Ázirbaijan prezidenti Ilham Áliev Shýshada ótken IV Jahandyq mediaforýmda Keńes Odaǵynyń murasy, Ońtústik Kavkazdaǵy geosaiasi ózgerister jáne Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵys týraly pikir bildirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Saiasattanýshy ári jýrnalist Nurgeldi Ábdiǵani Álievtiń málimdemelerin Máskeýdiń aimaqtaǵy saiasatyna baǵyttalǵan úsh saiasi belgi retinde baǵalady. Degenmen bul – sarapshynyń jeke paiymy. Ázirbaijan prezidentiniń ózi Reseimen qarym-qatynas tolyq qalypqa kelgenin jáne ekijaqty bailanysty joǵary baǵalaitynyn da aitty.
Keńestik kezeńdi otarshylyqpen bailanystyrdy
Forýmda Ilham Áliev Ázirbaijannyń tarihi otarshyldyq tájiribesi týraly sóz qozǵady. Onyń aitýynsha, el XIX ǵasyrda otarlanǵan, al Keńes Odaǵy qurylǵannan keiin respýblika mártebesine ie bolǵanymen, shynaiy táýelsizdigi men tolyq quqyqtary bolmaǵan.
Áliev keńestik kezeńde Ázirbaijannyń tabiǵi resýrstary ortalyqtyń múddesine paidalanylǵanyn málimdedi. Ol KSRO taraǵan kezde eldiń gaz ben elektr energiiasynyń tapshylyǵyna tap bolǵanyn, Baký mańyndaǵy lastanǵan aýmaqtardy qalpyna keltirý jumystary áli jalǵasyp jatqanyn aitty. Prezident táýelsizdik jyldarynda Ázirbaijannyń «orta derjavaǵa» ainalǵanyn atap ótti.
Nurgeldi Ábdiǵanidiń pikirinshe, bul málimdeme Keńes Odaǵyn tarihi Reseidiń jalǵasy retinde qabyldaityn Kremldiń saiasi ustanymyna qaishy keledi. Resei prezidenti Vladimir Pýtin buǵan deiin KSRO-ny «tarihi Resei» dep atap, onyń ydyraýyn el úshin aýyr saldarǵa ákelgen oqiǵa retinde sipattaǵan.
Ońtústik Kavkazdyń ózgergenin aitty
Áliev Reseidiń Ońtústik Kavkazdaǵy qazirgi róli týraly suraqqa jaýap bere otyryp, aimaqtyń sońǵy bes jylda túbegeili ózgergenin málimdedi. Onyń sózinshe, Ekinshi Qarabaq soǵysy buryn qalyptasqan saiasi túsinikterdiń qaita qaralýyna túrtki bolǵan.
Ázirbaijan basshysy syrtqy kúshterdi Ońtústik Kavkazdy geosaiasi básekelestik alańy retinde qarastyrmaýǵa shaqyrdy. Ol Bakýdiń syrtqy oiynshylarǵa eldi óz maqsattaryna paidalanýǵa múmkindik bermegenin aityp, kórshiles memleketter de osyndai ustanymda bolýy kerek degen pikir bildirdi.
Sarapshy bul sózderdi Máskeýdiń aimaqtaǵy burynǵy yqpalynyń álsireýine qatysty belgi dep baǵalady. Alaida Áliev sol jiynda Reseimen qarym-qatynastyń qalypqa kelgenin, kólik, saýda jáne gýmanitarlyq salalardaǵy yntymaqtastyqtyń eki el úshin mańyzdy ekenin de atap ótti. Sondyqtan onyń málimdemesin Reseimen ashyq teketires retinde emes, Ázirbaijannyń derbes aimaqtyq saiasat júrgizýge umtylysy retinde qarastyrǵan durys.
Ýkrainadaǵy soǵysty dereý toqtatýǵa shaqyrdy
Forýmda ýkrainalyq jýrnalistiń suraǵyna jaýap bergen Áliev Ýkrainaǵa aýmaqtarynyń basyp alynýyna kelispeýge keńes bergen burynǵy ustanymyn qaitalady.
Ol Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵysty toqtatý qajettigi týraly túsinik áldeqashan qalyptasýy tiis bolǵanyn aityp, áskeri qimyldardy dereý doǵarýǵa shaqyrdy. Áliev muny Ázirbaijannyń resmi ári óziniń jeke adami ustanymy dep atady. Sondai-aq Bakýdiń Ýkrainanyń aýmaqtyq tutastyǵyn, egemendigin jáne halyqaralyq deńgeide moiyndalǵan shekaralaryn qoldaitynyn málimdedi.
Nurgeldi Ábdiǵanidiń paiymdaýynsha, bul málimdeme soǵysty jalǵastyrýǵa múddeli tarapqa baǵyttalǵan saiasi ishara sanalady.
Áliev Máskeýden alystap bara ma?
Sarapshy Álievtiń Keńes Odaǵy, Ońtústik Kavkaz jáne Ýkraina týraly sózderin Máskeýge baǵyttalǵan «úsh soqqy» dep baǵalady. Alaida Ázirbaijan prezidentiniń tolyq málimdemesinde Reseimen bailanysty úzý nemese ashyq qarsylasý týraly sóz joq.
Kerisinshe, Áliev Reseimen qatynastyń qalypqa kelgenin rastady. Sonymen birge ol Ázirbaijannyń syrtqy saiasatta táýelsiz sheshim qabyldaitynyn, aimaqtyń iri derjavalar arasyndaǵy báseke alańyna ainalýyna qarsy ekenin kórsetti.
Sondyqtan Shýshadaǵy sózderdi Máskeýge qarsy tikelei shabýyldan góri, Bakýdiń egemendikke, aýmaqtyq tutastyqqa jáne derbes aimaqtyq saiasatqa negizdelgen ustanymynyń kórinisi dep baǵalaýǵa bolady.
