بٷگٸن 15 ناۋرىزداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسى كٷشٸنە ەندٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جٷزەگە اسقان كونستيتۋتسييالىق رەفورما ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى كٷشەيتۋگە, قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋعا, تاريحي-مەدەني مۇرانى ساقتاۋعا جەنە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دەرٸپتەۋگە نەگٸزدەلگەن مەملەكەتتٸك دامۋدىڭ جاڭا باعدارىن ايقىندايدى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
كونستيتۋتسيياداعى ٶزگەرٸستەر بٸرنەشە ماڭىزدى باعىتتى قامتيدى. ولار: مەدەنيەت پەن تاريحي مۇرانى ساقتاۋ, سٶز بوستاندىعى جەنە شىعارماشىلىق ەركٸندٸك, وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋ, دٸن, ۆولونتەرلٸك جەنە قايىرىمدىلىق قىزمەت. اتالعان باعىتتارعا قاتىستى ٶزگەرٸستەردٸڭ ٸسكە اسۋى ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا, قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸڭ نىعايۋىنا جەنە قوعامداعى اشىق ديالوگتىڭ ورنىعۋىنا تٸكەلەي ىقپال ەتەدٸ.
مەدەنيەت سالاسىنداعى باستى جاڭالىقتاردىڭ بٸرٸ – تاريحي-مەدەني مۇرانى ساقتاۋ مەن ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ قولداۋدىڭ مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە بەكٸتٸلۋٸ. بۇل مۋزەيلەردٸڭ, تەاترلاردىڭ, كٸتاپحانالاردىڭ, ارحيۆتەردٸڭ, كينەماتوگرافييا مەن كونتسەرتتٸك ۇيىمداردىڭ دامۋىنا, سونداي-اق شىعارماشىلىق ورتا ٶكٸلدەرٸن قولداۋعا كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە باسىمدىق بەرٸلەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ.
ارحيۆ, كٸتاپحانا جەنە كٸتاپ ٸسٸ ٷشٸن بۇل ٶزگەرٸستەر مۇراعاتتاعى قۇجاتتاردى ساقتاۋعا, كٸتاپ وقۋ مەدەنيەتٸن دامىتۋعا, قورلاردى تسيفرلاندىرۋعا, ۇلتتىق ەدەبيەتتٸ كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋعا بەرٸك قۇقىقتىق نەگٸز قالايدى. جاڭا كونستيتۋتسييا ارحيۆتەر مەن كٸتاپحانالاردىڭ تاريحي مۇرانى ساقتاۋداعى جەنە جۇرتشىلىقتىڭ بٸلٸم الۋىنا مٷمكٸندٸك جاسايتىن مەكەمە رەتٸندەگٸ ماڭىزىن ارتتىرا تٷسەدٸ.
كونستيتۋتسييادا تٸل مەن مەدەني ەرالۋاندىلىققا قاتىستى قاعيداتتارعا دا ەرەكشە مەن بەرٸلگەن. اتا زاڭ ەركٸمنٸڭ انا تٸلٸن, تٶل مەدەنيەتٸن پايدالانۋعا, قارىم-قاتىناس, تەربيە, وقۋ جەنە شىعارماشىلىق تٸلٸن ەركٸن تاڭداۋعا كەپٸلدٸك بەرەدٸ. 100-دەن استام ەتنوس ٶكٸلٸ تۇراتىن جەنە 1 مىڭنان استام ەتنومەدەني بٸرلەستٸك قىزمەت ەتەتٸن قازاقستان ٷشٸن بۇل قاعيداتتاردىڭ ماڭىزى وراسان. ولار ەلٸمٸزدەگٸ مەدەني مۇرانى ساقتاۋعا, تٸلدٸڭ دامۋىنا جەنە ورتاق ازاماتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدٸ.
كونستيتۋتسيياداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ ماڭىزدى باعىتى – سٶز بوستاندىعى جەنە شىعارماشىلىق ەركٸندٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ. جاڭا كونستيتۋتسييا سٶز بوستاندىعىنا, عىلىمي, تەحنيكالىق جەنە كٶركەم شىعارماشىلىق ەركٸندٸگٸنە, اقپاراتتى زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن ەركٸن الۋ جەنە تاراتۋ قۇقىعىنا كەپٸلدٸك بەرەدٸ. سونىمەن قاتار تسەنزۋراعا تىيىم سالىنىپ, زيياتكەرلٸك مەنشٸك قۇقىعىنىڭ قورعالۋى كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلەدٸ. بۇل بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, اۆتورلار مەن باسپاگەرلەردٸڭ, مەدەنيەت پەن ٶنەر قايراتكەرلەرٸنٸڭ, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ, سونداي-اق اقپاراتتىق, بٸلٸم بەرۋ جەنە مەدەني مازمۇنداعى ٶنٸم ەزٸرلەيتٸن ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸن قۇقىقتىق تۇرعىدان نىعايتادى.
