgi býyny. Sondyqtan mundai uiymdardyń basshylyǵyna qatysty kez kelgen quqyqtyq oqiǵa memleket pen qoǵam arasyndaǵy senim máselesine tikelei áser etedi.
Buǵan deiin sybailas jemqorlyqpen kúres týraly aitylǵanda, kóbine tómengi jáne orta býyndaǵy memlekettik qyzmetshilerdiń jaýapkershiligi talqylanatyn. Al bul jolǵy oqiǵa qoǵam nazaryn basqarý júiesiniń eń joǵarǵy deńgeiindegi jaýapkershilik máselesine aýdardy.
Osy turǵydan alǵanda, ustalymdar Prezident Qasym-Jomart Toqaev jariialaǵan «Zań men tártip» qaǵidatynyń is júzinde qalai júzege asatynyna qatysty mańyzdy qoǵamdyq synaqqa ainalyp otyr.
«Zań men tártip» qaǵidatynyń naqty synaǵy
Memleket basshysy memlekettik qyzmetshiler men ulttyq kompaniia basshylarynyń jaýapkershiligine qatysty birneshe ret qatań ustanymyn bildirgen. Onyń negizgi máni – laýazymyna, yqpalyna nemese bailanysyna qaramastan, zań aldynda barlyq azamattyń teń bolýy.
Bul qaǵidattyń shynaiy júzege asýy dál osyndai kúrdeli jaǵdailarda kórinedi. Sebebi quqyq ústemdigi qarapaiym azamatqa talap qoiýmen ǵana shektelmeýi kerek. Memlekettik resýrstarǵa ielik etetin, iri qarjy aǵyndary men strategiialyq sheshimderge jaýap beretin tulǵalar da zań talaptaryn birdei oryndaýǵa mindetti.
Bloger ári qoǵam belsendisi Daýren Seitjanuly Prezidenttiń saiasatyn Qytai filosofiiasyndaǵy «ý-vei» uǵymymen bailanystyrady. Onyń paiymynsha, bul – arqandy birden julqymai, birtindep tarta otyryp, barlyq salada júieli tártip ornatý tásili.
Men Prezidenttiń saiasatyn dál osy filosofiiamen bailanystyramyn. Iaǵni arqandy birden julqymai, birtindep tarta otyryp, barlyq salada tártip ornatyp keledi. Búgingi iri kólemdegi quryqtaýlar da – sonyń bir kórinisi, – dep jazady ol.
Avtordyń pikirinshe, zań talaptaryn elemeý men belgilengen qaǵidalardy buzýdyń sońy jaýapkershilikke ákelýi tiis. Bul jerde mańyzdysy – jekelegen adamdardy ustaý ǵana emes, zań buzýshylyqtyń aldyn alatyn júieli tetikterdiń qalyptasýy.
Onyń jazbasynyń astyna pikir qaldyrǵan Ámirbek Shaimaǵambetov esimdi jeli qoldanýshysy Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan quqyq qorǵaý salasyndaǵy ózgeristerdi eldegi zań ústemdigin nyǵaitýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam retinde baǵalaidy. Onyń pikirinshe, «Samuryq-Qazyna» men «Qazaqstan temir joly» basshylaryna qatysty tergeý jáne UQK men Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń qyzmetin biriktirý arqyly jemqorlyqqa, uiymdasqan qylmysqa jáne ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiretin áreketterge qarsy kúres kúsheie túsedi. Avtor bul bastamalardy eshkim zańnan joǵary turmaityn ádiletti qoǵam qalyptastyrýdyń naqty kórinisi dep sanaidy.
Al BAQ salasynyń ókili Erjan Jaýbai «Zań men tártip» qaǵidatynyń barshaǵa ortaq talap ekenin atap ótedi. Onyń jazýynsha, adamnyń laýazymy da, qolyndaǵy biligi de, bailyǵy da zań aldynda artyqshylyq bermeýi kerek.
