Ulttyq jańǵyrý – týǵan jer tutastyǵy men el bolashaǵynyń negizi
Jiynǵa Sh.Ýálihanov atyndaǵy tarih jáne etnologiia institýtynyń direktory, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor H.Ábjanov, A.Baitursynov atyndaǵy Til bilimi tnstitýtynyń direktory, filologiia ǵylymynyń doktory, professor E.Qajybek, Ál-Faradi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń mádeniettaný jáne dintaný kafedrasynyń professory, filosofiia ǵylymdarynyń doktory J.Moldabekov, Memlekettik tildi damytý institýtynyń direktory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor B.Qapalbekov jáne belgili agrarshy ǵalymdar, ýniversitettiń oqytýshy-professorlyq quramy, stýdentter, magistranttar men doktoranttar qatysty.
Dóńgelek ústeldi QazUAÝ rektory, UǴA Vitse-prezidenti, akademik Tilektes Espolov júrgizip, kópshilikke «Ulttyq jańǵyrý – týǵan jer tutastyǵy men el bolashaǵynyń negizi» taqyrybyndaǵy baiandamasyn usyndy.
Rektor óz sózinde elimizdiń rýhani kemeldenýin negizge alǵan Elbasy maqalasynda aitylǵan kemeńgerlik oilar men ideologiiamyzdy nyǵaitýǵa qatysty tyń usynystar qazaq qoǵamyna erekshe serpilis bergenin atap ótti. Tilektes Isabaiulynyń aitýynsha maqalanyń «Bilimniń saltanat qurýy» dep atalatyn bóliminde Elbasy: «Bilimdi, kózi ashyq, kókiregi oiaý bolýǵa umtylý – bizdiń qanymyzda bar qasiet. Biz júrisi jyldam dáýirge aiaq bastyq. Bul jaǵdaida kásibin neǵurlym qinalmai, jeńil ózgertýge qabiletti, asa bilimdar adamdar ǵana tabysqa jetedi. Osyny bek túsingendikten, biz bilimge bólinetin biýdjet shyǵystarynyń úlesi jóninen álemdegi eń aldyńǵy qatarly elderdiń sanatyna qosylyp otyrmyz.» – dep, ozyq bilim men ǵylymdy igergen eldiń keleshegi zor bolatynyna basa nazar aýdartty. Osy oraida Elbasymyz el jastaryna úlken úmit artyp otyr.
Bizdiń ýniversitettegi stýdentterdiń 90 paiyzdan astamy aýyl jastary. Sondyqtan, memleket júktegen mindetter boiynsha biz elimizdiń ár túkpirinen kelgen bilim alýshylarǵa zamanǵa sai, álemdik deńgeidegi bilim men ǵylymdy igerýge barynsha jaǵdai jasap otyrmyz. Bizdiń maqsatymyz – aýyl-aýyldardan kelgen stýdentterimizge zamanaýi bilim berip qana qoimai, olardyń El men Jerdiń qasietin baǵalaityn, ult bolashaǵyna senimmen qarap, Uly Dalamyzdyń ulaǵatyn boiyna sińirgen, týǵan topyraqtyń qadirin bilip, aýylyn qadirleitin jáne sol aýyldyń ziialysyna ainalatyn tulǵa retinde qalyptastyrý, – dep atap ótti.
Odan keiin sóz alǵan ǵalym Erden Zadauly tilimizdegi tól dybystardyń sany 26-28, al áripterimizdiń sany 42, iaǵni eki ese kóp ekendigin. Sondyqtan bir dybysty bir tańbamen berý máselesine erekshe kóńil bólýimiz kerektigin ortaǵa saldy. Erden Zadauly:
– Keleshekte qazaq tilinde basqa ulttar da sóileýi kerek. Sol kezde qazaq tilindegi sózderdi durys oqý úshin ár dybystyń dálme-dál tańbasy bolýy tiis. Sonda jazýly turǵan dúnieni oqidy. Qazaq tilin bilmeitin, qazaqtyń tól áripterin dybystap kórmegen adam eki, úsh tańbamen jazyp qoiǵannan keiin umytyp qala beredi, shatastyrady.
Al qazirgi tańda ne sebepti latyn álipbiine kóshý máselesi kóterilip otyr? Sebebi, qazaq tili – túrki tilderiniń ishindegi eń negizgisi, eń bai til. Ózimizdiń baýyrlas eldermen túsinise alatyn jáne bir-birimizdiń jazǵanymyzdy oqi alatyndai bolýymyz kerek. Latyn álipbiin jasaý – ǵylymi problema emes, óte ońai qubylys bolmaq. Til bilimi institýtyna tapsyrma berildi, birneshe úlken monografiialyq eńbekterdi zerttep, jańa álipbidi jasaý qiyn jumystar emes.
Ǵalym Hangeldi Mahmutuly da ótkir pikirlerimen basqosýdyń mazmunyn arttyra tústi. «Qazirgi jazý emlemiz óte qiyn. 42 tańbamen jazýda ereje kóp. Is júzinde tildi úirenýshige, balaǵa oqytyp jatýdyń ózi aýyr. Birazy onyń bizdiń tilimizge tán emes tańbalar. Onyń barlyǵyn kirillitsadan sol qalpy ala salǵanbyz. Orys tilinen kirgen sózderdi sol qalpynda jazaiyq degen printsip bolǵan. Endi jazýdy qiyndatpaýdyń tiimdi jolyn qarastyrý kerek», – deidi filologiia ǵylymdarynyń doktory.
Budan keiin ýniversitetimizdiń «Qazaqstan tarihy jáne qoǵamdyq pánder» kafedrasynyń meńgerýshisi, saiasi ǵylymdarynyń doktory, professor Saiyn Borbasov jáne oqý ornynyń magistranty, Prezidenttik stipendiianyń iegeri Aiaýlym Nurym, taǵy da basqa belsendi jastarymyz óz pikirlerin ortaǵa saldy.
QazUAÝ Baspasóz qyzmeti,
Sýretterdi túsirgen M.Botabekov
