قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتايدىڭ ەڭ ىقپالدى باسىلىمدارىنىڭ بٸرٸ China Daily گازەتٸندە ارنايى ماقالا جارييالادى. «Strong Kazakh-Sino ties key to successful cooperation» اتتى ماقالادا ەكٸ ەل اراسىنداعى تەرەڭ تاريحي بايلانىس, ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك جەنە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (شىۇ) ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ قامتىلعان, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەلەم بويىنشا تارالىمى 700 مىڭ داناعا جەتەتٸن China Daily گازەتٸنٸڭ ەلەكتروندى جەنە موبيلدٸ نۇسقالارىن قوسا ەسەپتەگەندە 350 ميلليوننان استام وقىرمانى بار.
پرەزيدەنت ماقالاسىندا قازاقستان مەن قىتاي قارىم-قاتىناسى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دوستىق بايلانىستارعا نەگٸزدەلگەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ونىڭ بٷگٸنگٸ تاڭدا ٶزارا سەنٸم مەن تٷسٸنٸستٸككە قۇرىلعانىن جەتكٸزگەن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل قارىم-قاتىناس ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸنە اينالدى.
«ەكٸ ەلدٸ 1700 شاقىرىمعا سوزىلعان ورتاق شەكارا بٸرٸكتٸرٸپ تۇر. بۇل شەكارا – بەيبٸتشٸلٸك پەن كٶرشٸلٸك ىنتىماقتاستىقتىڭ سيمۆولى. بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸمٸز جوعارى دەڭگەيدەگٸ ساپارلار مەن ساياسي ديالوگتىڭ ارقاسىندا ودان ەرٸ تەرەڭدەپ, كٷشەيٸپ كەلەدٸ. قىتاي تٶراعاسى, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ كٶرنەكتٸ ساياساتكەر سي تسزينپيننٸڭ كٶرەگەن باسشىلىعىمەن قىتايدىڭ قازٸرگٸ تاڭداعى جەتٸستٸكتەرٸ كٶرشٸلەس ەلدەرگە, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستانعا دا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشۋدا», – دەپ جازدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەكٸ ەل ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا ەرٸ پەرسپەكتيۆالى كەزەڭگە قادام باسقانىن, ٶزارا ىقپالداستىق اۋقىمى ارتىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
مەسەلەن, 2024 جىلى ەكٸ ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى رەكوردتىق كٶرسەتكٸشكە – 44 ملرد دوللارعا جەتكەن. قىتاي قازاقستاننىڭ باستى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرٸكتەسٸ مەرتەبەسٸن بەكٸتە تٷستٸ.
«2005 جىلدان بەرٸ قىتايلىق كومپانييالار قازاقستانعا 27 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسييا قۇيدى. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە قىتايدىڭ 6 مىڭعا جۋىق كومپانيياسى جۇمىس ٸستەيدٸ, ولاردىڭ قازاقستاننىڭ ٶنەركەسٸپتٸك جاڭعىرۋى مەن تەحنولوگييالىق دامۋىنا ىقپالى زور», – دەدٸ پرەزيدەنت.
توقاەۆ ەكٸ ەلدٸڭ تاعدىرى ەجەلگٸ ۇلى جٸبەك جولىنان بەرٸ تىعىز بايلانىستا ەكەنٸن ايتىپ, قىتاي تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ 2013 جىلى استانادا جارييالاعان «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» باستاماسىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
«وسى زاماناۋي ساۋدا جولدارىنىڭ جەلٸسٸ قازاقستاننىڭ ەۋرازيياداعى ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ودان ەرٸ ارتتىرىپ, ەلدٸڭ ايماقتاعى ورنىن نىعايتتى. قازاقستان قازٸر قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى ماڭىزدى ترانزيتتٸك حابقا اينالدى», – دەدٸ توقاەۆ.
