QR Sport ardageri Samatov Amanbek Fazyluly 1949 jyly qazirgi Abai oblysynyń Aiagóz aýdanyndaǵy Sergeopol aýylynda dúniege kelgen. «Talapty erge nur jaýar» demekshi, qumarlyqpen kelgen uzaq jattyǵdyń arqasynda aldymen aýdan, oblys sosyn respýblika jarystaryna qatysa júrip júldege ilinip úlken nátije kórsete bastaidy. «Áý» demeitin qazaq joq qoi. Bala kezinen sportty ǵana emes mýzykany da jany súigen Amanbek aǵamyz mektepte oqyp júrip án salýdy jaqsy kórgen. Besinshi synypta oqyp júrgende aýylǵa Qusbek Aqýyp degen dombyranyń qulaǵynda oinaityn án pániniń muǵalimi kelip dombyradan orkester quryp, halyq aldyna ónerlerin kórsete bastaidy. Qumarylyqpen kelgen bul ónerdi de sátti igerip alǵan aǵamyz dombyrasyn qolǵa alyp orkestermen talai oblystyq baiqaýlarda top jaryp, Almatyǵa deiin kelip ónerlerin kórsetken.
Segizinshi synyp oqyp júrgende Almatydan Ázizdolla Esqaliev degen bir óner iesi Almatydan aýyldaryna kelip jas dombyrashy Amanbektiń shertken kúiine tánti bolyp qalaǵa Chaikovskii atyndaǵy mýyzkalyq ýchilishege shaqyrady. Biraq oǵan barýǵa múmkindik bolǵanymen túrli sebeptermen barmai qalady. Esesine óziniń súiikti sporty kúresti túpkilikti den qoiyp jasy 61 kelgenshe kúres, fýtbol, voleibol sport túrlerimen belsene ainalysyp shákirt tárbielep keledi.
Amanbek Fazyluly orta mektepti aiaqtaǵannan keiin ásker qataryna shaqyrylyp zamandastarymen birge boryshyn óteýge attanady. 1972 jyly Kamchatkaǵa ásker bólimshege túsip sol jerde Keńes Odaǵyna áigili rejisser, akter Nikita Mihalkovpen birge Otan aldyndaǵy boryshyn atqarypty. Mihalkov pen tanysýy da qyzyq bolypty. Sport pen ónerdi qosa alyp júrgen talantty jigit áskerde de janyna jaqyn sportty tastamaidy. Áskeri bólimshedegi sport klýbqa alynǵan qazaqtyń qaradomalaq batyry sol jerde kúresten jaqsy jetistikterdi kórsete bastaidy. Birde kúres ónerine tánti bolǵan Mihalkov sport zalda aǵamyzǵa jaqyn kelip tanysýǵa yqtiiar bildirgen. Amanbek aǵamyzdyń aitýynsha, Mihalkovtyń boiy 1 m 90 sm bolǵandyqtan ony basketbol oinaidy dep sport klýbqa alyp kelipti. Ekeýi de eki áskeri bólimshede bolsa da olardy biriktirip tanystyrǵan sport bolsa kerek. Ekeýi áskerden keiin de hat alysyp tursa kerek.
Talantty adam qai jerde bolsa tesip shyǵary belgili ǵoi. Áskerde júrgende búkil Tynyq muhity boiynsha áskeriler arasynda ótken Vladivastoktyń birinishiligine qatysyp ekinshi júldeli oryndy jeńip alady.
Daryndy jas qazaq balýanynyń ónerine tánti bolǵan áskeri sporttyń basshylary Amanbek aǵamyzdy KSRO Qarýly kúshteri quramysynyń qataryna alady. Rigada ótken KSRO Qarýly kúshteri arasynda ótken alaman jekpe-jekte júldeli úshinshi oryndy ielenedi. Osylaisha, ásker qatarynda júrgende de tamasha jetistikterge jetken Amanbek aǵamyzdyń ómir jolyndaǵy qaldyrǵan izderi tolymdy tabystarmen kómkerilgen.
1967-1971 jyldary Almaty qalasynda Dene shynyqtyrý institýtynyń kúres bólimine oqýǵa túsip jaqsymen oqyp bitiredi. Inistiýtta oqyp júrgende Qazaqstannyń birinshiligine qatysyp jaqsy óner kórsetedi. Núrken Ábdirovtiń atynda, Búkilodaqtyq týrnirde klassikalyq kúresten 5 orynǵa jetse, jastar arasynda elimizdiń chempionatynda qola júldege ie bolady.
[caption id="attachment_89586" align="aligncenter" width="800"]
Joǵary oqýyn támamdaǵan soń, alǵan bilimin aýyl ótinde júrgen talanttardy tárbieleýge arnaýdy jón kórip, týyp-ósken jeri sol kezdegi Semei oblysynyń Aiagóz aýdanyndaǵy Sergeopol orta mektebinde 1979 jylǵa deiin dene shynyqtyrý jáne alǵashqy áskeri daiyndyq pánderinen ustazdyq etip, eńbek jolyn bastaidy.
