Jalpy alǵanda qazaqstandyqtardyń investitsiialaýǵa degen yqylasynyń ósýi baiqalady. Ári olar úshin eń basty máseleniń biri kompaniiany tańdaý jáne óz salymdarynan tabys alý bolyp tabylady. Sol nemese ózge tańdaý oń nátije berýi úshin qarjy uiymdarynyń sarapshylaryna júgingen jón. Máselen, Freedom Finance Global taldaýshylarynyń 2020 jyldan 2023 jyldyń 1 toqsany aralyǵyndaǵy ideialardyń tabystylyǵy boiynsha derekter negizindegi statistikasy olardyń 60%-ǵa derliginiń sátti ekenin kórsetedi. Osy kezeń ishinde barlyǵy 554 ideia usynyldy, aljyldyq kórsetkishtegi olardyńortasha tabystylyǵy 25%-dy qurady.
Investitsiialaý úshin ideia tańdaǵan kezde ne nárseni baǵdarǵa alý qajet? Naqty keistermen birge negizgi sátterdi qarastyramyz.
Álemdik oqiǵalardyń joǵary dárejeli mańyzy bar
Qor naryǵy kúrdeli júieni bildiredi, oǵan álemdik oqiǵalar yqpal etedi. Elderdegi ekonomikalyq ósim nemese quldyraý, halyqaralyq qatynastar, saiasi ózgerister men basqa da syrtqy faktorlar aktsiialardyń baǵalaryna jáne qor naryǵynyń jalpy ónimdiligine áser etýi múmkin. Barlyq aktsiialardyń tabystylyǵy men ataýly quny naryqtaǵy jaǵdailardyń ózgerýine qarai aýytqyp otyrady. 2020 jylǵy 19 aqpanda COVID-19-dyńtaralýy aktsiialar baǵalarynyń erkin quldyraýyn týǵyzǵanǵa deiin qor naryǵynyń órleý shyńy tirkeldi.
Indettiń qor naryǵyna yqpal etý faktorlarynyń biri aktsiialar baǵalarynyń kúrt aýytqýlary boldy. Barlyq kúsh-jigerge qaramastan, naryq úrdisterin aldyn ala boljaý qiyn boldy. Irgeli trendter bir kompaniialardy rekordtyq jyldamdyqpen alǵa ilgeriletip údep otyrsa, al basqalar úshin aqyrynyń bastalýy boldy. Tehnologiialyq jáne farmatsevtikalyq kompaniialar tamasha ósimdi kórsetti.
Osylaisha, 2020 jylǵy shildede investorlar Freedom Finance Global taldaýshylarynyń usynymdary negizinde nebári bir aptanyń ishinde jelilik platformalar men baǵdarlamalyq jasaqtama ázirleýshisi Ciena Corporation (CIEN) qaǵazdarynyń arqasynda 13,5% tabys ala aldy.
COVID-19-ǵa qarsy vaktsinanyń ázirleýshisi Moderna Inc.-tiń (MRNA) aktsiialaryn satyp alý týraly investitsiialyq ideia 2020 jylǵy sáýir aiynyń ortasyndaǵy ený núktesinen nebári bir aidyń ishinde 80% tańǵalarlyq ósim kórsetti. 2021 jyldyń basynda brokerdiń taldaýshylary aqýyz negizindegi vaktsinalardy óndirýshi Novavax-tyń (NVAX) quny $131 baǵaly qaǵazdaryn satyp alýdy usyndy.
Eki ai ótken soń olar $180 satylǵannan keiin investorlar 37,4% paida taba aldy. Búginde koronavirýs indeti basylǵannan keiin farmatsevtikalyq kompaniianyń aktsiialary $9 sheginde satylýda.
Megatrendter keleshekti aiqyndaidy
Megatrendter – buluzaq merzimdi sipat alatyn jáne ainaladaǵy dúnie úshin qaitymsyz saldarlary bar qurylymdyq ózgerister. Olar álemdik ekonomikany, biznesti, qoǵamdy jáne bizdiń ómir súrý saltymyzdy ózgertedi. Megatrendter týraly habardarlyqnaryq týraly shynaiy túsinik berip, investorlar izdeitin paidanyń ósý múmkindikterine áser etedi. Oǵan qosa, kóptegen jariia kompaniialardyń baǵalaý quny naqty kóriniske emes, boljamdarǵa qurylady. Alda turǵan ózgerister úshin áleýetti aiqyndai investitsiialyq sheshimder qabyldaýdyń negizgi faktory bolyp tabylady.
