V Eýraziialyq ekonomikalyq forýmy aiasynda tsifrlandyrý, jasandy intellekt, logistika jáne jańa saýda baǵyttaryn damytý máseleleri negizgi taqyryptardyń birine ainalmaq. “Mir Evrazii” qoǵamdyq qorynyń prezidenti, saiasattanýshy Edýard Poletaev forýmda talqylanatyn basym baǵyttar men Qazaqstan úshin mańyzdy mindetterge toqtaldy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshynyń aitýynsha, Qazaqstan men Resei arasyndaǵy óńiraralyq yntymaqtastyq búginde Eýraziialyq keńistiktegi mańyzdy bailanystardyń birine ainalǵan. Bul eń aldymen álemdegi eń uzyn qurlyqtyq shekaranyń bolýymen jáne eki el arasyndaǵy tarihi, ekonomikalyq ári gýmanitarlyq qarym-qatynastarmen bailanysty.
Onyń sózinshe, qazirgi tańda Reseidiń 12 oblysy men Qazaqstannyń 8 óńiri ózara tyǵyz bailanys ornatqan. Buǵan mádeni-gýmanitarlyq qatynastar, kóshi-qon, saýda, týrizm, biznes jáne logistikalyq bailanystar kiredi. Sonymen qatar jyl saiyn Qazaqstan men Reseidiń óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy ótkizilip keledi. Buryn bul alań “shekaralyq yntymaqtastyq forýmy” dep atalǵanymen, búginde onyń aýqymy keńeiip, óńiraralyq deńgeige kóterilgen.
“Qazir Qazaqstanmen belsendi saýda bailanysyn damytyp otyrǵan Máskeý, Máskeý oblysy, Tatarstan sekildi Reseidiń shekaralas emes óńirleri de forým jumysyna qatysyp júr. Bul óńiraralyq yqpaldastyqtyń aýqymy keńeiip kele jatqanyn kórsetedi”, – dedi Edýard Poletaev.
Sarapshy Reseidiń Qazaqstan úshin negizgi saýda seriktesteriniń biri bolyp qala beretinin aitty. Onyń málimetinshe, biyl eki el arasyndaǵy ózara taýar ainalymy 30 milliard dollardan asady dep kútilip otyr. Sonymen birge shekaradaǵy júk jáne jolaýshylar aǵyny da joǵary deńgeide saqtalýda.
“Shekara arqyly týrister, kásipkerler, týystar turaqty qatynap turady. Bul – ekonomikalyq ári gýmanitarlyq bailanystardyń naqty kórinisi”, – dedi ol.
Edýard Poletaev óńiraralyq bailanystyń damýyna logistika úlken áser etetinin atap ótti. Onyń aitýynsha, keibir taýarlardy alys qashyqqa tasymaldaý tiimsiz bolǵandyqtan, kórshiles óńirler arasyndaǵy saýda anaǵurlym tiimdi.
“Mysaly, sút ónimderi nemese astyq sekildi taýarlardyń logistikalyq múmkindigi shekteýli. Sondyqtan Petropavl men Omby, Qostanai men Cheliabi, Atyraý men Astrahan arasyndaǵy saýda bailanystary tabiǵi túrde kúsheiedi. Jaqynda Atyraý–Astrahan baǵyty boiynsha avtomobil joly jańartylyp, túngi poiyz iske qosyldy. Mundai jobalar óńiraralyq yqpaldastyqty odan ári arttyrady”, – dedi sarapshy.
Ol biylǵy Eýraziialyq ekonomikalyq forýmnyń basty ereksheligi Qazaqstannyń EAEO-ǵa tóraǵalyǵy aiasynda jariialaǵan basymdyqtarymen bailanysty ekenin aitty. Onyń sózinshe, forýmnyń negizgi taqyryptarynyń biri tsifrlandyrý men jasandy intellekt bolady.
“Qazaqstan bul baǵytty tek syrtqy saiasatta emes, ishki saiasatta da belsendi túrde damytyp keledi. 2026 jyl elimizde Tsifrlandyrý jáne jasandy intellekt jyly dep jariialandy. Sondyqtan bul taqyryp forýmnyń negizgi kún tártibine shyǵýy zańdy”, – dedi Edýard Poletaev.
