جالپى العاندا قازاقستاندىقتاردىڭ ينۆەستيتسييالاۋعا دەگەن ىقىلاسىنىڭ ٶسۋٸ بايقالادى. ەرٸ ولار ٷشٸن ەڭ باستى مەسەلەنٸڭ بٸرٸ كومپانييانى تاڭداۋ جەنە ٶز سالىمدارىنان تابىس الۋ بولىپ تابىلادى. سول نەمەسە ٶزگە تاڭداۋ وڭ نەتيجە بەرۋٸ ٷشٸن قارجى ۇيىمدارىنىڭ ساراپشىلارىنا جٷگٸنگەن جٶن. مەسەلەن, Freedom Finance Global تالداۋشىلارىنىڭ 2020 جىلدان 2023 جىلدىڭ 1 توقسانى ارالىعىنداعى يدەيالاردىڭ تابىستىلىعى بويىنشا دەرەكتەر نەگٸزٸندەگٸ ستاتيستيكاسى ولاردىڭ 60%-عا دەرلٸگٸنٸڭ سەتتٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. وسى كەزەڭ ٸشٸندە بارلىعى 554 يدەيا ۇسىنىلدى, الجىلدىق كٶرسەتكٸشتەگٸ ولاردىڭورتاشا تابىستىلىعى 25%-دى قۇرادى.
ينۆەستيتسييالاۋ ٷشٸن يدەيا تاڭداعان كەزدە نە نەرسەنٸ باعدارعا الۋ قاجەت? ناقتى كەيستەرمەن بٸرگە نەگٸزگٸ سەتتەردٸ قاراستىرامىز.
ەلەمدٸك وقيعالاردىڭ جوعارى دەرەجەلٸ ماڭىزى بار
قور نارىعى كٷردەلٸ جٷيەنٸ بٸلدٸرەدٸ, وعان ەلەمدٸك وقيعالار ىقپال ەتەدٸ. ەلدەردەگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸم نەمەسە قۇلدىراۋ, حالىقارالىق قاتىناستار, ساياسي ٶزگەرٸستەر مەن باسقا دا سىرتقى فاكتورلار اكتسييالاردىڭ باعالارىنا جەنە قور نارىعىنىڭ جالپى ٶنٸمدٸلٸگٸنە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. بارلىق اكتسييالاردىڭ تابىستىلىعى مەن اتاۋلى قۇنى نارىقتاعى جاعدايلاردىڭ ٶزگەرۋٸنە قاراي اۋىتقىپ وتىرادى. 2020 جىلعى 19 اقپاندا COVID-19-دىڭتارالۋى اكتسييالار باعالارىنىڭ ەركٸن قۇلدىراۋىن تۋعىزعانعا دەيٸن قور نارىعىنىڭ ٶرلەۋ شىڭى تٸركەلدٸ.
ٸندەتتٸڭ قور نارىعىنا ىقپال ەتۋ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ اكتسييالار باعالارىنىڭ كٷرت اۋىتقۋلارى بولدى. بارلىق كٷش-جٸگەرگە قاراماستان, نارىق ٷردٸستەرٸن الدىن الا بولجاۋ قيىن بولدى. ٸرگەلٸ ترەندتەر بٸر كومپانييالاردى رەكوردتىق جىلدامدىقپەن العا ٸلگەرٸلەتٸپ ٷدەپ وتىرسا, ال باسقالار ٷشٸن اقىرىنىڭ باستالۋى بولدى. تەحنولوگييالىق جەنە فارماتسەۆتيكالىق كومپانييالار تاماشا ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ.
وسىلايشا, 2020 جىلعى شٸلدەدە ينۆەستورلار Freedom Finance Global تالداۋشىلارىنىڭ ۇسىنىمدارى نەگٸزٸندە نەبەرٸ بٸر اپتانىڭ ٸشٸندە جەلٸلٸك پلاتفورمالار مەن باعدارلامالىق جاساقتاما ەزٸرلەۋشٸسٸ Ciena Corporation (CIEN) قاعازدارىنىڭ ارقاسىندا 13,5% تابىس الا الدى.
COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينانىڭ ەزٸرلەۋشٸسٸ Moderna Inc.-تٸڭ (MRNA) اكتسييالارىن ساتىپ الۋ تۋرالى ينۆەستيتسييالىق يدەيا 2020 جىلعى سەۋٸر ايىنىڭ ورتاسىنداعى ەنۋ نٷكتەسٸنەن نەبەرٸ بٸر ايدىڭ ٸشٸندە 80% تاڭعالارلىق ٶسٸم كٶرسەتتٸ. 2021 جىلدىڭ باسىندا بروكەردٸڭ تالداۋشىلارى اقۋىز نەگٸزٸندەگٸ ۆاكتسينالاردى ٶندٸرۋشٸ Novavax-تىڭ (NVAX) قۇنى $131 باعالى قاعازدارىن ساتىپ الۋدى ۇسىندى.
