قر سپورت ارداگەرٸ ساماتوۆ امانبەك فازىلۇلى 1949 جىلى قازٸرگٸ اباي وبلىسىنىڭ اياگٶز اۋدانىنداعى سەرگەوپول اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. «تالاپتى ەرگە نۇر جاۋار» دەمەكشٸ, قۇمارلىقپەن كەلگەن ۇزاق جاتتىعدىڭ ارقاسىندا الدىمەن اۋدان, وبلىس سوسىن رەسپۋبليكا جارىستارىنا قاتىسا جٷرٸپ جٷلدەگە ٸلٸنٸپ ٷلكەن نەتيجە كٶرسەتە باستايدى. «ەۋ» دەمەيتٸن قازاق جوق قوي. بالا كەزٸنەن سپورتتى عانا ەمەس مۋزىكانى دا جانى سٷيگەن امانبەك اعامىز مەكتەپتە وقىپ جٷرٸپ ەن سالۋدى جاقسى كٶرگەن. بەسٸنشٸ سىنىپتا وقىپ جٷرگەندە اۋىلعا قۇسبەك اقۋىپ دەگەن دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ەن پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ كەلٸپ دومبىرادان وركەستەر قۇرىپ, حالىق الدىنا ٶنەرلەرٸن كٶرسەتە باستايدى. قۇمارىلىقپەن كەلگەن بۇل ٶنەردٸ دە سەتتٸ يگەرٸپ العان اعامىز دومبىراسىن قولعا الىپ وركەستەرمەن تالاي وبلىستىق بايقاۋلاردا توپ جارىپ, الماتىعا دەيٸن كەلٸپ ٶنەرلەرٸن كٶرسەتكەن.
سەگٸزٸنشٸ سىنىپ وقىپ جٷرگەندە الماتىدان ەزيزدوللا ەسقاليەۆ دەگەن بٸر ٶنەر يەسٸ الماتىدان اۋىلدارىنا كەلٸپ جاس دومبىراشى امانبەكتٸڭ شەرتكەن كٷيٸنە تەنتٸ بولىپ قالاعا چايكوۆسكيي اتىنداعى مۋىزكالىق ۋچيليششەگە شاقىرادى. بٸراق وعان بارۋعا مٷمكٸندٸك بولعانىمەن تٷرلٸ سەبەپتەرمەن بارماي قالادى. ەسەسٸنە ٶزٸنٸڭ سٷيٸكتٸ سپورتى كٷرەستٸ تٷپكٸلٸكتٸ دەن قويىپ جاسى 61 كەلگەنشە كٷرەس, فۋتبول, ۆولەيبول سپورت تٷرلەرٸمەن بەلسەنە اينالىسىپ شەكٸرت تەربيەلەپ كەلەدٸ.
امانبەك فازىلۇلى ورتا مەكتەپتٸ اياقتاعاننان كەيٸن ەسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ زامانداستارىمەن بٸرگە بورىشىن ٶتەۋگە اتتانادى. 1972 جىلى كامچاتكاعا ەسكەر بٶلٸمشەگە تٷسٸپ سول جەردە كەڭەس وداعىنا ەيگٸلٸ رەجيسسەر, اكتەر نيكيتا ميحالكوۆپەن بٸرگە وتان الدىنداعى بورىشىن اتقارىپتى. ميحالكوۆ پەن تانىسۋى دا قىزىق بولىپتى. سپورت پەن ٶنەردٸ قوسا الىپ جٷرگەن تالانتتى جٸگٸت ەسكەردە دە جانىنا جاقىن سپورتتى تاستامايدى. ەسكەري بٶلٸمشەدەگٸ سپورت كلۋبقا الىنعان قازاقتىڭ قارادومالاق باتىرى سول جەردە كٷرەستەن جاقسى جەتٸستٸكتەردٸ كٶرسەتە باستايدى. بٸردە كٷرەس ٶنەرٸنە تەنتٸ بولعان ميحالكوۆ سپورت زالدا اعامىزعا جاقىن كەلٸپ تانىسۋعا ىقتييار بٸلدٸرگەن. امانبەك اعامىزدىڭ ايتۋىنشا, ميحالكوۆتىڭ بويى 1 م 90 سم بولعاندىقتان ونى باسكەتبول وينايدى دەپ سپورت كلۋبقا الىپ كەلٸپتٸ. ەكەۋٸ دە ەكٸ ەسكەري بٶلٸمشەدە بولسا دا ولاردى بٸرٸكتٸرٸپ تانىستىرعان سپورت بولسا كەرەك. ەكەۋٸ ەسكەردەن كەيٸن دە حات الىسىپ تۇرسا كەرەك.