McKinsey-diń sholýynda qoldanbaly jasandy intellekt, bioinjeneriia, immersivtik naqty jaǵdai tehnologiialary, mashinaly qoqytý sekildi jáne basqa da ondaǵan keleshektiń úrdisteri atap kórsetiledi.
Bul baǵyttardyń uzaq merzimdi jáne qysqa merzimdi keleshekte paida tabý úshin ósý dinamikasy boiynsha jaqsy boljamdary bar. Halyqaralyq konsaltingtik kompaniia megatrendterdiń biri dep ornyqty tutynýdy ataidy, onyń tóńireginde kóptegen basqa úrdister qurylady. Ol ekologiialyq táýekelderdi joiý maqsatynda ónerkásiptik jáne jeke tutynýdy tehnologiialyq túrlendirýdi bildiredi.
2023 jyldyń basynda Freedom Finance Global taldaýshylarynyń usynymdary arqasynda investorlar nebári bir kúnniń ishinde amerikandyq elektrmobilder óndirýshisi Lucid Group Inc.-tiń (LCID) aktsiialarynan bútindei 40% tabys taba aldy. 26 qańtar kúni $9-ǵa satyp alynǵan baǵaly qaǵazdardy kelesi kúni $13-ke satýǵa múmkin boldy. Salanyń eń tanymat ókili Tesla (TSLA) da klientterge jaqsy tabystylyqty qamtamasyz ete aldy.E ń kóp paida 60% deńgeiinde tirkeldi. Kompaniianyń aktsiialary mundai nátijeni biylǵy jyldyń aqpan aiynda – ideia bastaý alǵan sátten beri bir aidan az ýaqytta kórsetti.
Taktikalyq trendter negizinde portfolionyń qalyptastyrýy
Uzaq kútýge daiyn emes adamdar úshin brokerler qazirgi ýaqytta bolyp jatqan belgili bir taktikalyq trendterge sitýatsiialyq investitsiialyq portfelderdi usynady. Olar makroekonomikalyq taldaý negizinde bir sátte qalyptasady. Maksimaldy fokýs sizdiń aktivterińizdi dálirek ártaraptandyrýǵa jáne negizgi baǵyttardy dál alýǵa múmkindik beredi.
Otandyq investorlar arasynda jeke taqyryptarǵa qyzyǵýshylyq bar, olardyń ainalasynda olar óz portfelin qalyptastyrady. Sarapshylar tańdaý kezinde biznesi salymshyǵa barynsha túsinikti kompaniialardy basshylyqqa alýǵa keńes beredi.
2022 jyly munai aktsiialarynyń portfeli eń kóp suranysqa ie jáne tiimdi investitsiialardyń biri boldy. Tehastaǵy eń iri munai servisi Schlumberger N.V. (SLB) eki aida 11,4% ósim kórsetti, AQSh-tyń Baker Hughes (BKR) transulttyq kompaniiasy 21 kúnde 17,4% kiristilik berdi, al taǵy bir sala kóshbasshysy – Kinder Morgan (KMI) qaǵazdary 36 kúnde 10,4% ósti.
IPO muqiiat taldaýdy qajet etedi
IPO-ny birinshi ret jariialaý – bul kompaniianyń ósý satysynda ekenin jáne qyzmetti odan ári keńeitý úshin kapitaldy qamtamasyz etetin qoǵamdyq naryqqa qol jetkize alatyndyǵyn kórsetetin mańyzdy belgi. 2000-2023 jyldar aralyǵynda 5992 IPO ótkizildi (2023 jylǵy 24 sáýirdegi derekter). 2021 jyly 1035 IPO ótkizilgen barlyq ýaqyttaǵy rekordtyq kórsetkish boldy, bul 2020 jyly 480 jariialaýdyń aldyńǵy shyńyn buzdy.
Eger siz jańa ashyq kompaniianyń aktsiialaryna qyzyǵýshylyq tanytsańyz, táýekelge salystyrmaly túrde joǵary tózimdilikke ie bolýyńyz kerek. Úlken kiristi usynatyn investitsiialar da belgisizdik deńgeiiniń joǵarylaýymen bailanysty. Jan-jaqty zertteý barlyq investitsiialar úshin mańyzdy, biraq IPO egjei-tegjeili zertteýdi qajet etýi múmkin. Buqaralyq aqparat quraldarynyń nazary men joǵary baǵalary árqashan tiimdi investitsiialarǵa kepildik bermeidi.