Sarapshy Qazaqstan EAEO aiasynda bes negizgi basymdyqty alǵa tartyp otyrǵanyn atap ótti. Onyń ishinde jasandy intellektini integratsiialyq qural retinde damytý, kólik-logistika áleýetin kúsheitý, ónerkásip pen agroónerkásip keshenin tsifrlandyrý arqyly tehnologiialyq serpilis jasaý, ákimshilik kedergilerdi azaityp, kedergisiz saýda qalyptastyrý jáne Afrika, arab elderi men Ońtústik-Shyǵys Aziia baǵytynda jańa saýda bailanystaryn keńeitý máseleleri bar.
Edýard Poletaevtyń pikirinshe, qazirgi jahandyq ekonomikalyq ózgerister jaǵdaiynda Eýraziialyq ekonomikalyq odaq múshe memleketter úshin mańyzdy úilestirý alańy bolyp otyr.
“Keibir ortaq naryqtardy qurý merzimi keiinge shegerilgenimen, bul baǵyttaǵy jumystar toqtaǵan joq. Mysaly, elektr energiiasy men munai ónimderiniń ortaq naryǵyn qurý 2025 jyldan 2027 jylǵa aýystyryldy. Buǵan jahandyq ekonomikalyq daǵdarys pen pandemiia áser etýi múmkin. Biraq eń bastysy – memleketter bul maqsattardan bas tartqan joq”, – dedi ol.
Sarapshy EAEO aiasyndaǵy integratsiia kedendik jáne ákimshilik kedergilerdiń azaiýyna, saýda kóleminiń artýyna jáne investitsiialyq ahýaldyń jaqsarýyna yqpal etkenin aitty.
“Integratsiianyń arqasynda memleketter arasyndaǵy taýar ainalymy ulǵaiyp keledi. Bul ekonomikalyq ósimge de, halyq tabysyna da belgili bir deńgeide áser etedi”, – dedi Edýard Poletaev.
Sonymen qatar ol qazirgi tańda jasandy intellekt, robottandyrý jáne tsifrlandyrý memleketterden jańa tásilderdi talap etip otyrǵanyn jetkizdi.
“Jańa tehnologiialyq ózgeristerge beiimdelý úshin memleketter ózara yqpaldastyqty kúsheitýi kerek. Osy turǵydan alǵanda, EAEO-nyń uzaqmerzimdi damý strategiiasy jańa syn-qaterlerge jaýap bolýy tiis”, – dedi sarapshy.
Onyń aitýynsha, forým aiasynda barlyq kelisim birden resmi qujat túrinde rásimdelmeýi múmkin. Alaida mundai kezdesýlerdiń basty maqsaty – joǵary deńgeidegi dialog ornatyp, keiin naqty kelisimderge negiz qalaý.
“Keibir ýaǵdalastyqtar keiinirek qujat túrinde rásimdelýi múmkin. Bul – qalypty tájiribe. Eń mańyzdysy – memleketter arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty nyǵaitý”, – dedi ol.
Edýard Poletaev Qazaqstan úshin EAEO keńistigindegi tranzittik-logistikalyq áleýettiń erekshe mańyzǵa ie ekenin atap ótti.
“Qazaqstannyń negizgi eksporttyq resýrstarynyń biri – munai. Ol Kaspii qubyr konsortsiýmy baǵyty arqyly eksporttalady. Sondyqtan kólik jáne logistika dálizderin damytý elimiz úshin strategiialyq mańyzǵa ie”, – dedi sarapshy.
Sonymen qatar ol ortaq eńbek naryǵy, týrizm jáne energetikalyq yntymaqtastyq máseleleri de mańyzdy baǵyttardyń biri ekenin aitty.
“Qazaqstan úshin kórshi elderden keletin týristerdiń mańyzy zor. Áýe biletteri qymbattap jatqan jaǵdaida jaqyn naryqtarmen jumys isteý tiimdirek. Sondai-aq ortaq eńbek naryǵy qazaqstandyqtarǵa qosymsha múmkindik beredi”, – dedi ol.
Sóz sońynda sarapshy energetika, sý resýrstary jáne elektr energiiasy máseleleri boiynsha óńirlik yntymaqtastyqty kúsheitýdiń mańyzyn atap ótti.
“Bul forýmdy jai formaldy kezdesý dep qabyldaýǵa bolmaidy. Onyń artynda milliardtaǵan dollarlyq jobalar, jańa kelisimder jáne bolashaqtaǵy ekonomikalyq yqpaldastyq perspektivalary tur”, – dep túiindedi Edýard Poletaev.
