«Eki shipanyń biri – bal» degen halyq danalyǵy ǵasyrlar boiy ózektiligin joǵaltqan emes. Búginde bul ónim tek tabiǵi tátti taǵam retinde ǵana emes, densaýlyqty nyǵaitýǵa arnalǵan túrli ónimderdiń negizgi shikizatyna ainalyp keledi. Qazaqstanda da omarta sharýashylyǵyn jańa deńgeige kóterýge baǵyttalǵan bastamalar kóbeiip jatyr. Sonyń biri – Jetisý oblysynyń Tekeli qalasynda júzege asyp jatqan baldy tereń óńdeý jobasy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazaqstan jyl saiyn shamamen 10–12 myń tonna bal óndiredi. Alaida sarapshylardyń baǵalaýynsha, onyń 1 paiyzǵa da jetpeitin bóligi ǵana ónerkásiptik deńgeide óńdeledi. Qalǵany negizinen tabiǵi kúiinde satylady.
Bul kórsetkish elimizde omarta ónimderin óńdeý salasynyń áleýeti áli tolyq paidalanylmai otyrǵanyn ańǵartady. Sońǵy jyldary dárýmender men biologiialyq belsendi qospalarǵa suranystyń artýy osy baǵyttaǵy múmkindikterdi keńeitip otyr.
Ulttyq statistika biýrosynyń málimetinshe, ótken jyly Qazaqstandaǵy dárýmender men olardyń týyndylaryn ótkizý kólemi 381,1 tonnaǵa jetip, bir jyl ishinde 2,3 esege artqan. Sarapshylar búginde eldegi dárýmender men biologiialyq belsendi qospalar naryǵyn 80 milliard teńgeden astam qarjyǵa baǵalaidy.
Osy úrdisti eskergen kásipkerler Tekelide tabiǵi omarta ónimderin tereń óńdeýge baǵyttalǵan óndiristi iske qosqan.
Tabiǵattyń ózi sapa kepili
Tekeli balynyń ereksheligi – onyń alynatyn ortasynda. Qala men óndiristik aimaqtardan shalǵai ornalasqan omartalar taýdyń eteginde ornalasqan. Aralar tabiǵi ósimdikterden nár jinaidy.
Mamandardyń aitýynsha, baldyń dámi men sapasyna áser etetin basty faktorlardyń biri – ekologiialyq orta. Sondyqtan taýly óńirde óndiriletin ónimniń ózindik ereksheligi bar.
Osyndai tabiǵi artyqshylyqtardy paidalanyp otyrǵan «Kausar Shifa Kz» kásiporny 2025 jyly qurylǵan. Kompaniia baldy jai ǵana satýmen shektelmei, ony óńdep, immýnitetti qoldaýǵa arnalǵan tabiǵi ónimder shyǵarýǵa basymdyq berip otyr.
Kásiporynnyń negizin qalaýshylardyń biri Suńǵat Qairollanyń aitýynsha, basty maqsat – tabiǵi ónimderdiń qasietin biriktirip, sapaly ári qaýipsiz ónim usyný.
«Bizdiń maqsatymyz – tabiǵi shikizat negizinde halyq densaýlyǵyna paidaly ónimder shyǵarý. Qazir kásiporynda 25 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Aldaǵy ýaqytta omarta uialarynyń sanyn kóbeitip, óndiris kólemin ulǵaitýdy josparlap otyrmyz», – deidi ol.
Álemdik tájiribede bal tek azyq-túlik emes, farmatsevtika, kosmetika jáne taǵamdyq qospalar óndirisinde keńinen qoldanylady. Qazaqstanda bul baǵyt endi ǵana qarqyn alyp keledi.
Tekelidegi óndiristiń ereksheligi – omarta ónimderinen ártúrli dárýmendik keshender men tabiǵi qospalar ázirleýge múmkindik beretin tehnologiialardy qoldanýy. Óndiris jelisi saǵatyna 1,5 myń dana shyny qutydaǵy ónim shyǵarýǵa qaýqarly.
Mundai jobalar aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń qunyn birneshe ese arttyrýǵa múmkindik beredi. Óitkeni shikizatty óńdeý arqyly onyń naryqtaǵy baǵasy ósedi, jańa jumys oryndary ashylady jáne eksporttyq áleýet kúsheiedi.
Shikizat máselesi ózekti
Degenmen óndiristi tolyq qýatynda jumys isteýge kedergi keltiretin máseleler de joq emes. Sonyń biri – sapaly shikizattyń jetkilikti kólemde bolmaýy.
Kásiporyn ókilderiniń aitýynsha, búginde omarta sharýashylyǵy eldiń kóptegen óńirinde damyp keledi. Alaida óndiris sapasyn saqtaý úshin ónimniń shyǵý tegi men óndiris protsesi tolyq baqylanatyn shikizat qajet.
Sondyqtan kompaniia bal satyp alýda sapa talaptaryna erekshe mán beredi. Bul óz kezeginde brend bedelin saqtaýǵa jáne tutynýshylar senimin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Eksport pen meditsinalyq týrizmge qadam
Kompaniianyń aldaǵy josparlary tek ishki naryqpen shektelmeidi. Qazirdiń ózinde Qytai men Malaiziia tarapynan qyzyǵýshylyq baiqalyp, kelissózder júrgizilýde. Sonymen qatar kásiporyn Qytaidaǵy iri kórmelerdiń birine qatysýǵa shaqyrtý alǵan.
Bolashaqta óndiris kólemin ulǵaityp, ónim túrlerin kóbeitý jáne eksport geografiiasyn keńeitý kózdelip otyr.
Kásiporyn ókilderi meditsinalyq týrizm baǵytyn da damytýdy josparlaidy. Bul bastama óńirdiń týristik áleýetin arttyryp qana qoimai, omarta sharýashylyǵy negizinde jańa qyzmet túrleriniń qalyptasýyna jol ashýy múmkin.
Bir uiadaǵy tańǵajaiyp álem
Omartashylardyń aitýynsha, bir ara uiasynan qolaily jaǵdaida 30 kelige deiin bal alýǵa bolady. Al analyq ara táýligine 1500–2000 jumyrtqa salady.
Jumysshy aralardyń ómiri shamamen 40 kún ǵana bolǵanymen, osy ýaqyt ishinde olar birneshe mańyzdy mindet atqarady. Alǵashqy kúnderi uiadaǵy balapandardy kútse, keiin uiany tazalap, odan soń gúlden gúlge ushyp, shyryn jinaýǵa kirisedi.
Omartashylardyń pikirinshe, tabiǵattaǵy mundai úilesimdi eńbek júiesi joǵary sapaly ónim alýdyń negizi bolyp tabylady.
Jańa múmkindikter kezeńi
Qazaqstanda omarta sharýashylyǵynyń áleýeti joǵary bolǵanymen, ónimdi tereń óńdeý baǵytynda atqarylar jumys áli kóp. Tekelidegi joba osy salanyń jańa múmkindikterin kórsetip otyr.
Búginde tutynýshylar tabiǵi ári sapaly ónimge kóbirek mán beredi. Al bal negizindegi dárýmender men biologiialyq belsendi qospalar óndirisi aýyl sharýashylyǵy men óńdeý ónerkásibin bailanystyratyn perspektivaly baǵytqa ainalyp keledi.
Sarapshylardyń pikirinshe, eger mundai jobalar kóbeise, Qazaqstan tek bal óndirýshi el retinde ǵana emes, joǵary qosylǵan quny bar omarta ónimderin eksporttaityn memleket retinde de tanylýy múmkin.
