Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Qytaidyń eń yqpaldy basylymdarynyń biri China Daily gazetinde arnaiy maqala jariialady. «Strong Kazakh-Sino ties key to successful cooperation» atty maqalada eki el arasyndaǵy tereń tarihi bailanys, strategiialyq áriptestik jáne Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń (ShYU) áleýetin arttyrý máseleleri qamtylǵan, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Álem boiynsha taralymy 700 myń danaǵa jetetin China Daily gazetiniń elektrondy jáne mobildi nusqalaryn qosa eseptegende 350 millionnan astam oqyrmany bar.
Prezident maqalasynda Qazaqstan men Qytai qarym-qatynasy ǵasyrlar boiy qalyptasqan dostyq bailanystarǵa negizdelgenin atap ótip, onyń búgingi tańda ózara senim men túsinistikke qurylǵanyn jetkizgen. Qazirgi ýaqytta bul qarym-qatynas strategiialyq seriktestiktiń jarqyn úlgisine ainaldy.
«Eki eldi 1700 shaqyrymǵa sozylǵan ortaq shekara biriktirip tur. Bul shekara – beibitshilik pen kórshilik yntymaqtastyqtyń simvoly. Bizdiń strategiialyq seriktestigimiz joǵary deńgeidegi saparlar men saiasi dialogtyń arqasynda odan ári tereńdep, kúsheiip keledi. Qytai tóraǵasy, álemdik deńgeidegi kórnekti saiasatker Si Tszinpinniń kóregen basshylyǵymen Qytaidyń qazirgi tańdaǵy jetistikteri kórshiles elderge, sonyń ishinde Qazaqstanǵa da jańa múmkindikter ashýda», – dep jazdy Memleket basshysy.
Prezident eki el yntymaqtastyǵynyń jańa ári perspektivaly kezeńge qadam basqanyn, ózara yqpaldastyq aýqymy artyp, saýda-ekonomikalyq bailanystar buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen damyp jatqanyn atap ótti.
Máselen, 2024 jyly eki el arasyndaǵy saýda ainalymy rekordtyq kórsetkishke – 44 mlrd dollarǵa jetken. Qytai Qazaqstannyń basty saýda-ekonomikalyq seriktesi mártebesin bekite tústi.
«2005 jyldan beri qytailyq kompaniialar Qazaqstanǵa 27 milliard dollardan astam investitsiia quidy. Qazirgi tańda elimizde Qytaidyń 6 myńǵa jýyq kompaniiasy jumys isteidi, olardyń Qazaqstannyń ónerkásiptik jańǵyrýy men tehnologiialyq damýyna yqpaly zor», – dedi prezident.
Toqaev eki eldiń taǵdyry ejelgi Uly Jibek jolynan beri tyǵyz bailanysta ekenin aityp, Qytai tóraǵasy Si Tszinpinniń 2013 jyly Astanada jariialaǵan «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn erekshe atap ótti.
«Osy zamanaýi saýda joldarynyń jelisi Qazaqstannyń Eýraziiadaǵy tranzittik áleýetin odan ári arttyryp, eldiń aimaqtaǵy ornyn nyǵaitty. Qazaqstan qazir Qytai men Eýropa arasyndaǵy mańyzdy tranzittik habqa ainaldy», – dedi Toqaev.
Maqalada eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń sátti úlgileri de kórsetilgen. Sonyń biri – Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdarynyń (Orta dáliz) damýy. Bul dáliz – Qytai, Ortalyq Aziia men Eýropa arasyndaǵy júk tasymalynyń eń qysqa ári turaqty baǵyty.
«2024 jyly Dostyq – Moiynty temirjol ýchaskesinde qosymsha joldardyń iske qosylýy Qytai – Eýropa tranzittik áleýetin bes esege deiin arttyrýǵa múmkindik beredi. Byltyr Sian qalasynda qytailyq seriktestermen birlesip ashqan saýda-logistikalyq ortalyq ta eki el yntymaqtastyǵyna tyń serpin berdi», – dep jazady prezident.
Sondai-aq, teńiz kóligi salasyndaǵy birlesken jobalar da mańyzdy ról atqarady. Mysaly, Aqtaý portynda konteinerlik hab qurylyp, Lianiýngan portynyń ákimshiligimen seriktestik ornady. Bul joba Ortalyq Aziia men Kaspii óńirine qyzmet kórsetetin konteinerlik flot qurýǵa múmkindik berdi.
«Munai-gaz salasy eki el ekonomikasynyń negizgi tiregi bolyp qala beredi. Bul baǵyttaǵy jumystarǵa Qazaqstan – Qytai munai qubyryn keńeitý, munai óńdeý zaýyttaryn jańartý jáne munai-himiia kásiporyndaryn salý kiredi», – dep túsindirdi Toqaev.
Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq ta qarqyndy damýda. 2024 jyly Qazaqstannan Qytaiǵa aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty 10 paiyzǵa ósken. Qytailyq investorlar kókónis, júgeri, astyq jáne maqta óńdeitin iri jobalarǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Prezidenttiń aitýynsha, eki eldiń seriktestigi ekonomikalyq sheńbermen ǵana shektelmeidi. Byltyr Qazaqstanda Qytaidyń Týrizm jyly tabysty ótse, biyl Qytaidyń Qazaqstandaǵy Týrizm jyly bolyp jariialanǵan.
«Bul bastama eki eldiń tarihy, dástúri men tabiǵatyn tanýǵa jańa múmkindikter ashyp, mádeni-gýmanitarlyq bailanystarymyzǵa tyń serpin beredi», – deidi Memleket basshysy.
Diplomatiialyq turǵydan eki eldiń Shanhai yntymaqtastyq uiymy aiasyndaǵy tyǵyz seriktestigi de mańyzdy. Qytaidyń qazirgi tóraǵalyǵy aiasynda uiym aimaqtyq qaýipsizdikti kúsheitýge, ekonomikalyq integratsiiany tereńdetýge, mádeni-gýmanitarlyq bailanysty nyǵaitýǵa basymdyq berýde.
«Alda ótetin Tiantszindegi ShYU sammiti uiymnyń aldaǵy damý traektoriiasyn aiqyndaityn mańyzdy oqiǵa bolmaq. Bul jiyn jahandyq máseleler boiynsha strategiialardy úilestirip, institýttyq reformalardy ilgeriletýge erekshe múmkindik beredi», – dedi Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, qazirgi kúrdeli álemdik ahýal jaǵdaiynda ShYU-nyń ózara qurmet pen birlesken damýǵa negizdelgen tásili burynǵydan da ózekti ári qundy bolyp otyr.
