Túrkiiada kóptegen ádemi jaiaý júrginshiler joldary bar, biraq bul joldardyń kópshiligi taza shól daladan ótýmen qatar, Anadoly órkenietteriniń kóne baǵyttaryn qamtidy. Qazir kelýshiler úshin belgilengen jáne serýendeýdi yńǵaily etý úshin yńǵaily jabdyqtalǵan bul joldar ótkenge – dańqty Likiia, Kariia, Hett jáne Frigiia imperiialaryna sholý jasaidy. Egeiden Jerorta teńizine jáne Ortalyq Anadolyǵa deiingi osy tamasha jaiaý marshrýttarda bizge qosylyńyz jáne myńdaǵan jyldyq Anadoly tarihyna saiahattańyz…
Túrkiianyń alǵashqy uzaq qashyqtyqqa jaiaý júrý joly: Likiia joly
Túrkiianyń Jerorta teńiziniń batysyndaǵy Teke túbegi dep atalatyn aimaqta ornalasqan Likiia erekshe tilimen, keremet qalalarymen jáne keremet sáýletimen Anadolydaǵy eń damyǵan órkenietterdiń biri boldy. 23 qalany qamtityn Likiia ligasy tipti qazirgi demokratiialyq júielerge de áser etti. Fethieden Antaliiaǵa Likiia joly – bul órkeniet qaldyqtaryn tabýǵa múmkindik beretin arnaiy daiyndalǵan marshrýt. Likiia qalalary men eldi mekenderi, sonyń ishinde Ksanf, Mira, Olimp, Aperlai jáne Simena, ushynan aiaǵyna deiin belgilengen shamamen 540 shaqyrymdyq jol boiynda shashyrańqy ornalasqan. Kún batqannan keiin Likiianyń ejelgi astanasy Pataraǵa barýdy usynamyz. Juldyzdar astyndaǵy osy kóne mekendi zertteý Túrkiianyń tún batqannan keiin qalany jaryqtandyratyn «Túngi murajaitaný» jobasynyń arqasynda múmkin bolǵan erekshe tájiribe. Likiia jolynda Ólýdeniz, Kóbelek alqaby, Kabak shyǵanaǵy, Qalqan, Qas, Olimp taýy, Gelidoniia shamshyraǵy, Chirali jáne Góinúk kanony siiaqty tabiǵat ǵajaiyptary da bar.
Anadolynyń qaq ortasyndaǵy biregei jańalyq: Hett joly
Anadoly imperiiasy Hetitter 450 jyldyq biligi kezinde adamzat tarihyna kóptegen jańalyqtar engizdi. Osy burynǵy Anadoly derjavasynyń mádeni murasyna nazar aýdarǵan Hett joly 380 shaqyrymnan astam sozylyp, 17 túrli baǵyt pen balamalardy qamtidy. Marshrýt Hettterdiń ejelgi astanasy Hattýshany Hettterdiń otanyndaǵy mańyzdy qalalar bolǵan Alakahioiýk jáne Shapinýva úshburyshyndaǵy tarihi núktelermen bailanystyrady. Eski kerýen jáne kóshi-qon joldary arqyly ótetin joldyń birinshi satysy Alaqahioiýkte sarai-kieli oryn (Mábet Saraiy) men patsha qabirleriniń qirandylarynan tabylǵan jádigerlerdi kórsetetin Alaqahioiýk murajaiyn atap ótken jón.
Marshrýttaǵy kelesi aialdama – Hattýsa, onda 30 000-nan astam saz taqtaishalary bar jáne IýNESKO-nyń Búkilálemdik mura nysany jáne Dúniejúzilik saittyń esteligi bolyp tabylady. Osy taqtaishalardyń ishindegi eń áigilisi – alǵashqy jazylǵan beibit kelisim – Kadesh kelisimi. Hettterdiń dini ortalyǵy Shapinývaǵa barar aldynda Uly ǵibadathanany (Büyük Tapinak) jáne Arystan qaqpasyn (Aslanly Kapi) zertteńiz. Marshrýt Aladja aǵyny ańǵarynyń jáne Shapinývaǵa jaqyn ornalasqan Injesý kanonynyń kórinisterin usynady.
IýNESKO mura joly: Frigiia joly
Bizdiń dáýirimizge deiingi 12 ǵasyrda hetterdiń kúireýinen keiin paida bolǵan frigiialyqtar qazirgi Ankara, Afonkarahisar, Eskishehir jáne Kútahiia provintsiialaryn qamtityn úlken aýmaqqa qonystandy. Frigiia jartas eskertkishteriniń kórnekti úlgilerin qamtityn bul aimaq frigiialyqtardyń dini rásimderi men áleýmettik ómiriniń izderin saqtaýymen dúniejúzilik mańyzy bar. Osyǵan sáikes Kútahiia, Afon jáne Eskishehirdi qamtityn Frigiia taýly aimaǵy 2015 jyldan beri IýNESKO-nyń Dúniejúzilik mura nysandarynyń aldyn ala tizimine endi. Frigiia joly 500 shaqyrymnan asatyn Túrkiianyń úshinshi eń uzyn týristik baǵyty bolyp tabylady jáne Gordion kóne qalasy 2023 jyly Túrkiianyń 20-shy IýNESKO-nyń Dúniejúzilik mura tizimine engizildi jáne aimaqtaǵy taǵy bir kórnekti oryn bolyp tabylady.
