Qazirgi qoǵamda jastardyń radikaldy nemese ekstremistik toptardyń yqpalyna túsip ketý qaýpi jii talqylanyp júr. Odan qalai saqtanýǵa bolady? Osy taqyryp tóńireginde Dalanews.kz tilshisi dintanýshy Erkinbek Shoqaevpen suhbattasty.
– Qandai jastar radikaldy nemese ekstremistik toptardyń yqpalyna erip ketýge beiim keledi?
– Bul belgili bir deńgeide tabiǵi qubylys dep aitýǵa bolady. Sebebi jas kezde adam eliktegish, áserlengish bolady. Jastar jańa ideialarǵa, tyń málimetterge qyzyǵýshylyqpen qaraidy. Ózi buryn estimegen aqparat aitylsa, soǵan erekshe nazar aýdarady.
Sondyqtan jastar tek radikaldy nemese ekstremistik toptardyń ǵana emes, túrli ideologiialardyń yqpalyna erip ketýi múmkin. Mysaly, qazirgi jastardyń arasynda batystyq ómir saltyna elikteý de baiqalady. Keibiri shetelge qysqa ýaqytqa baryp kelse de, sol jaqtyń ómir súrý úlgisine birden qyzyǵyp, soǵan uqsaýǵa tyrysyp jatady.
Bul – jastyq shaqqa tán qasiet. Iaǵni jastar jańa qubylystarǵa, jańa ideialarǵa, jańa aqparattarǵa beiim keledi.
Ekinshi mańyzdy másele – adamnyń rýhani qajettiligi. Ár adamnyń boiynda rýhani azyqqa degen muqtajdyq bar. Eger bul qajettilik durys jolmen qamtamasyz etilmese, onda túrli radikaldy nemese destrýktivti baǵyttaǵy ýaǵyzshylar sol olqylyqty paidalanyp ketýi múmkin. Olar adamǵa rýhani qoldaý kórsetip, óz ideologiialaryn usynyp, sol arqyly óz yqpalyna tartady.
Taǵy bir mańyzdy faktor – áleýmettik jaǵdai. Keibir sektalyq sipattaǵy toptar adamdardyń áleýmettik nemese materialdyq turǵydan osal tustaryn paidalanady. Mysaly, kómek kórsetip, syilyq berip, qoldaý bildirý arqyly senimine kiredi. Osyndai tásilder arqyly kóptegen jastardyń radikaldy toptardyń yqpalyna túsip ketkenin baiqaimyz.
– Jastardyń terrorizm men ekstremizm ideologiiasyna aldanyp qalmaýy úshin ata-ana men qoǵam ne isteýi kerek?
– Eń aldymen saýattandyrý qajet. Jastardyń dini saýatyn durys ashý kerek. Sebebi eskertilgen adam saq bolady. Eger jastar din týraly durys bilim alsa, onda olardyń boiynda rýhani immýnitet qalyptasady.
Sonymen qatar qoǵamda jumyssyzdyq máselesin de nazardan tys qaldyrýǵa bolmaidy. Qazaqta «jumysy joqtyq – azdyrar» degen sóz bar. Eger jastardyń bos ýaqyty kóp bolsa, olar ártúrli paidaly nemese ziiandy áreketterge aralasyp ketýi múmkin.
Al eger jastardyń ýaqyty paidaly istermen, bilim alýmen, eńbekpen, sportpen toltyrylǵan bolsa, olardyń teris ideologiialarǵa erip ketý yqtimaldyǵy áldeqaida tómendeidi. Sonymen birge eńbek etý arqyly áleýmettik jaǵdaiy da jaqsarady. Bul da adamnyń túrli radikaldy ideialarǵa aldanyp qalmaýyna yqpal etedi.
– Internet pen áleýmettik jeliler arqyly taralatyn radikaldy úgit-nasihattyń aldyn alý úshin qandai sharalar qajet?
– Qazirgi zamanda internet pen áleýmettik jelilerdi tolyq shekteý múmkin emes. Árine, memleket tarapynan keibir saittar men paraqshalardy buǵattaý sharalary jasalyp jatyr. Biraq bir paraqsha jabylsa, onyń ornyna birneshe jańa paraqsha ashylyp ketedi.
Qazaqta «ýdy ý qaitarady» degen sóz bar. Iaǵni teris úgit-nasihatqa qarsy durys úgit-nasihat júrgizý kerek.
Internet pen áleýmettik jelilerde bizdiń nasihatshylarymyz belsendi bolýy tiis. Olar jastarǵa túsinikti, áserli ári zamanaýi formatta aqparat jetkize bilýi kerek.
Búginde elimizde halyqtyń bilim deńgeii joǵary, jazý-syzýdy biletin saýatty qoǵam qalyptasqan. Sonymen qatar aqparat kózderi de jetkilikti. Eger jastarǵa durys baǵyttaǵy aqparat, sapaly dárister, túsindirý jumystary júieli túrde usynylsa, olar ártúrli teris piǵyldy aqparattardy salystyryp qarap, ózderi durys tańdaý jasai alady.