تالانتتى ادام قاي جەردە بولسا تەسٸپ شىعارى بەلگٸلٸ عوي. ەسكەردە جٷرگەندە بٷكٸل تىنىق مۇحيتى بويىنشا ەسكەريلەر اراسىندا ٶتكەن ۆلاديۆاستوكتىڭ بٸرٸنٸشٸلٸگٸنە قاتىسىپ ەكٸنشٸ جٷلدەلٸ ورىندى جەڭٸپ الادى.
دارىندى جاس قازاق بالۋانىنىڭ ٶنەرٸنە تەنتٸ بولعان ەسكەري سپورتتىڭ باسشىلارى امانبەك اعامىزدى كسرو قارۋلى كٷشتەرٸ قۇرامىسىنىڭ قاتارىنا الادى. ريگادا ٶتكەن كسرو قارۋلى كٷشتەرٸ اراسىندا ٶتكەن الامان جەكپە-جەكتە جٷلدەلٸ ٷشٸنشٸ ورىندى يەلەنەدٸ. وسىلايشا, ەسكەر قاتارىندا جٷرگەندە دە تاماشا جەتٸستٸكتەرگە جەتكەن امانبەك اعامىزدىڭ ٶمٸر جولىنداعى قالدىرعان ٸزدەرٸ تولىمدى تابىستارمەن كٶمكەرٸلگەن.
1967-1971 جىلدارى الماتى قالاسىندا دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ كٷرەس بٶلٸمٸنە وقۋعا تٷسٸپ جاقسىمەن وقىپ بٸتٸرەدٸ. ينيستيۋتتا وقىپ جٷرگەندە قازاقستاننىڭ بٸرٸنشٸلٸگٸنە قاتىسىپ جاقسى ٶنەر كٶرسەتەدٸ. نٷركەن ەبدٸروۆتٸڭ اتىندا, بٷكٸلوداقتىق تۋرنيردە كلاسسيكالىق كٷرەستەن 5 ورىنعا جەتسە, جاستار اراسىندا ەلٸمٸزدٸڭ چەمپيوناتىندا قولا جٷلدەگە يە بولادى.
[caption id="attachment_89586" align="aligncenter" width="800"]
جوعارى وقۋىن تەمامداعان سوڭ, العان بٸلٸمٸن اۋىل ٶتٸندە جٷرگەن تالانتتاردى تەربيەلەۋگە ارناۋدى جٶن كٶرٸپ, تۋىپ-ٶسكەن جەرٸ سول كەزدەگٸ سەمەي وبلىسىنىڭ اياگٶز اۋدانىنداعى سەرگەوپول ورتا مەكتەبٸندە 1979 جىلعا دەيٸن دەنە شىنىقتىرۋ جەنە العاشقى ەسكەري دايىندىق پەندەرٸنەن ۇستازدىق ەتٸپ, ەڭبەك جولىن باستايدى.