Túrkiianyń eń uzaq jaiaý júrý joly: Kariia
Likiiamen shektesetin ejelgi Kariia órkenietiniń atymen atalǵan Kariia joly Túrkiianyń 800 shaqyrymǵa sozylatyn eń uzyn jaiaý júrý joly bolyp tabylady. Bul baǵyt Aidyn jáne Mýgla provintsiialary arqyly Kariandardyń izimen júredi, Marmaristiń ońtústigindegi Bozbýrýn túbegi bes satyly baǵyttyń bastapqy núktesi retinde qyzmet etedi. Bul tańǵajaiyp túbek túrik Riverasyndaǵy kógildir krýizderdiń eń tanymal aialdamalarynyń biri jáne sonymen qatar kógildir krýizderde qoldanylatyn gýletterdi, túrik stilindegi aǵash dińgek qaiyqtaryn shyǵaratyn ortalyq bolyp tabylady. Badam jáne záitún toǵailarymen tanymal Datcha ejelgi Knidos qalasy men túbektiń shetindegi Deveboinoý maiakynyń kórinisin usynady. Aýyldan alys jerde siz oqshaýlanǵan jaǵajailar men shyǵanaqtardy taba alasyz. Marshrýt Sedir araly arqyly Gókova shyǵanaǵyna aparady. Akiakadan Ishki Kariiaǵa deiingi jol Bafa kóliniń keremet qustar álemimen tań qaldyrady, al Mýgla ortalyǵyna jaqyn Dalian kanaly boiymen kanoede júzý ejelgi Kaýnos qalasynyń 2400 jyldyq tas qabirlerine qol jetkizýge múmkindik beredi.
Tabiǵat pen arheologiia toǵysatyn jol: Pisidiia
Qazirgi Antaliianyń ońtústigindegi ásem taýlardaǵy Pisidiia aimaǵyn qamtityn bul baǵyt ejelgi arheologiialyq ǵajaiyptar men tań qaldyratyn tabiǵi kórinisterdiń tamasha úilesimi bolyp tabylady. Bul baǵyt Antonin fontanymen áigili Sagalasosty, sonymen qatar Termessos, Pisidiia, Antiohiia, Kremna, Adada jáne Selge aimaqtaryn qamtidy, bul ejelgi qalalardy zertteýge jáne aimaqtyń bai tarihy týraly kóbirek bilýge múmkindik beredi. Jol boiyndaǵy tabiǵat ǵajaiyptary: Kóprúlú kanony, Kandir Iazyly kanony, Kovada kóli ulttyq saiabaǵy, Egirdir kóli jáne Davraz Kasnak emen ormandary. Osy tabiǵi aimaqtardy zertteý jabaiy tabiǵatty kórýge, tańǵajaiyp tabiǵat fotosýretterin túsirýge, tipti rafting jáne quzǵa órmeleý siiaqty is-sharalarǵa qatysýǵa múmkindik beredi. Osy ásem jol boiymen ainalańyzdyń buzylmaǵan sulýlyǵynan lázzat ala alasyz: tabiǵatqa enip, buzylmaǵan shól dalada soqpaqtarmen júrińiz.
Gordionnan basqa, baǵyt Afon Seidiler jáne Kútahiia-Enitse jailaýy arqyly qol jetimdi. Osy jerden bastalyp, Frigiia ańǵarlary arqyly jalǵasatyn soqpaqtarmen Afiondaǵy tas úileri, qabirleri jáne shirkeýlerimen áigili Aiazini aýylyna barý kerek. Basqa kórikti jerlerge jartaspen qashalǵan Avdalas saraiy men Emre kóli, sondai-aq Kútahiiadaǵy ejelgi Aizonai qalasy kiredi. Frigiia joly Eskishehirdegi mańyzdy Frigiia qonysy Iazylykaiada túiisedi. Iazylykaiadan basqa, aimaqtaǵy kórnekti oryndarǵa Eskishehirdegi Frigiia jartastarynyń qasbetteriniń keremet úlgileri, erekshe arystandar relefteri bar Arystan ǵibadathanasy (Aslanly Mabet) jáne monýmentaldy jartasqa salynǵan Górdekkaia bar.
www.gotürkiye.com
