Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy Álihan Smaiylov 2025 jylǵy respýblikalyq biýdjettiń oryndalýy boiynsha birqatar júieli máseleni atady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Májilis otyrysynda sóilegen Smaiylovtyń aitýynsha, ótken jyly biýdjet jańa Biýdjet kodeksi aiasynda oryndaldy. Memlekettik organdarǵa kóbirek derbestik berilgenimen, tsifrlandyrý, josparlaý jáne qarajattyń tiimdi jumsalýyna qatysty problemalar saqtalyp otyr.
Onyń sózinshe, biýdjet protsesin tolyq tsifrlandyrý áli aiaqtalmaǵan. Respýblikalyq biýdjet qarajatynyń qozǵalysyn baqylaý tek ekinshi deńgeili biýdjetke deiin ǵana júzege asady. Sonymen qatar memlekettik organdardyń aqparattyq júieleri tolyq integratsiialanbaǵandyqtan, ortalyq jáne jergilikti organdardyń derekteri bir-birine sáikes kelmeitin jaǵdailar kezdesedi.
«2025 jyly 2,4 trln teńge qaita bólindi. Keibir ákimshiler boiynsha qaita bólingen qarajat kólemi josparlanǵan biýdjettik baǵdarlamalardyń 90 paiyzyna deiin jetti», – dedi Álihan Smaiylov.
Onyń málimetinshe, jyl ishinde respýblikalyq biýdjetten quny 75 mlrd teńgeni quraityn 99 joba alynyp tastalǵan. Sonymen qatar aiaqtalýy josparlanǵan 600-den astam investitsiialyq jobanyń 20 paiyzdan astamy júzege aspaǵan.
Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy tiimsiz paidalanylǵan qarajat kólemi 2024 jylmen salystyrǵanda 1,7 ese óskenin aitty.
«Qarajatty igerý deńgeiiniń joǵary bolýy josparlanǵan nátijelerdiń oryndalýyna kepildik bermedi. Ortalyq deńgeide biýdjettik baǵdarlamalar kórsetkishteriniń orta eseppen 5 paiyzy oryndalmady. Óńirlerde bul kórsetkish 33 paiyzdy qurady. Jalpy memlekettik deńgeide tsifrlandyrý, aýyl jáne sý sharýashylyǵy, ekologiia jáne basqa da salalar boiynsha 11 negizgi ulttyq kórsetkish pen 30-dan astam maqsatty indikatorǵa qol jetkizilmedi», – dedi ol.
Smaiylov sondai-aq jalpy ishki ónim boljamnan 9 trln teńgege artyq bolǵanyna qaramastan, biýdjetke 335 mlrd teńge túspei qalǵanyn málimdedi.
Onyń pikirinshe, bul jaǵdai josparlaýdaǵy kemshilikter men salyq túsimderine qatysty shamadan tys optimistik boljamdardyń saldary.
«Bizdiń baǵalaýymyz boiynsha, 2025 jyly biýdjetke 2026 jyldyń 154 mlrd teńge kólemindegi tólemderi aldyn ala esepke alynǵan jáne shamamen 900 mlrd teńge kólemindegi qosylǵan qun salyǵy qaitarylmaǵan. Soǵan qaramastan biýdjet kiristeri men shyǵystarynyń teńgerimi qamtamasyz etilmedi», – dedi palata tóraǵasy.
Sonymen qatar ol salyqtyq ákimshilendirý sapasyna qatysty máselelerge toqtaldy. Onyń aitýynsha, salyq tóleýshilerdiń sotqa shaǵymdaný jaǵdailary kóbeigen.
«Sońǵy tórt jylda daýlanǵan somalardyń jartysynan astamy salyq tóleýshilerdiń paidasyna sheshildi. Kóleńkeli ekonomika men jekelegen taýar naryqtarynyń ashyq emestigine bailanysty táýekelder saqtalyp otyr», – dedi Smaiylov.
Ol sondai-aq kvazimemlekettik sektordyń ekonomikaǵa jáne memlekettik qarjy júiesine yqpaly burynǵydai joǵary deńgeide ekenin aitty.
Palata derekterine sáikes, 2025 jyly kvazimemlekettik sektorǵa biýdjetten 812 mlrd teńge bólingen. Onyń 57 paiyzy memlekettik tapsyrmalar arqyly úlestirilgen. Budan bólek, kvazimemlekettik uiymdar memlekettik satyp alýlar aiasynda qosymsha 1,4 trln teńge alǵan.
Smaiylov biýdjet protsesine engizilgen biýdjetten tys qorlarǵa da nazar aýdardy. Onyń aitýynsha, bul qorlardyń naqty sany men qyzmetiniń tiimdiligi týraly tolyq aqparat joq.
«Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory, Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory, Jábirlenýshilerge ótemaqy tóleý qory jáne Arnaýly memlekettik qor boiynsha usynylǵan aqparat jetkiliksiz. Olardyń qyzmetiniń nátijeliligi men qarjy aǵyndarynyń ashyqtyǵy tolyq baǵalanbai otyr», – dedi ol.
Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy biýdjet qarajatyn igerý barysynda atqarýshylyq tártiptiń tómendigi men nátijeliliktiń jetkiliksizdigi áli de ózekti másele bolyp otyrǵanyn atap ótti.
