V ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, لوگيستيكا جەنە جاڭا ساۋدا باعىتتارىن دامىتۋ مەسەلەلەرٸ نەگٸزگٸ تاقىرىپتاردىڭ بٸرٸنە اينالماق. “مير ەۆرازيي” قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتٸ, ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆ فورۋمدا تالقىلاناتىن باسىم باعىتتار مەن قازاقستان ٷشٸن ماڭىزدى مٸندەتتەرگە توقتالدى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىق بٷگٸندە ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتەگٸ ماڭىزدى بايلانىستاردىڭ بٸرٸنە اينالعان. بۇل ەڭ الدىمەن ەلەمدەگٸ ەڭ ۇزىن قۇرلىقتىق شەكارانىڭ بولۋىمەن جەنە ەكٸ ەل اراسىنداعى تاريحي, ەكونوميكالىق ەرٸ گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناستارمەن بايلانىستى.
ونىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا رەسەيدٸڭ 12 وبلىسى مەن قازاقستاننىڭ 8 ٶڭٸرٸ ٶزارا تىعىز بايلانىس ورناتقان. بۇعان مەدەني-گۋمانيتارلىق قاتىناستار, كٶشٸ-قون, ساۋدا, تۋريزم, بيزنەس جەنە لوگيستيكالىق بايلانىستار كٸرەدٸ. سونىمەن قاتار جىل سايىن قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. بۇرىن بۇل الاڭ “شەكارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى” دەپ اتالعانىمەن, بٷگٸندە ونىڭ اۋقىمى كەڭەيٸپ, ٶڭٸرارالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلگەن.
“قازٸر قازاقستانمەن بەلسەندٸ ساۋدا بايلانىسىن دامىتىپ وتىرعان مەسكەۋ, مەسكەۋ وبلىسى, تاتارستان سەكٸلدٸ رەسەيدٸڭ شەكارالاس ەمەس ٶڭٸرلەرٸ دە فورۋم جۇمىسىنا قاتىسىپ جٷر. بۇل ٶڭٸرارالىق ىقپالداستىقتىڭ اۋقىمى كەڭەيٸپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ”, – دەدٸ ەدۋارد پولەتاەۆ.
ساراپشى رەسەيدٸڭ قازاقستان ٷشٸن نەگٸزگٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸن ايتتى. ونىڭ مەلٸمەتٸنشە, بيىل ەكٸ ەل اراسىنداعى ٶزارا تاۋار اينالىمى 30 ميلليارد دوللاردان اسادى دەپ كٷتٸلٸپ وتىر. سونىمەن بٸرگە شەكاراداعى جٷك جەنە جولاۋشىلار اعىنى دا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋدا.
“شەكارا ارقىلى تۋريستەر, كەسٸپكەرلەر, تۋىستار تۇراقتى قاتىناپ تۇرادى. بۇل – ەكونوميكالىق ەرٸ گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸ”, – دەدٸ ول.
ەدۋارد پولەتاەۆ ٶڭٸرارالىق بايلانىستىڭ دامۋىنا لوگيستيكا ٷلكەن ەسەر ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبٸر تاۋارلاردى الىس قاشىققا تاسىمالداۋ تيٸمسٸز بولعاندىقتان, كٶرشٸلەس ٶڭٸرلەر اراسىنداعى ساۋدا اناعۇرلىم تيٸمدٸ.
“مىسالى, سٷت ٶنٸمدەرٸ نەمەسە استىق سەكٸلدٸ تاۋارلاردىڭ لوگيستيكالىق مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ. سوندىقتان پەتروپاۆل مەن ومبى, قوستاناي مەن چەليابٸ, اتىراۋ مەن استراحان اراسىنداعى ساۋدا بايلانىستارى تابيعي تٷردە كٷشەيەدٸ. جاقىندا اتىراۋ–استراحان باعىتى بويىنشا اۆتوموبيل جولى جاڭارتىلىپ, تٷنگٸ پويىز ٸسكە قوسىلدى. مۇنداي جوبالار ٶڭٸرارالىق ىقپالداستىقتى ودان ەرٸ ارتتىرادى”, – دەدٸ ساراپشى.
ول بيىلعى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ قازاقستاننىڭ ەاەو-عا تٶراعالىعى اياسىندا جارييالاعان باسىمدىقتارىمەن بايلانىستى ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, فورۋمنىڭ نەگٸزگٸ تاقىرىپتارىنىڭ بٸرٸ تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت بولادى.
“قازاقستان بۇل باعىتتى تەك سىرتقى ساياساتتا ەمەس, ٸشكٸ ساياساتتا دا بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپ كەلەدٸ. 2026 جىل ەلٸمٸزدە تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جارييالاندى. سوندىقتان بۇل تاقىرىپ فورۋمنىڭ نەگٸزگٸ كٷن تەرتٸبٸنە شىعۋى زاڭدى”, – دەدٸ ەدۋارد پولەتاەۆ.
