Búgin 15 naýryzdaǵy respýblikalyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblikasynyń jańa Konstitýtsiiasy kúshine endi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen júzege asqan konstitýtsiialyq reforma adam quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheitýge, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitýǵa, tarihi-mádeni murany saqtaýǵa jáne ulttyq qundylyqtardy dáripteýge negizdelgen memlekettik damýdyń jańa baǵdaryn aiqyndaidy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Konstitýtsiiadaǵy ózgerister birneshe mańyzdy baǵytty qamtidy. Olar: mádeniet pen tarihi murany saqtaý, sóz bostandyǵy jáne shyǵarmashylyq erkindik, otbasy institýtyn qoldaý, din, volonterlik jáne qaiyrymdylyq qyzmet. Atalǵan baǵyttarǵa qatysty ózgeristerdiń iske asýy azamattyq qoǵamnyń damýyna, quqyqtyq mádeniettiń nyǵaiýyna jáne qoǵamdaǵy ashyq dialogtyń ornyǵýyna tikelei yqpal etedi.
Mádeniet salasyndaǵy basty jańalyqtardyń biri – tarihi-mádeni murany saqtaý men ulttyq mádenietti qoldaýdyń memlekettiń negizgi qaǵidattarynyń biri retinde bekitilýi. Bul mýzeilerdiń, teatrlardyń, kitaphanalardyń, arhivterdiń, kinematografiia men kontserttik uiymdardyń damýyna, sondai-aq shyǵarmashylyq orta ókilderin qoldaýǵa konstitýtsiialyq deńgeide basymdyq beriletinin kórsetedi.
Arhiv, kitaphana jáne kitap isi úshin bul ózgerister muraǵattaǵy qujattardy saqtaýǵa, kitap oqý mádenietin damytýǵa, qorlardy tsifrlandyrýǵa, ulttyq ádebietti keńinen nasihattaýǵa berik quqyqtyq negiz qalaidy. Jańa Konstitýtsiia arhivter men kitaphanalardyń tarihi murany saqtaýdaǵy jáne jurtshylyqtyń bilim alýyna múmkindik jasaityn mekeme retindegi mańyzyn arttyra túsedi.
Konstitýtsiiada til men mádeni áralýandylyqqa qatysty qaǵidattarǵa da erekshe mán berilgen. Ata Zań árkimniń ana tilin, tól mádenietin paidalanýǵa, qarym-qatynas, tárbie, oqý jáne shyǵarmashylyq tilin erkin tańdaýǵa kepildik beredi. 100-den astam etnos ókili turatyn jáne 1 myńnan astam etnomádeni birlestik qyzmet etetin Qazaqstan úshin bul qaǵidattardyń mańyzy orasan. Olar elimizdegi mádeni murany saqtaýǵa, tildiń damýyna jáne ortaq azamattyq biregeilikti nyǵaitýǵa qyzmet etedi.
Konstitýtsiiadaǵy ózgeristerdiń mańyzdy baǵyty – sóz bostandyǵy jáne shyǵarmashylyq erkindikti qamtamasyz etý. Jańa Konstitýtsiia sóz bostandyǵyna, ǵylymi, tehnikalyq jáne kórkem shyǵarmashylyq erkindigine, aqparatty zańda belgilengen tártippen erkin alý jáne taratý quqyǵyna kepildik beredi. Sonymen qatar tsenzýraǵa tyiym salynyp, ziiatkerlik menshik quqyǵynyń qorǵalýy konstitýtsiialyq deńgeide bekitiledi. Bul buqaralyq aqparat quraldarynyń, avtorlar men baspagerlerdiń, mádeniet pen óner qairatkerleriniń, kreativti indýstriia ókilderiniń, sondai-aq aqparattyq, bilim berý jáne mádeni mazmundaǵy ónim ázirleitin uiymdardyń qyzmetin quqyqtyq turǵydan nyǵaitady.
Bul qaǵidattardyń kásibi jýrnalistika úshin mańyzy zor. Búginde Qazaqstanda bes myńnan astam buqaralyq aqparat quraly jumys isteidi. Tsifrlyq platformalardyń, áleýmettik jeliniń, jasandy intellekt tehnologiialarynyń qarqyndy damýy jáne aqparat kóleminiń artýy kásibi jýrnalistikaǵa qoiylatyn talapty kúsheite tústi. Osyndai jaǵdaida shynaiy, tekserilgen ári sapaly aqparattyń qundylyǵy burynǵydan da artady. Buqaralyq aqparat quraldary reformalardyń máni men mazmunyn túsindirip, ózekti máselelerdi qoǵam talqysyna usynady. Sondai-aq azamattardyń mańyzdy aqparattan habardar bolýyn qamtamasyz etip, ashyq dialog mádenietiniń qalyptasýyna yqpal etedi.