Munda eń bastysy – kimniń kim ekeni emes, zańnyń qalai jumys isteitini. Eger quqyq buzýshylyq faktisi dáleldense, oǵan qatysy bar árbir adam laýazymyna qaramastan jaýap berýi tiis, – deidi ol.
Onyń Facebook-tegi jazbasynyń astyna pikir jazǵan Ospan Korshýn esimdi azamat zań men tártip barshaǵa birdei bolýy kerektigin, adamnyń laýazymy men qyzmetine qaramastan, eshkim zańnan joǵary turmaýy tiis ekenin atap ótken. Sondai-aq Prezidenttiń osy ustanymyn qoldap, zań talaptarynyń barlyǵyna birdei qoldanylýy ádiletti ári turaqty memlekettiń basty sharty ekenin jetkizgen.
Bul pikirler qoǵamdaǵy negizgi suranystardyń birin kórsetedi: zańnyń ústemdigi uran kúiinde qalmai, naqty ister arqyly dáleldenýi kerek.
Áleýmettik jelidegi reaktsiia: qoǵam neni kútedi?
Oqiǵa áleýmettik jelilerde de keńinen talqylandy. Qujatqa engizilgen jariialanymdar astyndaǵy qazaq tilindegi pikirlerge nazar aýdarsaq, qoldanýshylardyń bir bóligi Memleket basshysynyń saiasatyn qoldap, joǵary laýazymdy tulǵalarǵa da talap qoiylýyn mańyzdy qadam retinde baǵalaǵan.
Máselen, Daniia Omartaeva Prezidenttiń joǵary deńgeidegi basshylarǵa da jaýapkershilik júktep otyrǵanyn atap ótken.
Toqaev myqty eken, eń joǵary deńgeidegi basshylarǵa da talap qoiyp, jaýapkershilikti kúsheitip jatyr, – dep jazǵan ol.
Al Fazylbekqyzy Sabitova: «Biz Prezidentke senip, úmit artalyq!» degen pikir qaldyrǵan.
Tynysbek Qońyratbai da Memleket basshysynyń baǵytyn qoldaitynyn bildirip, «Prezidentimizdiń baǵyty kókeige qonady, qoldaimyn» dep jazǵan.
Áleýmettik jelidegi taǵy bir pikirde ulttyq kompaniialardyń basshylyǵyna qatysty jaǵdaiǵa nazar aýdarylyp, memlekettik qurylymdarda tártip ornatý qajettigi aitylǵan.
Zamat Dildebaev: «Toqaev tereń adam. Endi ulttyq kompaniialardyń bir tártipke keltirilýi», – dep pikir bildirgen.
Al Ularbek Dáleiulynyń jazbasyna pikir qaldyrǵan qoldanýshy máseleniń tek jekelegen tulǵalarmen shektelmeýi kerektigin meńzeidi.
Men de solai oilaimyn. Baiyppen zerdelegen adam túsinedi. Prezident bárin tártip pen moral turǵysynda qarastyrady. El basqarý qanarly aiqai, belden basyp janshý emes, bárin zań aiasyna túsirip jatyr. Osy tebinnen el qazynasyn tonaǵany úshin at shetir qurqytala berse, qoǵam da ádiletsizdikke ashynbaityn bolady, - dep jazdy ol.
Osy pikirlerden baiqalatyny – azamattardyń bir bóligi úshin bul oqiǵa jai ǵana kadrlyq nemese quqyqtyq jańalyq emes. Olar muny memlekettik basqarý júiesindegi jaýapkershilikti kúsheitýge baǵyttalǵan qadam retinde qabyldaidy.
Degenmen áleýmettik jelidegi iriktelgen pikirler búkil qoǵamnyń kózqarasyn tolyq sipattamaidy. Olar tek jariialanymdarǵa pikir bildirgen jekelegen qoldanýshylardyń ustanymyn kórsetedi. Sondyqtan qoǵamdyq qoldaýdyń naqty deńgeiin baǵalaý úshin keń aýqymdy áleýmettik zertteýler men táýelsiz saýalnama derekteri qajet.
Ulttyq kompaniialardaǵy jaýapkershilik nege mańyzdy?
