قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ لوگيكاسى قۇرىلىمدىق جاعىنان وزگەرە باستادى. ەگەر ول كوپتەگەن جىلدار بويى «تولەمدەر نەعۇرلىم كوپ بولسا، سوعۇرلىم جاقسى» قاعيداتى بويىنشا قۇرىلعان بولسا، بۇگىنگى تاڭدا تاسىلدەر تۇبەگەيلى وزگەرۋدە. مەملەكەت اقشانى شارتسىز بەرۋدى توقتاتىپ، ناتيجەگە نازار اۋدارا باستادى.
ەسكى جۇيەدە قانداي ماسەلەلەر بولدى
ماسەلە قارجىلاندىرۋ كولەمىندە بولعان جوق، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن الەۋمەتتىك سالاعا بولىنەتىن اقشا جىل سايىن ءوسىپ وتىردى.ماسەلە، جۇيە قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ەمەس، ولاردىڭ سانىن ىنتالاندىرعانىندا بولدى.
ءالەۋمەتتىك شىعىنداردىڭ ءوسۋى ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتىرۋدى جانە ماسەلەلەرىن شەشۋدى توقتاتۋعا اكەلدى. ءبىلىم بەرۋدە وقۋشىلاردىڭ تىركەۋلەرى مەن كورسەتكىشتەردىڭ جوعارىلاۋى، مەديسينادا - جالعان قىزمەتتەر مەن قوسارلانعان تولەمدەر، الەۋمەتتىك تولەمدەردە - كىرىستەردىڭ ارتۋى جانە ماكسيمالدى جاردەماقى الۋعا تىرىسۋ ارتتى. ناتيجەسىندە ادامدار ەمەس، ەسەپتىلىكپەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنگەندەر جەڭىسكە جەتتى. سوندىقتان مەملەكەت جۇرتتىڭ بارىنە بىردەي جاعا بەرمەيتىن، ءبىراق قيسىندى قادامعا - الەۋمەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جاپپاي اۋديتىنە كوشتى. ونىڭ ناتيجەلەرى ماسەلە جۇيەدە ەكەنىن كورسەتتى. دەمەك، تەك جەكە جازالاۋ ەمەس، ەرەجەلەردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەت.
ءقازىر نە وزگەردى
ەندى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك (ااك) «ادەپكى بويىنشا» بەرىلمەيدى. بۇدان بىلاي كىرىستەر عانا ەمەس، شىعىستار، نەسيەلەر، دەپوزيتتەر دە ەسكەرىلەدى، ال ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتار ءۇشىن الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت مىندەتتى بولدى – بۇل ەڭبەك نارىعىنا شىعۋعا كومەك. بۇل ءقازىردىڭ وزىندە ناتيجە بەرۋدە: ااك الۋشىلار سانى ازايىپ، قاراجات ناقتى بولىنە باستادى. ۇنەمدەۋ بيۋدجەتكە قايتارىلادى جانە وڭىرلەردىڭ باسقا دا الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتالادى.
الەۋمەتتىك ساياسات جۇمىسپەن قامتۋعا كوبىرەك اۋىسۋدا. جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارى، جاستاردى قولداۋ، پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدى رءاسىمدەۋ، ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار ءۇشىن ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر – وسى شارالاردىڭ بارلىعى جاردەماقىعا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋى ءتيىس. ياعني، كومەك كورسەتۋ جالعاسادى، ءبىراق ول ءومىر بويىبەرىلمەيدى.
ءبىلىم بەرۋدە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ سيفرلىق ەسەبى ەنگىزىلدى، نەگىزسىز مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەكتەلدى، ساپا مەن قاۋىپسىزدىكتى باقىلاۋ كۇشەيتىلدى. مەديسينادا - ءبىرىڭعاي سيفرلىق باقىلاۋ، قوسارلانعان تولەمدەرمەن كۇرەس، ءمامس-تى قارجىلىق باقىلاۋعا بەرۋ.قارجىلاندىرۋ ەندى ەسەپ ءۇشىن ەمەس، حالىقتىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە نەگىزدەلۋى كەرەك.
بۇل قاراپايىم ادامدار ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى
الەۋمەتتىك كومەك جويىلمايدى. ءبىراق ول ماقساتتى جانە تالاپقا ساي بولادى. ونى الۋ قيىن، ءبىراق اقشانىڭ شىنىمەن مۇقتاج ادامدارعا جەتۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. سالىق تولەۋشىلەر ءۇشىن بۇل شىعىندار ازايىپ – ناقتى پايدا ارتاتىنىن بىلدىرەدى.
بۇگىندە ۇكىمەت الەۋمەتتىك قولداۋ كولەمىن ەمەس، ونىڭ ماعىناسىن وزگەرتۋدە. الەۋمەتتىك ساياسات اقشانى تاراتۋدى توقتاتىپ، دامىتۋدىڭ قۇرالىنا اينالادى. بۇل قيىن جانە جۇرتتىڭ بارىنە بىردەي جاعا بەرمەيءدى، ءبىراق ونسىز تۇراقتى الەۋمەتتىك مەملەكەت بولۋ مۇمكىن ەمەس.