مەكتەپتە سپورت ساباعىنان دەرٸس بەرە جٷرٸپ, گرەك-ريم جەنە قازاقشا كٷرەسٸنەن ٶتەتٸن وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسىپ, جاقسى ورىنداردان كٶرٸنەدٸ. كەيٸنٸرەك, قازاق كٷرەسٸنە اۋىسىپ كەتٸپ, سپورت شەبەرٸن ورىندايدى. تٶل كٷرەسٸمٸزدەن سەمەي وبلىسىنىڭ بٸرنەشە دٷركٸن چەمپيونى بولسا, قاجىمۇقان اتىنداعى رەسپبۋليكالىق جارىستا توپجارىپ باس جٷلدەنٸ جەڭٸپ الادى. سونىمەن قاتار, امانبەك فازىلۇلىنىڭ قازاقستاننىڭ بٸرٸنشٸلٸگٸندە ٷزدٸك ٷشتٸككە كٸرگەنٸن ايتپاي كەتۋ مٷمكٸن بولماس.
وتباسىلىق جاعدايمەن امانبەك فازىلۇلى 1987 جىلى ەسٸك قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, سپورت مەكتەبٸندە كٷرەستەن جاتتىقتىرۋشى بولىپ كٸرەدٸ, سوسىن سپورت جەنە تۋريزم بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى, ەسٸك قالاسى ەكٸمٸنٸڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى, كٶكتٶبە اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ بولىپ كٶپجىلدىق ٶمٸردەگٸ مول تەجٸربيەسٸن ەل يگٸلٸگٸنە ارنايدى.
ارداقتى بالۋاننىڭ قولىنان جاتتىعىپ, بالا بٷركٸتتەي شىڭدالىپ ۇشىپ شىققان كٶپتەگەن شەكٸرتتەرٸ ٷلكەن جەتٸستٸكتەرگە جەتٸپ, ۇستازىنىڭ مەرەيٸن اسقاقتاتقان. اۋداندىق سپورت بٶلٸمٸندە قىزمەت ٸستەپ جٷرگەن شاعىندا امانبەك فازىلۇلى ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸن دامىتۋعا وراسان ەڭبەك سٸڭٸرگەن. سول جىلدارى ۇلتتىق سپورتىمىز قارقىندى دامىپ, اۋداننىڭ شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس جٷزدەن جٷيرٸك, مىڭنان تۇلپارلارى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جارىستاردان جٷلدەلٸ ورىندارعا ٸلٸنٸپ ەلدٸڭ ماقتانىشىنا اينالادى. سول جىلدارى ۇلتتىق سپورتتىڭ سونىڭ ٸشٸندە ات سپورتىنىڭ اۋدان بويىنشا كەڭٸنەن قۇلاش جايۋىنا امانبەك فازىلۇلىنىڭ قوسقان ٷلە زور ەكەنٸن حالىق كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن ايتىپ كەلەدٸ.
سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىنا بار عۇمىرىن ارناعان ەل اعاسى بٷگٸندە 74 جاستان اسىپ بارادى. ۇلىن ۇياعا, قىزىن قيياعا قوندىرىپ, نەمەرەلەرٸن جەتەكتەپ قىزىعىنا تويماي جٷرگەن ارداقتى اقساقال.
– ۇلدارىم تەلجان مەن اسقار الماتىداعى سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسىن بٸتٸرگەن. كەزٸندە ولار وليمپياداعا جاساقتالعان قۇرام قاتارىندا جاتتىقتى. نەمەرەلەرٸم دە بٸزدٸڭ جولىمىزدى جالعاستىرىپ كەلەدٸ. وسىلايشا بٸزدٸڭ ەۋلەت ٶزدەرٸنٸڭ كٷرەستەگٸ سارا جولىن جالعاپ كەلەدٸ, – دەيدٸ سپورت ارداگەرٸ.
وتاعاسىنىڭ ٶمٸرٸ تۋرالى سٶز ەتكەندٸ, قاسىندا 50 جىل بٸرگە تۇرىپ بٸر جٷرگەن جان جارى, وتاناسى قاليما اپايدان ارتىق ەشكٸم بٸلمەس سٸرە.