ەكٸ اي ٶتكەن سوڭ ولار $180 ساتىلعاننان كەيٸن ينۆەستورلار 37,4% پايدا تابا الدى. بٷگٸندە كوروناۆيرۋس ٸندەتٸ باسىلعاننان كەيٸن فارماتسەۆتيكالىق كومپانييانىڭ اكتسييالارى $9 شەگٸندە ساتىلۋدا.
مەگاترەندتەر كەلەشەكتٸ ايقىندايدى
مەگاترەندتەر – بۇلۇزاق مەرزٸمدٸ سيپات الاتىن جەنە اينالاداعى دٷنيە ٷشٸن قايتىمسىز سالدارلارى بار قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەر. ولار ەلەمدٸك ەكونوميكانى, بيزنەستٸ, قوعامدى جەنە بٸزدٸڭ ٶمٸر سٷرۋ سالتىمىزدى ٶزگەرتەدٸ. مەگاترەندتەر تۋرالى حاباردارلىقنارىق تۋرالى شىنايى تٷسٸنٸك بەرٸپ, ينۆەستورلار ٸزدەيتٸن پايدانىڭ ٶسۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنە ەسەر ەتەدٸ. وعان قوسا, كٶپتەگەن جارييا كومپانييالاردىڭ باعالاۋ قۇنى ناقتى كٶرٸنٸسكە ەمەس, بولجامدارعا قۇرىلادى. الدا تۇرعان ٶزگەرٸستەر ٷشٸن ەلەۋەتتٸ ايقىنداي ينۆەستيتسييالىق شەشٸمدەر قابىلداۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى بولىپ تابىلادى.
McKinsey-دٸڭ شولۋىندا قولدانبالى جاساندى ينتەللەكت, بيوينجەنەرييا, يممەرسيۆتٸك ناقتى جاعداي تەحنولوگييالارى, ماشينالى قوقىتۋ سەكٸلدٸ جەنە باسقا دا ونداعان كەلەشەكتٸڭ ٷردٸستەرٸ اتاپ كٶرسەتٸلەدٸ.
بۇل باعىتتاردىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ جەنە قىسقا مەرزٸمدٸ كەلەشەكتە پايدا تابۋ ٷشٸن ٶسۋ ديناميكاسى بويىنشا جاقسى بولجامدارى بار. حالىقارالىق كونسالتينگتٸك كومپانييا مەگاترەندتەردٸڭ بٸرٸ دەپ ورنىقتى تۇتىنۋدى اتايدى, ونىڭ تٶڭٸرەگٸندە كٶپتەگەن باسقا ٷردٸستەر قۇرىلادى. ول ەكولوگييالىق تەۋەكەلدەردٸ جويۋ ماقساتىندا ٶنەركەسٸپتٸك جەنە جەكە تۇتىنۋدى تەحنولوگييالىق تٷرلەندٸرۋدٸ بٸلدٸرەدٸ.
2023 جىلدىڭ باسىندا Freedom Finance Global تالداۋشىلارىنىڭ ۇسىنىمدارى ارقاسىندا ينۆەستورلار نەبەرٸ بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە امەريكاندىق ەلەكترموبيلدەر ٶندٸرۋشٸسٸ Lucid Group Inc.-تٸڭ (LCID) اكتسييالارىنان بٷتٸندەي 40% تابىس تابا الدى. 26 قاڭتار كٷنٸ $9-عا ساتىپ الىنعان باعالى قاعازداردى كەلەسٸ كٷنٸ $13-كە ساتۋعا مٷمكٸن بولدى. سالانىڭ ەڭ تانىمات ٶكٸلٸ Tesla (TSLA) دا كليەنتتەرگە جاقسى تابىستىلىقتى قامتاماسىز ەتە الدى.ە ڭ كٶپ پايدا 60% دەڭگەيٸندە تٸركەلدٸ. كومپانييانىڭ اكتسييالارى مۇنداي نەتيجەنٸ بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا – يدەيا باستاۋ العان سەتتەن بەرٸ بٸر ايدان از ۋاقىتتا كٶرسەتتٸ.