Konstitýtsiiada sóz ben shyǵarmashylyq erkindigine, aqparatty zańda belgilengen tártippen erkin alýǵa, sondai-aq ziiatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaýǵa berilgen kepildikter kreativti indýstriianyń damýyna da jol ashady. Búginde kino, mýzyka, teatr, media, tsifrlyq kontent, dizain, bloging, oiyn indýstriiasy men ulttyq qolóner – mádeniettiń ajyramas bóligi ǵana emes, el ekonomikasynyń ósimine úles qosyp otyrǵan mańyzdy baǵyttar. Sondyqtan jańa konstitýtsiialyq qaǵidattar shyǵarmashyl orta ókilderin qoldaýǵa, kreativti kásipkerlikti damytýǵa jáne otandyq kontenttiń órisin keńeitýge negiz bolady.
Otbasy qundylyqtaryna qatysty Konstitýtsiiada neke er men áieldiń zańda belgilengen tártippen memlekettik tirkeýden ótken, erikti ári teń quqyqty odaǵy ekeni naqty kórsetiledi. Sondai-aq otbasy, ana, áke jáne bala memlekettiń qorǵaýynda bolady. Bul normalar otbasy institýtyn nyǵaitýǵa, jaýapty ata-ana rólin qalyptastyrýǵa, balalardy tárbieleýge jáne olardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan aqparattyq-aǵartýshylyq maqsattaǵy jumystardyń quqyqtyq negizin kúsheitedi.
Din salasyna qatysty birqatar qaǵidat ta konstitýtsiialyq deńgeide bekitiledi. Atap aitqanda, memlekettiń zaiyrly sipaty, zań aldynda báriniń teń bolýy jáne din men memlekettiń bóliný qaǵidaty saqtalady. Sonymen qatar ar-ojdan bostandyǵyna kepildik berilip, konfessiiaaralyq kelisim qoǵamnyń mańyzdy qundylyqtarynyń biri retinde tanylady. Dini bilim berý uiymdaryn qospaǵanda, bilim berý men tárbie júiesiniń zaiyrly sipaty Konstitýtsiiada kórinis tabady.
Bul qaǵidattardyń Qazaqstan úshin mańyzy airyqsha. Sebebi elimizdegi ornyqty damýdyń negizi – beibitshilik, syilastyq jáne qoǵamdyq kelisim. Búginde elimizde etnomádeni birlestikterdi, qoǵamdyq uiymdardy jáne azamattyq qoǵamnyń ózge de institýttaryn qosa alǵanda, 5 myńǵa jýyq uiym jumys isteidi. Jańa konstitýtsiialyq qaǵidattar qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitýdy, jaýapkershilik mádenietin qalyptastyrýdy kózdep, memleket pen halyq arasyndaǵy bailanysty bekemdeidi.
Jańa Ata zań volonterlik qyzmet pen qaiyrymdylyqty qoldaýǵa qatysty da normalardy qamtidy. Bul atalǵan baǵyttardyń damýyna serpin berip, qoǵamdyq belsendiliktiń artýyna, azamattyq bastamalardyń keńeiýine, izgilik pen janashyrlyq qundylyqtarynyń keńinen dáriptelýine negiz bolady. Elimizde volonterlik, qaiyrymdylyq, metsenattyq jáne filantropiialyq qyzmetke úles qosqan azamattar men uiymdarǵa únemi qoldaý kórsetilip keledi.
Osylaisha, búginnen bastap Konstitýtsiianyń jańartylǵan normalary mádeniet, aqparat, arhiv, kitaphana, kitap isi, din salalaryndaǵy jáne azamattyq qoǵam institýttarymen júrgiziletin jumystyń negizgi baǵdaryn aiqyndaidy. Jańa Ata zań qaǵidattary quqyqtyq mádeniettiń qalyptasýyn, shyǵarmashylyq orta men kásibi jýrnalistikanyń damýyn, sondai-aq azamattyq belsendiliktiń artýyn maqsat etedi.
