Qazaqstanda júrgizilip jatqan áleýmettik saıasattyń logıkasy qurylymdyq jaǵynan ózgere bastady. Eger ol kóptegen jyldar boıy «tólemder neǵurlym kóp bolsa, soǵurlym jaqsy» qaǵıdaty boıynsha qurylǵan bolsa, búgingi tańda tásilder túbegeıli ózgerýde. Memleket aqshany shartsyz berýdi toqtatyp, nátıjege nazar aýdara bastady.
Eski júıede qandaı máseleler boldy
Másele qarjylandyrý kóleminde bolǵan joq, respýblıkalyq búdjetten áleýmettik salaǵa bólinetin aqsha jyl saıyn ósip otyrdy.Másele, júıe qyzmetterdiń sapasyn emes, olardyń sanyn yntalandyrǵanynda boldy.
Áleýmettik shyǵyndardyń ósýi azamattardyń ómir súrý sapasyn artyrýdy jáne máselelerin sheshýdi toqtatýǵa ákeldi. Bilim berýde oqýshylardyń tirkeýleri men kórsetkishterdiń joǵarylaýy, medısınada - jalǵan qyzmetter men qosarlanǵan tólemder, áleýmettik tólemderde - kiristerdiń artýy jáne maksımaldy járdemaqy alýǵa tyrysý artty. Nátıjesinde adamdar emes, eseptilikpen jumys isteýdi úırengender jeńiske jetti. Sondyqtan memleket jurttyń bárine birdeı jaǵa bermeıtin, biraq qısyndy qadamǵa - áleýmettik ınstıtýttardyń jappaı aýdıtine kóshti. Onyń nátıjeleri másele júıede ekenin kórsetti. Demek, tek jeke jazalaý emes, erejelerdi túbegeıli ózgertý qajet.
Qazir ne ózgerdi
Endi ataýly áleýmettik kómek (AÁK) «ádepki boıynsha» berilmeıdi. Budan bylaı kirister ǵana emes, shyǵystar, nesıeler, depozıtter de eskeriledi, al eńbekke qabiletti azamattar úshin áleýmettik kelisimshart mindetti boldy – bul eńbek naryǵyna shyǵýǵa kómek. Bul qazirdiń ózinde nátıje berýde: AÁK alýshylar sany azaıyp, qarajat naqty bóline bastady. Únemdeý búdjetke qaıtarylady jáne óńirlerdiń basqa da áleýmettik qajettilikterine baǵyttalady.
Áleýmettik saıasat jumyspen qamtýǵa kóbirek aýysýda. Jumyspen qamtý baǵdarlamalary, jastardy qoldaý, platformalyq jumyspen qamtýdy rásimdeý, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar úshin eń tómengi áleýmettik kepildikter – osy sharalardyń barlyǵy járdemaqyǵa táýeldilikti tómendetýi tıis. Iaǵnı, kómek kórsetý jalǵasady, biraq ol ómir boıyberilmeıdi.
Bilim berýde jekemenshik mektepterdiń sıfrlyq esebi engizildi, negizsiz memlekettik tapsyrys shekteldi, sapa men qaýipsizdikti baqylaý kúsheıtildi. Medısınada - biryńǵaı sıfrlyq baqylaý, qosarlanǵan tólemdermen kúres, MÁMS-ti qarjylyq baqylaýǵa berý.Qarjylandyrý endi esep úshin emes, halyqtyń naqty qajettilikterine negizdelýi kerek.
Bul qarapaıym adamdar úshin neni bildiredi
Áleýmettik kómek joıylmaıdy. Biraq ol maqsatty jáne talapqa saı bolady. Ony alý qıyn, biraq aqshanyń shynymen muqtaj adamdarǵa jetý yqtımaldyǵy joǵary. Salyq tóleýshiler úshin bul shyǵyndar azaıyp – naqty paıda artatynyn bildiredi.
Búginde Úkimet áleýmettik qoldaý kólemin emes, onyń maǵynasyn ózgertýde. Áleýmettik saıasat aqshany taratýdy toqtatyp, damytýdyń quralyna aınalady. Bul qıyn jáne jurttyń bárine birdeı jaǵa bermeıdi, biraq onsyz turaqty áleýmettik memleket bolý múmkin emes.