2019 jyly álemdegi eń iri ósimdik negizindegi et almastyrǵysh óndirýshi Beyond Meat NASDAQ birjasynda IPO ótkizdi. Sol kezeńde qaǵazdar kompaniialar 2008 jylǵy qarjylyq daǵdarystan keiingi eń kúshti debiýttik sessiiasy bar aktsiialar retinde tarihqa endi-olardyń baǵasy 163%-ǵa kóterildi. Bul sońǵy onjyldyqtaǵy eń jyldam damyp kele jatqan IPO boldy. Álemdik sarapshylardyń qýanyshyn qoldamaǵan jalǵyz adam – Freedom Finance Global qarjylyq taldaý departamentiniń direktory Erlan Abdikarimov boldy, ol aktsiialardyń kúrt tómendeýin durys boljady. Bloomberg atap ótkendei: «Almatylyq sarapshy Ýoll-strit investorlaryn Beyond Meat IPO-nyń joiqyn «aiýlar» boljamyn usynǵan kezde tań qaldyrdy».
2012 jyly, Facebook Inc. kompaniiasy alǵashqy jariialaýǵa shyqqanǵa deiin, Erlan Abdikarimov saýalnamaǵa qatysqan barlyq Bloomberg-tiń eń tómengi maqsatty baǵasyn belgilep, kompaniia aktsiialarynyń qunynyń tómendeý tendentsiialary týraly jetkilikti agressivti boljam jasady jáne kompaniianyń aktsiialaryn olar saýdalasa bastaǵannan keiin birden satýǵa usynystar berdi. Bul boljam oryndaldy jáne birinshi jyly olardyń quny 30%-ǵa tómendedi.
Balama quraldardy tabý
Portfeldi ártaraptandyrý – tabysty investordyń basty qaǵidattarynyń biri. Aktsiialar men obligatsiialar siiaqty dástúrli nusqalardan basqa, qor naryǵy basqa qarjy quraldaryna toly. Olardyń arasynda optsiondar, fiýcherster, birjalyq investitsiialyq qorlar (ETF), taýar birjalary, indekster jáne basqalary bar.
Naryqtyń qubylmalylyǵyna bailanysty túzetý jyl saiyn amplitýdasy men formasy jaǵynan kúrdelene túsedi. Kásibi sarapshylar aktivterdiń keń klastarynda impýlstiń ózgerýin erte anyqtaýǵa tyrysady.
«Bizdiń komanda áleýetti ideialar retinde qarastyrylatyn aktivter pýlyn únemi keńeitip otyrady. Búgin biz eldik ETF-ti perspektivaly baǵyttardyń biri retinde qyzyǵýshylyqpen zerttep jatyrmyz. Mysaly, qazir biýdjettik reforma júrip jatqan jáne obligatsiialarǵa kapital aǵyny bar Braziliiany alsaq. Ulttyq valiýtany nyǵaitý qor naryǵyn damytýǵa qýatty serpin beredi. Biz sondai – aq ony óz betinshe taldaý jáne tutynýshylardyń paidalanýy úshin túsinikti etý úshin ádisteme boiynsha belsendi jumys istep jatyrmyz», – dep atap ótti Freedom Finance Global qarjylyq taldaý departamentiniń direktory.
Investitsiialaýdyń durys nusqasyn tańdaýdaǵy qiyndyqtar kezinde sarapshylardyń keńesterine júgingen jón. Freedom Finance Global statistikasyna sáikes, investitsiiany iske asyrýdyń ortasha merzimi 42 kúndi quraidy. 2020 jyly bedeldi Bloomberg aqparat agenttigi kompaniianyń taldaýshysyn úzdik dep tanydy. Sondai-aq, uiym mamandary Global Banking & Finance Review britandyq jýrnalynyń Best Research House Central Asia 2020 nominatsiiasy boiynsha júldeger atandy. 2021 jyly brokerdiń analitikalyq toby International Finance Awards halyqaralyq syilyǵyn Best Research House sanatynda jeńip aldy.