ساراپشى قازاقستان ەاەو اياسىندا بەس نەگٸزگٸ باسىمدىقتى العا تارتىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ٸشٸندە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ينتەگراتسييالىق قۇرال رەتٸندە دامىتۋ, كٶلٸك-لوگيستيكا ەلەۋەتٸن كٷشەيتۋ, ٶنەركەسٸپ پەن اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن تسيفرلاندىرۋ ارقىلى تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸس جاساۋ, ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ ازايتىپ, كەدەرگٸسٸز ساۋدا قالىپتاستىرۋ جەنە افريكا, اراب ەلدەرٸ مەن وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا باعىتىندا جاڭا ساۋدا بايلانىستارىن كەڭەيتۋ مەسەلەلەرٸ بار.
ەدۋارد پولەتاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ جاھاندىق ەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەر جاعدايىندا ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق مٷشە مەملەكەتتەر ٷشٸن ماڭىزدى ٷيلەستٸرۋ الاڭى بولىپ وتىر.
“كەيبٸر ورتاق نارىقتاردى قۇرۋ مەرزٸمٸ كەيٸنگە شەگەرٸلگەنٸمەن, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار توقتاعان جوق. مىسالى, ەلەكتر ەنەرگيياسى مەن مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ ورتاق نارىعىن قۇرۋ 2025 جىلدان 2027 جىلعا اۋىستىرىلدى. بۇعان جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس پەن پاندەمييا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. بٸراق ەڭ باستىسى – مەملەكەتتەر بۇل ماقساتتاردان باس تارتقان جوق”, – دەدٸ ول.
ساراپشى ەاەو اياسىنداعى ينتەگراتسييا كەدەندٸك جەنە ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸڭ ازايۋىنا, ساۋدا كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىنا جەنە ينۆەستيتسييالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتكەنٸن ايتتى.
“ينتەگراتسييانىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ۇلعايىپ كەلەدٸ. بۇل ەكونوميكالىق ٶسٸمگە دە, حالىق تابىسىنا دا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ەسەر ەتەدٸ”, – دەدٸ ەدۋارد پولەتاەۆ.
سونىمەن قاتار ول قازٸرگٸ تاڭدا جاساندى ينتەللەكت, روبوتتاندىرۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ مەملەكەتتەردەن جاڭا تەسٸلدەردٸ تالاپ ەتٸپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
“جاڭا تەحنولوگييالىق ٶزگەرٸستەرگە بەيٸمدەلۋ ٷشٸن مەملەكەتتەر ٶزارا ىقپالداستىقتى كٷشەيتۋٸ كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا, ەاەو-نىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ دامۋ ستراتەگيياسى جاڭا سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بولۋى تيٸس”, – دەدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, فورۋم اياسىندا بارلىق كەلٸسٸم بٸردەن رەسمي قۇجات تٷرٸندە رەسٸمدەلمەۋٸ مٷمكٸن. الايدا مۇنداي كەزدەسۋلەردٸڭ باستى ماقساتى – جوعارى دەڭگەيدەگٸ ديالوگ ورناتىپ, كەيٸن ناقتى كەلٸسٸمدەرگە نەگٸز قالاۋ.
“كەيبٸر ۋاعدالاستىقتار كەيٸنٸرەك قۇجات تٷرٸندە رەسٸمدەلۋٸ مٷمكٸن. بۇل – قالىپتى تەجٸريبە. ەڭ ماڭىزدىسى – مەملەكەتتەر اراسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ”, – دەدٸ ول.
ەدۋارد پولەتاەۆ قازاقستان ٷشٸن ەاەو كەڭٸستٸگٸندەگٸ ترانزيتتٸك-لوگيستيكالىق ەلەۋەتتٸڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ەكسپورتتىق رەسۋرستارىنىڭ بٸرٸ – مۇناي. ول كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى باعىتى ارقىلى ەكسپورتتالادى. سوندىقتان كٶلٸك جەنە لوگيستيكا دەلٸزدەرٸن دامىتۋ ەلٸمٸز ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزعا يە”, – دەدٸ ساراپشى.
سونىمەن قاتار ول ورتاق ەڭبەك نارىعى, تۋريزم جەنە ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق مەسەلەلەرٸ دە ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن ايتتى.
“قازاقستان ٷشٸن كٶرشٸ ەلدەردەن كەلەتٸن تۋريستەردٸڭ ماڭىزى زور. ەۋە بيلەتتەرٸ قىمباتتاپ جاتقان جاعدايدا جاقىن نارىقتارمەن جۇمىس ٸستەۋ تيٸمدٸرەك. سونداي-اق ورتاق ەڭبەك نارىعى قازاقستاندىقتارعا قوسىمشا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ”, – دەدٸ ول.
سٶز سوڭىندا ساراپشى ەنەرگەتيكا, سۋ رەسۋرستارى جەنە ەلەكتر ەنەرگيياسى مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋدٸڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ.
“بۇل فورۋمدى جاي فورمالدى كەزدەسۋ دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. ونىڭ ارتىندا ميللياردتاعان دوللارلىق جوبالار, جاڭا كەلٸسٸمدەر جەنە بولاشاقتاعى ەكونوميكالىق ىقپالداستىق پەرسپەكتيۆالارى تۇر”, – دەپ تٷيٸندەدٸ ەدۋارد پولەتاەۆ.