Qazaqstan ekonomikasynda ulttyq kompaniialardyń orny erekshe. Olar tek kommertsiialyq uiymdar emes, eldiń strategiialyq múddesimen, infraqurylymdyq qaýipsizdigimen jáne memlekettik aktivterdi tiimdi basqarý mindetimen tyǵyz bailanysty.
Mundai qurylymdardaǵy basqarýshylyq sheshimderdiń saldary tutas ekonomikaǵa áser etýi múmkin. Máselen, kólik-logistika salasyndaǵy tiimsiz basqarý eksporttyq baǵyttarǵa, tranzittik áleýetke, júk tasymalyna jáne otandyq kásiporyndardyń jumysyna yqpal etedi.
Sondyqtan ulttyq kompaniia basshylaryna qoiylatyn talap ta joǵary bolýy zańdy. Olar memlekettik múddeni jeke múddeden joǵary qoiýy, qarjylyq operatsiialardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýi jáne basqarýshylyq sheshimderi úshin jaýap berýi kerek.
Osy oraida sybailas jemqorlyqqa qarsy kúresti tek quqyq qorǵaý organdarynyń jumysy retinde qarastyrý jetkiliksiz. Onyń nátijeli bolýy úshin ulttyq kompaniialardyń ishki baqylaý júiesi, korporativtik basqarý mádenieti, memlekettik satyp alý rásimderi jáne qarjynyń jumsalýyna qatysty qoǵamdyq eseptilik te qatar jetildirilýi qajet.
Basqasha aitqanda, jekelegen basshylardyń ustalýymen másele tolyq sheshilmeidi. Eń mańyzdysy – osyndai jaǵdailardyń qaitalanýyna múmkindik bermeitin institýtsionaldyq ózgerister qalyptastyrý.
Endigi másele – ádil tergeý jáne júieli ózgeris
13 qarashada Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen Qaýipsizdik Keńesiniń «Samuryq Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory men «Qazaqstan temir joly» UK» AQ basshylarynyń ustalýyna bailanysty shuǵyl otyrysy ótkeni týraly da aqparat jariialandy. Bul rette ulttyq kompaniialardyń qyzmeti men strategiialyq salalardyń tiimdi basqarylýy máselesi kún tártibindegi mańyzdy baǵyttardyń biri bolyp qala beredi.
Al ustalǵan tulǵalarǵa qatysty istiń barlyq mán-jaiyn tergeý anyqtaýy tiis. Quqyqtyq turǵydan alǵanda, kúdikpen ustalý adamnyń kinási dáleldendi degendi bildirmeidi. Árbir tulǵanyń kinási zańda belgilengen tártippen dáleldenip, sottyń zańdy kúshine engen úkimimen ǵana anyqtalady.
Sondyqtan bul istegi negizgi talap – tergeýdiń jan-jaqty, obektivti jáne ashyq quqyqtyq qaǵidattarǵa sai júrgizilýi. Qoǵam naqty dálelderge, zańdy sheshimderge jáne istiń nátijesi týraly resmi aqparatqa súienýi kerek.
Sonymen birge qoǵamnyń kútkeni tek kinálilerdi anyqtap, jazalaý emes. Memlekettik aktivterdiń qorǵalýyn qamtamasyz etý, ulttyq kompaniialardaǵy basqarý sapasyn arttyrý jáne sybailas jemqorlyq táýekelderin azaitý da mańyzdy.
Túiindei aitqanda, «Zań men tártip» qaǵidatynyń shynaiy nátijesi qansha adamnyń ustalǵanymen emes, zańnyń barshaǵa birdei qoldanylýymen, memlekettik júieniń ashyqtyǵymen jáne mundai zań buzýshylyqtardyń qaitalanýyna jol bermeitin ózgeristermen ólshenedi. Joǵary laýazym jaýapkershilikten bosatpaityny dáleldense, bul memlekettik basqarý júiesine degen qoǵamdyq senimdi nyǵaitýǵa múmkindik beredi.