Mektepte sport sabaǵynan dáris bere júrip, grek-rim jáne qazaqsha kúresinen ótetin oblystyq, respýblikalyq jarystarǵa qatysyp, jaqsy oryndardan kórinedi. Keiinirek, qazaq kúresine aýysyp ketip, sport sheberin oryndaidy. Tól kúresimizden Semei oblysynyń birneshe dúrkin chempiony bolsa, Qajymuqan atyndaǵy respbýlikalyq jarysta topjaryp bas júldeni jeńip alady. Sonymen qatar, Amanbek Fazylulynyń Qazaqstannyń birinshiliginde úzdik úshtikke kirgenin aitpai ketý múmkin bolmas.
Otbasylyq jaǵdaimen Amanbek Fazyluly 1987 jyly Esik qalasyna qonys aýdaryp, sport mektebinde kúresten jattyqtyrýshy bolyp kiredi, sosyn Sport jáne týrizm bóliminiń basshysy, Esik qalasy ákiminiń mindetin atqarýshy, Kóktóbe aýyldyq okrýginiń ákimi bolyp kópjyldyq ómirdegi mol tájirbiesin el igiligine arnaidy.
Ardaqty balýannyń qolynan jattyǵyp, bala búrkittei shyńdalyp ushyp shyqqan kóptegen shákirtteri úlken jetistikterge jetip, ustazynyń mereiin asqaqtatqan. Aýdandyq sport bóliminde qyzmet istep júrgen shaǵynda Amanbek Fazyluly ulttyq sport túrlerin damytýǵa orasan eńbek sińirgen. Sol jyldary ulttyq sportymyz qarqyndy damyp, aýdannyń shashasyna shań juqpas júzden júirik, myńnan tulparlary oblystyq, respýblikalyq jarystardan júldeli oryndarǵa ilinip eldiń maqtanyshyna ainalady. Sol jyldary ulttyq sporttyń sonyń ishinde at sportynyń aýdan boiynsha keńinen qulash jaiýyna Amanbek Fazylulynyń qosqan úle zor ekenin halyq kúni búginge deiin aityp keledi.
Salaýatty ómir saltyna bar ǵumyryn arnaǵan el aǵasy búginde 74 jastan asyp barady. Ulyn uiaǵa, qyzyn qiiaǵa qondyryp, nemerelerin jetektep qyzyǵyna toimai júrgen ardaqty aqsaqal.
– Uldarym Teljan men Asqar Almatydaǵy Sport jáne týrizm akademiiasyn bitirgen. Kezinde olar Olimpiadaǵa jasaqtalǵan quram qatarynda jattyqty. Nemerelerim de bizdiń jolymyzdy jalǵastyryp keledi. Osylaisha bizdiń áýlet ózderiniń kúrestegi sara jolyn jalǵap keledi, – deidi sport ardageri.
Otaǵasynyń ómiri týraly sóz etkendi, qasynda 50 jyl birge turyp bir júrgen jan jary, otanasy Qalima apaidan artyq eshkim bilmes sirá.
– Amanbektiń adamgershiligi, qarpaiymdylyǵy, parasat-paiymy, meiirimge toly minezi, janashyrlyǵy taǵysyn taǵy aiyryqsha qasietterin aityp taýysy almaimyn, eń bastysy otbasynyń berik tutqasy ári tiregi dep sanaimyn, – deidi otanasy Kalima Baishasheva.
«Jaqsy muraptyń sońynan sý eredi, jaman muraptyń sońynan sóz eredi»- demekshi, ardager balýannyń atynda jyl saiyn dástúrli jarys ótkizilip qanshama bota balýandardyń talanty ashyla túsip keledi. Jasópirimder arasynda uiymdastyrlyp kelgen bul týrnir 2014 jyly tusaýy kesilgen eken. Alǵashynda oblystyq týrnir retinde tusaýyn kesken alaman jekpe-jek keiin qanatyn keńge jaiyp, respýblikalyq deńgeige kóterildi.
Al biyl atalmysh bairaqty báseke halyqarlyq jarys retinde jalaýyn jelbiretti. Onda baq synap, júldege ilikken bala balýandar sport sheberine úmitker atana alady. Grek-rim kúresinen ótken biylǵy synǵa respýblikanyń kóptegen aimaqtary men qatar, Tájikstan elinen de jas balýandar kelip qatysty. Aitýly jarys Esik qalasynda ornalasqan №1 Balalar men jasópirimder sport mektebiniń shańyryǵynda bolyp ótti.
Dástúrli básekeniń ashylýyna Esik qalasynyń ákimi, óńir sportyna eńbegi sińgen ardager sportshylar kelip qatysty. Qurmetti qonaqtar Amanbek Fazylulynynyń atyndaǵy dástúrli jarysqa kelip qatysyp jatqan jasóspirim balýandarǵa sáttilik tilep, týrnir iesine qurmet, qoshamet kórsetti.
Sosyn beldesýler bastalyp ketti. Bul jarystan kóptegen daryndy jastar shyńdalyp ósip shyǵyp jatyr. «Tulpardyń syny báigede» demekshi, óz aýyl-aimaqtarynda tolassyz jattyǵyp, shynyǵyp júrgen talanttar osyndai alamanda bas qosyp sheberlikterin baiqaidy. Sondyqtanda bul týrnirdiń bolashaq jastarymyz úshin bereri zor. Al, Amanbek Fazyluly áli de jastarǵa aqyl-keńesin aityp kópjyldyq qazynaly tájirbiesimen bólisip otyrar degen oidamyn. Óitkeni jastardy tulǵalar arqyly tárbieleýdiń mańyzy erekshe.
Aqyn ORDABAIULY
Foto Erzat ASYL.