بۇل قاعيداتتاردىڭ كەسٸبي جۋرناليستيكا ٷشٸن ماڭىزى زور. بٷگٸندە قازاقستاندا بەس مىڭنان استام بۇقارالىق اقپارات قۇرالى جۇمىس ٸستەيدٸ. تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىنىڭ قارقىندى دامۋى جەنە اقپارات كٶلەمٸنٸڭ ارتۋى كەسٸبي جۋرناليستيكاعا قويىلاتىن تالاپتى كٷشەيتە تٷستٸ. وسىنداي جاعدايدا شىنايى, تەكسەرٸلگەن ەرٸ ساپالى اقپاراتتىڭ قۇندىلىعى بۇرىنعىدان دا ارتادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى رەفورمالاردىڭ مەنٸ مەن مازمۇنىن تٷسٸندٸرٸپ, ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ قوعام تالقىسىنا ۇسىنادى. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى اقپاراتتان حاباردار بولۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, اشىق ديالوگ مەدەنيەتٸنٸڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
كونستيتۋتسييادا سٶز بەن شىعارماشىلىق ەركٸندٸگٸنە, اقپاراتتى زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن ەركٸن الۋعا, سونداي-اق زيياتكەرلٸك مەنشٸك قۇقىعىن قورعاۋعا بەرٸلگەن كەپٸلدٸكتەر كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ دامۋىنا دا جول اشادى. بٷگٸندە كينو, مۋزىكا, تەاتر, مەديا, تسيفرلىق كونتەنت, ديزاين, بلوگينگ, ويىن يندۋستريياسى مەن ۇلتتىق قولٶنەر – مەدەنيەتتٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ عانا ەمەس, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸنە ٷلەس قوسىپ وتىرعان ماڭىزدى باعىتتار. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسييالىق قاعيداتتار شىعارماشىل ورتا ٶكٸلدەرٸن قولداۋعا, كرەاتيۆتٸ كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا جەنە وتاندىق كونتەنتتٸڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتۋگە نەگٸز بولادى.
وتباسى قۇندىلىقتارىنا قاتىستى كونستيتۋتسييادا نەكە ەر مەن ەيەلدٸڭ زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن مەملەكەتتٸك تٸركەۋدەن ٶتكەن, ەرٸكتٸ ەرٸ تەڭ قۇقىقتى وداعى ەكەنٸ ناقتى كٶرسەتٸلەدٸ. سونداي-اق وتباسى, انا, ەكە جەنە بالا مەملەكەتتٸڭ قورعاۋىندا بولادى. بۇل نورمالار وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا, جاۋاپتى اتا-انا رٶلٸن قالىپتاستىرۋعا, بالالاردى تەربيەلەۋگە جەنە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋعا باعىتتالعان اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق ماقساتتاعى جۇمىستاردىڭ قۇقىقتىق نەگٸزٸن كٷشەيتەدٸ.
دٸن سالاسىنا قاتىستى بٸرقاتار قاعيدات تا كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلەدٸ. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتٸڭ زايىرلى سيپاتى, زاڭ الدىندا بەرٸنٸڭ تەڭ بولۋى جەنە دٸن مەن مەملەكەتتٸڭ بٶلٸنۋ قاعيداتى ساقتالادى. سونىمەن قاتار ار-وجدان بوستاندىعىنا كەپٸلدٸك بەرٸلٸپ, كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸم قوعامنىڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە تانىلادى. دٸني بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىن قوسپاعاندا, بٸلٸم بەرۋ مەن تەربيە جٷيەسٸنٸڭ زايىرلى سيپاتى كونستيتۋتسييادا كٶرٸنٸس تابادى.
بۇل قاعيداتتاردىڭ قازاقستان ٷشٸن ماڭىزى ايرىقشا. سەبەبٸ ەلٸمٸزدەگٸ ورنىقتى دامۋدىڭ نەگٸزٸ – بەيبٸتشٸلٸك, سىيلاستىق جەنە قوعامدىق كەلٸسٸم. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸ, قوعامدىق ۇيىمداردى جەنە ازاماتتىق قوعامنىڭ ٶزگە دە ينستيتۋتتارىن قوسا العاندا, 5 مىڭعا جۋىق ۇيىم جۇمىس ٸستەيدٸ. جاڭا كونستيتۋتسييالىق قاعيداتتار قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋدى, جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋدى كٶزدەپ, مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى بايلانىستى بەكەمدەيدٸ.
جاڭا اتا زاڭ ۆولونتەرلٸك قىزمەت پەن قايىرىمدىلىقتى قولداۋعا قاتىستى دا نورمالاردى قامتيدى. بۇل اتالعان باعىتتاردىڭ دامۋىنا سەرپٸن بەرٸپ, قوعامدىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ ارتۋىنا, ازاماتتىق باستامالاردىڭ كەڭەيۋٸنە, ٸزگٸلٸك پەن جاناشىرلىق قۇندىلىقتارىنىڭ كەڭٸنەن دەرٸپتەلۋٸنە نەگٸز بولادى. ەلٸمٸزدە ۆولونتەرلٸك, قايىرىمدىلىق, مەتسەناتتىق جەنە فيلانتروپييالىق قىزمەتكە ٷلەس قوسقان ازاماتتار مەن ۇيىمدارعا ٷنەمٸ قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ كەلەدٸ.
وسىلايشا, بٷگٸننەن باستاپ كونستيتۋتسييانىڭ جاڭارتىلعان نورمالارى مەدەنيەت, اقپارات, ارحيۆ, كٸتاپحانا, كٸتاپ ٸسٸ, دٸن سالالارىنداعى جەنە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن جٷرگٸزٸلەتٸن جۇمىستىڭ نەگٸزگٸ باعدارىن ايقىندايدى. جاڭا اتا زاڭ قاعيداتتارى قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸڭ قالىپتاسۋىن, شىعارماشىلىق ورتا مەن كەسٸبي جۋرناليستيكانىڭ دامۋىن, سونداي-اق ازاماتتىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ ارتۋىن ماقسات ەتەدٸ.
