Halyqaralyq kelsimderdi aiaq asty etý, qol qoiǵan qujatty oryndamaý Kreml úshin qalypty dúniege ainalǵany qashan?..
Qazirgidei damyǵan zamanda aq qaǵazdaǵy kelsimge qol qoiyp, mór basqannan keiin ony oryndaý kez kelgen memleket úshin paryz.
Ókinishke orai, qazir Reseide halyqaralyq kelisimderden góri Pýtinniń imperiialyq oiy bárinen de joǵary turatynyn umytpaýymyz kerek. Sondyqtan Pýtinniń aitqanyna áste senýge bolamaidy.
Erteńgi kúni Resei astyq eksporty boiynsha kelsimdi paidalanyp, áskeri kemelerimen Odessa portyna basyp kerse tańqalyp jatpańyz. Sondyqtan bul iste eki shoqyp bir qaraǵan abzal.
Ýkrainanyń Ońtústik áskeri qolbasshylyǵynyń baspasóz hatyshsy Natalia Gýmeniýk Reseidiń Odessa portyn kózdep atqan zymyrandary sýsorǵy stansasy zaqymdap, teńiz ailaǵyna jaqyn turǵan úilerdi qiratqanyn málimdedi.
Bir jaqsysy teńiz ailaǵyndaǵy astyq saqtaityn qambalar zardap shekpepti. Al osydan keiin Reseidiń astyq eksporty týraly kelsimdi buljytpai oryndaidy kim senedi? Eshkimde senbeidi.
Pýtinniń halyqaralyq kelsimderdi aiaqasty etýi birinshi kezekte Reseidiń ózi úshin qaýipti qubylys. Resei basshysynyń bul áreketi aldaǵy ýaqytta Reseidi bólshektep tynýy múmkin.
Pýtinniń bilikti saqtap qalý jolyndaǵy áreketteri ózimen qoimai ainalasyndaǵy kórshilerine de kóptegen qolaisyzdyqtar týdyryp otyrǵany jasyryn emes.
Esterińizde shyǵar, 90 jyldardyń basynda Qazaqstan men Ýkraina «Býdapesht kelsimine» qol qoiyp, iadrolyq qarýdan bas tartty.
Sol kezde AQSh pen Resei Qazaqstan men Ýkrainanyń qaýipsizdigine kepil bolǵan edi. Al qazir Resei sol kelsimdi tárk etip, Ýkrianaǵa basyp kirgenin qalai túsinýge bolady?
Pýtinniń jandaishaptary Qazaqstanǵa da doq kórsetip, qoqan-loqy kórsetip keledi. Jyldar boiy Jirinovskii alysyp edik. Endi onyń orynyn Nikonov pen Keosaiandar basyp jatyr.
Sizderge bir qyzyq aitaiyn. AQSh pen Reseidiń arasy jaqsy kezde amerikandyqtar men orystardyń kásipkerleri jyl saiyn bir qalada bas qosyp, ózderin mazalaǵan máselelerdi talqylap turǵan ǵoi.
Sondai kezdesýlerdiń bir Vashingtonda ótedi. Sonda jurttyń suraǵyna jaýap berip otyrǵan AQSh-tyń burynǵy Qorǵanys ministri Donald Ramsfeldke orys kásipkeri «Bizder jemqorlyqtan mezi boldyq. Osydan qalai qutylýǵa bolady?» dep suraǵan ǵoi.
Sol kezde Ramsfeldte múdirmesten:
– Oi, ol ońai ǵoi. Jemqorlyqqa qarsy zań qabyldasańyzdar boldy, – degen ǵoi. Sonda orys kásipkeri:
– Ramsfeld myrza, bizde jemqorlyqqa qarsy birneshe zań, qaýly-qararlar bar. Biraq jemqorlyqty zańmen tiiý múmkin bolmai tur. Jemqorlyqty joq qylatyn basqa aila-shara bar ma? – dep qaitalap surapty. Sol kezde Ramsfeld:
– Endi budan basqa qandai aila-amal bolýy kerek? – dep orystardyń zańdy oryndamaityna tań qalǵan ǵoi.
Mine, baiqadyńyzdar ma, búginde Pýtin Reseidi zańdy, qol qoiǵan kelisimdi oryndamaityn áperbaqan, orta ǵasyrdaǵy jabaiy memleketke ainaldyrdy. Sondyqtan orystardyń Ýkrainanyń astyq eksportyna qatysty kelisimin oryndaidy degenge senim joq.
Resei alaqandai aimaqta ornalasqan Soltústik Koreia emes. Álemdik saiasatqa ámirin júrgizetin iri memleket. Osyndai iri memlekettiń basynda imperiialyq aýrý ábden meńdegen basshynyń otyrýy álem úshin óte qaýipti ekenine kún ótken saiyn kózimiz jetip keledi.
Nurlan JUMAHAN