– امانبەكتٸڭ ادامگەرشٸلٸگٸ, قارپايىمدىلىعى, پاراسات-پايىمى, مەيٸرٸمگە تولى مٸنەزٸ, جاناشىرلىعى تاعىسىن تاعى ايىرىقشا قاسيەتتەرٸن ايتىپ تاۋىسى المايمىن, ەڭ باستىسى وتباسىنىڭ بەرٸك تۇتقاسى ەرٸ تٸرەگٸ دەپ سانايمىن, – دەيدٸ وتاناسى كاليما بايشاشەۆا.
«جاقسى مۇراپتىڭ سوڭىنان سۋ ەرەدٸ, جامان مۇراپتىڭ سوڭىنان سٶز ەرەدٸ»- دەمەكشٸ, ارداگەر بالۋاننىڭ اتىندا جىل سايىن دەستٷرلٸ جارىس ٶتكٸزٸلٸپ قانشاما بوتا بالۋانداردىڭ تالانتى اشىلا تٷسٸپ كەلەدٸ. جاسٶپٸرٸمدەر اراسىندا ۇيىمداستىرلىپ كەلگەن بۇل تۋرنير 2014 جىلى تۇساۋى كەسٸلگەن ەكەن. العاشىندا وبلىستىق تۋرنير رەتٸندە تۇساۋىن كەسكەن الامان جەكپە-جەك كەيٸن قاناتىن كەڭگە جايىپ, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ.
ال بيىل اتالمىش بايراقتى بەسەكە حالىقارلىق جارىس رەتٸندە جالاۋىن جەلبٸرەتتٸ. وندا باق سىناپ, جٷلدەگە ٸلٸككەن بالا بالۋاندار سپورت شەبەرٸنە ٷمٸتكەر اتانا الادى. گرەك-ريم كٷرەسٸنەن ٶتكەن بيىلعى سىنعا رەسپۋبليكانىڭ كٶپتەگەن ايماقتارى مەن قاتار, تەجٸكستان ەلٸنەن دە جاس بالۋاندار كەلٸپ قاتىستى. ايتۋلى جارىس ەسٸك قالاسىندا ورنالاسقان №1 بالالار مەن جاسٶپٸرٸمدەر سپورت مەكتەبٸنٸڭ شاڭىرىعىندا بولىپ ٶتتٸ.
دەستٷرلٸ بەسەكەنٸڭ اشىلۋىنا ەسٸك قالاسىنىڭ ەكٸمٸ, ٶڭٸر سپورتىنا ەڭبەگٸ سٸڭگەن ارداگەر سپورتشىلار كەلٸپ قاتىستى. قۇرمەتتٸ قوناقتار امانبەك فازىلۇلىنىنىڭ اتىنداعى دەستٷرلٸ جارىسقا كەلٸپ قاتىسىپ جاتقان جاسٶسپٸرٸم بالۋاندارعا سەتتٸلٸك تٸلەپ, تۋرنير يەسٸنە قۇرمەت, قوشامەت كٶرسەتتٸ.
سوسىن بەلدەسۋلەر باستالىپ كەتتٸ. بۇل جارىستان كٶپتەگەن دارىندى جاستار شىڭدالىپ ٶسٸپ شىعىپ جاتىر. «تۇلپاردىڭ سىنى بەيگەدە» دەمەكشٸ, ٶز اۋىل-ايماقتارىندا تولاسسىز جاتتىعىپ, شىنىعىپ جٷرگەن تالانتتار وسىنداي الاماندا باس قوسىپ شەبەرلٸكتەرٸن بايقايدى. سوندىقتاندا بۇل تۋرنيردٸڭ بولاشاق جاستارىمىز ٷشٸن بەرەرٸ زور. ال, امانبەك فازىلۇلى ەلٸ دە جاستارعا اقىل-كەڭەسٸن ايتىپ كٶپجىلدىق قازىنالى تەجٸربيەسٸمەن بٶلٸسٸپ وتىرار دەگەن ويدامىن. ٶيتكەنٸ جاستاردى تۇلعالار ارقىلى تەربيەلەۋدٸڭ ماڭىزى ەرەكشە.
اقىن وردابايۇلى
فوتو ەرزات اسىل.
