Sarapshy Pol Gobl AQSh-taǵy Jamestown qorynyń saitynda Túrkiia Qazaqstanǵa Kaspiidegi áskeri teńiz kúshterin kúsheitýge kómektesýin jaza kele, Ankara men Astananyń jospary Kaspiidegi flotiliiasy eń qýatty Reseidiń ústemdigine qalai áser etpek degen suraqqa jaýap izdepti.
Reseidiń Kaspii flotiliiasy kóp jyl boiy teńiz aidynynda ústemdik qurǵany beligi. Sondyqtan da bolar, kópshilik Kaspiide budan basqa ulttyq flottar bar ekenin elemei kelgen edi.
Onyń ústine osy kúnge deiin teńiz jaǵalaýyndaǵy ózge elder áskeri-teńiz flotyn qorǵanys úshin emes, izdeý-qutqarý jumystary nemese teńizdegi burǵylaý platformasy men qubyrlardyń qorǵaityn kúzet úshin qajet bolǵany jasyryn emes.
Degenmen Qazaqstan bul ahýaldy ózgertýge bet burdy. Gobldyń jazýynsha, Qazaqstan jaǵalaýdaǵy ǵana emes, teńizdiń taiaz jerindegi qorǵanysqa da mán bermek.
Ótken aptada Qazaqstannyń memlekettik «Zenit» zaýyty Túrkiianyń Asfar jáne YDA Group kompaniialarymen Oralda áskeri kemelerdi jasaý týraly kelisimge qol qoiǵany belgili. Gobldyń paiymdaýynsha, bul kelisimniń nazar aýdaratyn birneshe mańyzdy tustary bar.
Birinshiden, bul jaǵdai Máskeýdiń Qazaqstannyń keme jasaý ónerkásibinde ústem oiynshy bolyp qala beremin degen josparyna soqqy jasaityny anyq.
2010 jyly Máskeý Astanaǵa keme jasaidy degen kelisimge qol qoiylǵaly Resei ózin bul saladaǵy basty oiynshy sanap kelgen. Biraq odan beri mina súzetin eki keme ǵana jasaan soń, Qazaqstan keme jasaityn basqa oiynshylardy izdeýge kiristi.
Ekinshiden, bul kelisim Ankaranyń Astanamen qorǵanys salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn kúsheitedi. Túrkiia úkimeti Ortalyq Aziia memleketteriniń qarýly kúshterin damytýda jetekshi rólge ie bolýǵa talpynyp jatyr.
Gobl Astanamen keme jasaý týraly Ankaranyń kelisimi osy jospardyń bóligi dep esepteidi.
Úshinshiden, Resei de, Qazaqstan da Kaspiidiń soltústigindegi sýdyń tartylýynan týyndaityn strategiialyq jáne ekonomikalyq saldarǵa alańdaidy. Astananyń buǵan deiin ustanyp kelgen shaǵyn kemeler jasaý saiasaty endi Túrkiiamen kelisim aiasynda jalǵasatyn tárizdi. Al bul Astananyń ekonomikalyq, tipti áskeri pozitsiiasyn jaqsartady, tipti Reseiden de ústem etýi múmkin.
Gobl Túrkiiamen keme jasaý týraly kelisim Qazaqstan men Resei Kaspii teńizinde teketiresedi degendi bildirmeitinin alǵa tartady. Óitkeni Resei kemeleriniń sany az bolǵanymen, áskeri qýaty áldeqaida myqty.
Sonymen qatar bul kelisim Túrkiia qansha jerden úmittense de, Ankara jaqyn ýaqytta Kaspii teńizinde ústem oiynshyǵa ainalady degen sóz emes. Túrkiia Kaspii jaǵalaýyndaǵy Reseiden ózge elderge kemeler men onyń bólshekterin jasap berip jatsa da, tez nátijege qol jetkize almaidy. Sebebi shaǵyn keme jasaýdyń ózi kóp ýaqyt talap etedi. Budan shyǵatyn qorytyndy – Qazaqstan Kaspiidiń tipti bir bóliginde jaqyn ýaqytta ústemdikke ie bolýy ekitalai.
Biraq Kaspiidiń soltústigi tartylǵan saiyn taiaz jerde júre alatyn Qazaqstannyń áskeri kemeleri kóbeie túsedi. Bul Astanaǵa kemeleri úlken Máskeý aldynda artyqshylyq beredi.
Gobldyń oiynsha, Reseidiń Kaspii flotiliiasy men kemeleri birtindep kóbeiip jatqan Qazaqstannyń áskeri-teńiz floty arasyndaǵy arasalmaq birtindep ózgere bermek. Bul – Kaspii jaǵalaýyndaǵy elderdiń aimaqtaǵy saýda jáne qubyrmen bailanysty josparyna áser etedi. Sarapshy bul jospar Qazaqstan men Reseidiń qarym-qatynasyna ǵana emes, Astananyń Ortalyq Aziia, Kavkaz ben Batys elderimen qarym-qatynasyna da yqpal etetinin paiymdapty.
