قازاقستاندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ لوگيكاسى قۇرىلىمدىق جاعىنان ٶزگەرە باستادى. ەگەر ول كٶپتەگەن جىلدار بويى «تٶلەمدەر نەعۇرلىم كٶپ بولسا, سوعۇرلىم جاقسى» قاعيداتى بويىنشا قۇرىلعان بولسا, بٷگٸنگٸ تاڭدا تەسٸلدەر تٷبەگەيلٸ ٶزگەرۋدە. مەملەكەت اقشانى شارتسىز بەرۋدٸ توقتاتىپ, نەتيجەگە نازار اۋدارا باستادى.
ەسكٸ جٷيەدە قانداي مەسەلەلەر بولدى
مەسەلە قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸندە بولعان جوق, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ەلەۋمەتتٸك سالاعا بٶلٸنەتٸن اقشا جىل سايىن ٶسٸپ وتىردى.مەسەلە, جٷيە قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن ەمەس, ولاردىڭ سانىن ىنتالاندىرعانىندا بولدى.
ەلەۋمەتتٸك شىعىنداردىڭ ٶسۋٸ ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتىرۋدى جەنە مەسەلەلەرٸن شەشۋدٸ توقتاتۋعا ەكەلدٸ. بٸلٸم بەرۋدە وقۋشىلاردىڭ تٸركەۋلەرٸ مەن كٶرسەتكٸشتەردٸڭ جوعارىلاۋى, مەديتسينادا - جالعان قىزمەتتەر مەن قوسارلانعان تٶلەمدەر, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردە - كٸرٸستەردٸڭ ارتۋى جەنە ماكسيمالدى جەردەماقى الۋعا تىرىسۋ ارتتى. نەتيجەسٸندە ادامدار ەمەس, ەسەپتٸلٸكپەن جۇمىس ٸستەۋدٸ ٷيرەنگەندەر جەڭٸسكە جەتتٸ. سوندىقتان مەملەكەت جۇرتتىڭ بەرٸنە بٸردەي جاعا بەرمەيتٸن, بٸراق قيسىندى قادامعا - ەلەۋمەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ جاپپاي اۋديتٸنە كٶشتٸ. ونىڭ نەتيجەلەرٸ مەسەلە جٷيەدە ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. دەمەك, تەك جەكە جازالاۋ ەمەس, ەرەجەلەردٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ قاجەت.
قازٸر نە ٶزگەردٸ
ەندٸ اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك (اەك) «ەدەپكٸ بويىنشا» بەرٸلمەيدٸ. بۇدان بىلاي كٸرٸستەر عانا ەمەس, شىعىستار, نەسيەلەر, دەپوزيتتەر دە ەسكەرٸلەدٸ, ال ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ازاماتتار ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸمشارت مٸندەتتٸ بولدى – بۇل ەڭبەك نارىعىنا شىعۋعا كٶمەك. بۇل قازٸردٸڭ ٶزٸندە نەتيجە بەرۋدە: اەك الۋشىلار سانى ازايىپ, قاراجات ناقتى بٶلٸنە باستادى. ٷنەمدەۋ بيۋدجەتكە قايتارىلادى جەنە ٶڭٸرلەردٸڭ باسقا دا ەلەۋمەتتٸك قاجەتتٸلٸكتەرٸنە باعىتتالادى.
ەلەۋمەتتٸك ساياسات جۇمىسپەن قامتۋعا كٶبٸرەك اۋىسۋدا. جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارى, جاستاردى قولداۋ, پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدى رەسٸمدەۋ, ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار ٷشٸن ەڭ تٶمەنگٸ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر – وسى شارالاردىڭ بارلىعى جەردەماقىعا تەۋەلدٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋٸ تيٸس. ياعني, كٶمەك كٶرسەتۋ جالعاسادى, بٸراق ول ٶمٸر بويىبەرٸلمەيدٸ.
بٸلٸم بەرۋدە جەكەمەنشٸك مەكتەپتەردٸڭ تسيفرلىق ەسەبٸ ەنگٸزٸلدٸ, نەگٸزسٸز مەملەكەتتٸك تاپسىرىس شەكتەلدٸ, ساپا مەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ باقىلاۋ كٷشەيتٸلدٸ. مەديتسينادا - بٸرىڭعاي تسيفرلىق باقىلاۋ, قوسارلانعان تٶلەمدەرمەن كٷرەس, مەمس-تٸ قارجىلىق باقىلاۋعا بەرۋ.قارجىلاندىرۋ ەندٸ ەسەپ ٷشٸن ەمەس, حالىقتىڭ ناقتى قاجەتتٸلٸكتەرٸنە نەگٸزدەلۋٸ كەرەك.
بۇل قاراپايىم ادامدار ٷشٸن نەنٸ بٸلدٸرەدٸ
ەلەۋمەتتٸك كٶمەك جويىلمايدى. بٸراق ول ماقساتتى جەنە تالاپقا ساي بولادى. ونى الۋ قيىن, بٸراق اقشانىڭ شىنىمەن مۇقتاج ادامدارعا جەتۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. سالىق تٶلەۋشٸلەر ٷشٸن بۇل شىعىندار ازايىپ – ناقتى پايدا ارتاتىنىن بٸلدٸرەدٸ.
بٷگٸندە ٷكٸمەت ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶلەمٸن ەمەس, ونىڭ ماعىناسىن ٶزگەرتۋدە. ەلەۋمەتتٸك ساياسات اقشانى تاراتۋدى توقتاتىپ, دامىتۋدىڭ قۇرالىنا اينالادى. بۇل قيىن جەنە جۇرتتىڭ بەرٸنە بٸردەي جاعا بەرمەيدٸ, بٸراق ونسىز تۇراقتى ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت بولۋ مٷمكٸن ەمەس.