تاكتيكالىق ترەندتەر نەگٸزٸندە پورتفوليونىڭ قالىپتاستىرۋى
ۇزاق كٷتۋگە دايىن ەمەس ادامدار ٷشٸن بروكەرلەر قازٸرگٸ ۋاقىتتا بولىپ جاتقان بەلگٸلٸ بٸر تاكتيكالىق ترەندتەرگە سيتۋاتسييالىق ينۆەستيتسييالىق پورتفەلدەردٸ ۇسىنادى. ولار ماكروەكونوميكالىق تالداۋ نەگٸزٸندە بٸر سەتتە قالىپتاسادى. ماكسيمالدى فوكۋس سٸزدٸڭ اكتيۆتەرٸڭٸزدٸ دەلٸرەك ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە نەگٸزگٸ باعىتتاردى دەل الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وتاندىق ينۆەستورلار اراسىندا جەكە تاقىرىپتارعا قىزىعۋشىلىق بار, ولاردىڭ اينالاسىندا ولار ٶز پورتفەلٸن قالىپتاستىرادى. ساراپشىلار تاڭداۋ كەزٸندە بيزنەسٸ سالىمشىعا بارىنشا تٷسٸنٸكتٸ كومپانييالاردى باسشىلىققا الۋعا كەڭەس بەرەدٸ.
2022 جىلى مۇناي اكتسييالارىنىڭ پورتفەلٸ ەڭ كٶپ سۇرانىسقا يە جەنە تيٸمدٸ ينۆەستيتسييالاردىڭ بٸرٸ بولدى. تەحاستاعى ەڭ ٸرٸ مۇناي سەرۆيسٸ Schlumberger N.V. (SLB) ەكٸ ايدا 11,4% ٶسٸم كٶرسەتتٸ, اقش-تىڭ Baker Hughes (BKR) ترانسۇلتتىق كومپانيياسى 21 كٷندە 17,4% كٸرٸستٸلٸك بەردٸ, ال تاعى بٸر سالا كٶشباسشىسى – Kinder Morgan (KMI) قاعازدارى 36 كٷندە 10,4% ٶستٸ.
IPO مۇقييات تالداۋدى قاجەت ەتەدٸ
IPO-نى بٸرٸنشٸ رەت جارييالاۋ – بۇل كومپانييانىڭ ٶسۋ ساتىسىندا ەكەنٸن جەنە قىزمەتتٸ ودان ەرٸ كەڭەيتۋ ٷشٸن كاپيتالدى قامتاماسىز ەتەتٸن قوعامدىق نارىققا قول جەتكٸزە الاتىندىعىن كٶرسەتەتٸن ماڭىزدى بەلگٸ. 2000-2023 جىلدار ارالىعىندا 5992 IPO ٶتكٸزٸلدٸ (2023 جىلعى 24 سەۋٸردەگٸ دەرەكتەر). 2021 جىلى 1035 IPO ٶتكٸزٸلگەن بارلىق ۋاقىتتاعى رەكوردتىق كٶرسەتكٸش بولدى, بۇل 2020 جىلى 480 جارييالاۋدىڭ الدىڭعى شىڭىن بۇزدى.
ەگەر سٸز جاڭا اشىق كومپانييانىڭ اكتسييالارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتساڭىز, تەۋەكەلگە سالىستىرمالى تٷردە جوعارى تٶزٸمدٸلٸككە يە بولۋىڭىز كەرەك. ٷلكەن كٸرٸستٸ ۇسىناتىن ينۆەستيتسييالار دا بەلگٸسٸزدٸك دەڭگەيٸنٸڭ جوعارىلاۋىمەن بايلانىستى. جان-جاقتى زەرتتەۋ بارلىق ينۆەستيتسييالار ٷشٸن ماڭىزدى, بٸراق IPO ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتۋٸ مٷمكٸن. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارى مەن جوعارى باعالارى ەرقاشان تيٸمدٸ ينۆەستيتسييالارعا كەپٸلدٸك بەرمەيدٸ.
2019 جىلى ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ٶسٸمدٸك نەگٸزٸندەگٸ ەت الماستىرعىش ٶندٸرۋشٸ Beyond Meat NASDAQ بيرجاسىندا IPO ٶتكٸزدٸ. سول كەزەڭدە قاعازدار كومپانييالار 2008 جىلعى قارجىلىق داعدارىستان كەيٸنگٸ ەڭ كٷشتٸ دەبيۋتتٸك سەسسيياسى بار اكتسييالار رەتٸندە تاريحقا ەندٸ-ولاردىڭ باعاسى 163%-عا كٶتەرٸلدٸ. بۇل سوڭعى ونجىلدىقتاعى ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان IPO بولدى. ەلەمدٸك ساراپشىلاردىڭ قۋانىشىن قولداماعان جالعىز ادام – Freedom Finance Global قارجىلىق تالداۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى ەرلان ابديكاريموۆ بولدى, ول اكتسييالاردىڭ كٷرت تٶمەندەۋٸن دۇرىس بولجادى. Bloomberg اتاپ ٶتكەندەي: «الماتىلىق ساراپشى ۋولل-ستريت ينۆەستورلارىن Beyond Meat IPO-نىڭ جويقىن «ايۋلار» بولجامىن ۇسىنعان كەزدە تاڭ قالدىردى».