ماقالادا ەكٸ ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ سەتتٸ ٷلگٸلەرٸ دە كٶرسەتٸلگەن. سونىڭ بٸرٸ – ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىنىڭ (ورتا دەلٸز) دامۋى. بۇل دەلٸز – قىتاي, ورتالىق ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى جٷك تاسىمالىنىڭ ەڭ قىسقا ەرٸ تۇراقتى باعىتى.
«2024 جىلى دوستىق – مويىنتى تەمٸرجول ۋچاسكەسٸندە قوسىمشا جولداردىڭ ٸسكە قوسىلۋى قىتاي – ەۋروپا ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن بەس ەسەگە دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بىلتىر سيان قالاسىندا قىتايلىق سەرٸكتەستەرمەن بٸرلەسٸپ اشقان ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىق تا ەكٸ ەل ىنتىماقتاستىعىنا تىڭ سەرپٸن بەردٸ», – دەپ جازادى پرەزيدەنت.
سونداي-اق, تەڭٸز كٶلٸگٸ سالاسىنداعى بٸرلەسكەن جوبالار دا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. مىسالى, اقتاۋ پورتىندا كونتەينەرلٸك حاب قۇرىلىپ, ليانيۋنگان پورتىنىڭ ەكٸمشٸلٸگٸمەن سەرٸكتەستٸك ورنادى. بۇل جوبا ورتالىق ازييا مەن كاسپيي ٶڭٸرٸنە قىزمەت كٶرسەتەتٸن كونتەينەرلٸك فلوت قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«مۇناي-گاز سالاسى ەكٸ ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگٸزگٸ تٸرەگٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا قازاقستان – قىتاي مۇناي قۇبىرىن كەڭەيتۋ, مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭارتۋ جەنە مۇناي-حيمييا كەسٸپورىندارىن سالۋ كٸرەدٸ», – دەپ تٷسٸندٸردٸ توقاەۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا قارقىندى دامۋدا. 2024 جىلى قازاقستاننان قىتايعا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتى 10 پايىزعا ٶسكەن. قىتايلىق ينۆەستورلار كٶكٶنٸس, جٷگەرٸ, استىق جەنە ماقتا ٶڭدەيتٸن ٸرٸ جوبالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ەكٸ ەلدٸڭ سەرٸكتەستٸگٸ ەكونوميكالىق شەڭبەرمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. بىلتىر قازاقستاندا قىتايدىڭ تۋريزم جىلى تابىستى ٶتسە, بيىل قىتايدىڭ قازاقستانداعى تۋريزم جىلى بولىپ جارييالانعان.
«بۇل باستاما ەكٸ ەلدٸڭ تاريحى, دەستٷرٸ مەن تابيعاتىن تانۋعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىپ, مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىمىزعا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ», – دەيدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ديپلوماتييالىق تۇرعىدان ەكٸ ەلدٸڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى اياسىنداعى تىعىز سەرٸكتەستٸگٸ دە ماڭىزدى. قىتايدىڭ قازٸرگٸ تٶراعالىعى اياسىندا ۇيىم ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋگە, ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانى تەرەڭدەتۋگە, مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋعا باسىمدىق بەرۋدە.
«الدا ٶتەتٸن تيانتسزيندەگٸ شىۇ سامميتٸ ۇيىمنىڭ الداعى دامۋ تراەكتوريياسىن ايقىندايتىن ماڭىزدى وقيعا بولماق. بۇل جيىن جاھاندىق مەسەلەلەر بويىنشا ستراتەگييالاردى ٷيلەستٸرٸپ, ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى ٸلگەرٸلەتۋگە ەرەكشە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ كٷردەلٸ ەلەمدٸك احۋال جاعدايىندا شىۇ-نىڭ ٶزارا قۇرمەت پەن بٸرلەسكەن دامۋعا نەگٸزدەلگەن تەسٸلٸ بۇرىنعىدان دا ٶزەكتٸ ەرٸ قۇندى بولىپ وتىر.