2012 جىلى, Facebook Inc. كومپانيياسى العاشقى جارييالاۋعا شىققانعا دەيٸن, ەرلان ابديكاريموۆ ساۋالناماعا قاتىسقان بارلىق Bloomberg-تٸڭ ەڭ تٶمەنگٸ ماقساتتى باعاسىن بەلگٸلەپ, كومپانييا اكتسييالارىنىڭ قۇنىنىڭ تٶمەندەۋ تەندەنتسييالارى تۋرالى جەتكٸلٸكتٸ اگرەسسيۆتٸ بولجام جاسادى جەنە كومپانييانىڭ اكتسييالارىن ولار ساۋدالاسا باستاعاننان كەيٸن بٸردەن ساتۋعا ۇسىنىستار بەردٸ. بۇل بولجام ورىندالدى جەنە بٸرٸنشٸ جىلى ولاردىڭ قۇنى 30%-عا تٶمەندەدٸ.
بالاما قۇرالداردى تابۋ
پورتفەلدٸ ەرتاراپتاندىرۋ – تابىستى ينۆەستوردىڭ باستى قاعيداتتارىنىڭ بٸرٸ. اكتسييالار مەن وبليگاتسييالار سيياقتى دەستٷرلٸ نۇسقالاردان باسقا, قور نارىعى باسقا قارجى قۇرالدارىنا تولى. ولاردىڭ اراسىندا وپتسيوندار, فيۋچەرستەر, بيرجالىق ينۆەستيتسييالىق قورلار (ETF), تاۋار بيرجالارى, يندەكستەر جەنە باسقالارى بار.
نارىقتىڭ قۇبىلمالىلىعىنا بايلانىستى تٷزەتۋ جىل سايىن امپليتۋداسى مەن فورماسى جاعىنان كٷردەلەنە تٷسەدٸ. كەسٸبي ساراپشىلار اكتيۆتەردٸڭ كەڭ كلاستارىندا يمپۋلستٸڭ ٶزگەرۋٸن ەرتە انىقتاۋعا تىرىسادى.
«بٸزدٸڭ كوماندا ەلەۋەتتٸ يدەيالار رەتٸندە قاراستىرىلاتىن اكتيۆتەر پۋلىن ٷنەمٸ كەڭەيتٸپ وتىرادى. بٷگٸن بٸز ەلدٸك ETF-تٸ پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە قىزىعۋشىلىقپەن زەرتتەپ جاتىرمىز. مىسالى, قازٸر بيۋدجەتتٸك رەفورما جٷرٸپ جاتقان جەنە وبليگاتسييالارعا كاپيتال اعىنى بار برازيلييانى الساق. ۇلتتىق ۆاليۋتانى نىعايتۋ قور نارىعىن دامىتۋعا قۋاتتى سەرپٸن بەرەدٸ. بٸز سونداي – اق ونى ٶز بەتٸنشە تالداۋ جەنە تۇتىنۋشىلاردىڭ پايدالانۋى ٷشٸن تٷسٸنٸكتٸ ەتۋ ٷشٸن ەدٸستەمە بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز», – دەپ اتاپ ٶتتٸ Freedom Finance Global قارجىلىق تالداۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى.
ينۆەستيتسييالاۋدىڭ دۇرىس نۇسقاسىن تاڭداۋداعى قيىندىقتار كەزٸندە ساراپشىلاردىڭ كەڭەستەرٸنە جٷگٸنگەن جٶن. Freedom Finance Global ستاتيستيكاسىنا سەيكەس, ينۆەستيتسييانى ٸسكە اسىرۋدىڭ ورتاشا مەرزٸمٸ 42 كٷندٸ قۇرايدى. 2020 جىلى بەدەلدٸ Bloomberg اقپارات اگەنتتٸگٸ كومپانييانىڭ تالداۋشىسىن ٷزدٸك دەپ تانىدى. سونداي-اق, ۇيىم ماماندارى Global Banking & Finance Review بريتاندىق جۋرنالىنىڭ Best Research House Central Asia 2020 نوميناتسيياسى بويىنشا جٷلدەگەر اتاندى. 2021 جىلى بروكەردٸڭ اناليتيكالىق توبى International Finance Awards حالىقارالىق سىيلىعىن Best Research House ساناتىندا جەڭٸپ الدى.
