قازىرگى قوعامدا جاستاردىڭ راديكالدى نەمەسە ەكسترەميستىك توپتاردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ كەتۋ ءقاۋپى ءجيى تالقىلانىپ ءجۇر. ودان قالاي ساقتانۋعا بولادى؟ وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە Dalanews.kz ءتىلشىسى ءدىنتانۋشى ەركىنبەك شوقايەۆپەن سۇحباتتاستى.
– قانداي جاستار راديكالدى نەمەسە ەكسترەميستىك توپتاردىڭ ىقپالىنا ەرىپ كەتۋگە بەيىم كەلەدى؟
– بۇل بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تابيعي قۇبىلىس دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى جاس كەزدە ادام ەلىكتەگىش، اسەرلەنگىش بولادى. جاستار جاڭا يدەيالارعا، تىڭ مالىمەتتەرگە قىزىعۋشىلىقپەن قارايدى. ءوزى بۇرىن ەستىمەگەن اقپارات ايتىلسا، سوعان ەرەكشە نازار اۋدارادى.
سوندىقتان جاستار تەك راديكالدى نەمەسە ەكسترەميستىك توپتاردىڭ عانا ەمەس، ءتۇرلى يدەولوگيالاردىڭ ىقپالىنا ەرىپ كەتۋى مۇمكىن. مىسالى، قازىرگى جاستاردىڭ اراسىندا باتىستىق ءومىر سالتىنا ەلىكتەۋ دە بايقالادى. كەيبىرى شەتەلگە قىسقا ۋاقىتقا بارىپ كەلسە دە، سول جاقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇلگىسىنە بىردەن قىزىعىپ، سوعان ۇقساۋعا تىرىسىپ جاتادى.
بۇل – جاستىق شاققا ءتان قاسيەت. ياعني جاستار جاڭا قۇبىلىستارعا، جاڭا يدەيالارعا، جاڭا اقپاراتتارعا بەيىم كەلەدى.
ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە – ادامنىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگى. ءار ادامنىڭ بويىندا رۋحاني ازىققا دەگەن مۇقتاجدىق بار. ەگەر بۇل قاجەتتىلىك دۇرىس جولمەن قامتاماسىز ەتىلمەسە، وندا ءتۇرلى راديكالدى نەمەسە دەسترۋكتيۆتى باعىتتاعى ۋاعىزشىلار سول ولقىلىقتى پايدالانىپ كەتۋى مۇمكىن. ولار ادامعا رۋحاني قولداۋ كورسەتىپ، ءوز يدەولوگيالارىن ۇسىنىپ، سول ارقىلى ءوز ىقپالىنا تارتادى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور – الەۋمەتتىك جاعداي. كەيبىر سەكتالىق سيپاتتاعى توپتار ادامداردىڭ الەۋمەتتىك نەمەسە ماتەريالدىق تۇرعىدان وسال تۇستارىن پايدالانادى. مىسالى، كومەك كورسەتىپ، سىيلىق بەرىپ، قولداۋ ءبىلدىرۋ ارقىلى سەنىمىنە كىرەدى. وسىنداي تاسىلدەر ارقىلى كوپتەگەن جاستاردىڭ راديكالدى توپتاردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ كەتكەنىن بايقايمىز.
– جاستاردىڭ تەرروريزم مەن ەكسترەميزم يدەولوگياسىنا الدانىپ قالماۋى ءۇشىن اتا-انا مەن قوعام نە ىستەۋى كەرەك؟
– ەڭ الدىمەن ساۋاتتاندىرۋ قاجەت. جاستاردىڭ ءدىني ساۋاتىن دۇرىس اشۋ كەرەك. سەبەبى ەسكەرتىلگەن ادام ساق بولادى. ەگەر جاستار ءدىن تۋرالى دۇرىس ءبىلىم السا، وندا ولاردىڭ بويىندا رۋحاني يممۋنيتەت قالىپتاسادى.
سونىمەن قاتار قوعامدا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن دە نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. قازاقتا «جۇمىسى جوقتىق – ازدىرار» دەگەن ءسوز بار. ەگەر جاستاردىڭ بوس ۋاقىتى كوپ بولسا، ولار ءارتۇرلى پايدالى نەمەسە زياندى ارەكەتتەرگە ارالاسىپ كەتۋى مۇمكىن.
ال ەگەر جاستاردىڭ ۋاقىتى پايدالى ىستەرمەن، ءبىلىم الۋمەن، ەڭبەكپەن، سپورتپەن تولتىرىلعان بولسا، ولاردىڭ تەرىس يدەولوگيالارعا ەرىپ كەتۋ ىقتيمالدىعى الدەقايدا تومەندەيدى. سونىمەن بىرگە ەڭبەك ەتۋ ارقىلى الەۋمەتتىك جاعدايى دا جاقسارادى. بۇل دا ادامنىڭ ءتۇرلى راديكالدى يدەيالارعا الدانىپ قالماۋىنا ىقپال ەتەدى.
– ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تارالاتىن راديكالدى ۇگىت-ناسيحاتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قانداي شارالار قاجەت؟
– قازىرگى زاماندا ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى تولىق شەكتەۋ مۇمكىن ەمەس. ارينە، مەملەكەت تاراپىنان كەيبىر سايتتار مەن پاراقشالاردى بۇعاتتاۋ شارالارى جاسالىپ جاتىر. ءبىراق ءبىر پاراقشا جابىلسا، ونىڭ ورنىنا بىرنەشە جاڭا پاراقشا اشىلىپ كەتەدى.
قازاقتا «ۋدى ۋ قايتارادى» دەگەن ءسوز بار. ياعني تەرىس ۇگىت-ناسيحاتقا قارسى دۇرىس ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ كەرەك.
ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءبىزدىڭ ناسيحاتشىلارىمىز بەلسەندى بولۋى ءتيىس. ولار جاستارعا تۇسىنىكتى، اسەرلى ءارى زاماناۋي فورماتتا اقپارات جەتكىزە ءبىلۋى كەرەك.
بۇگىندە ەلىمىزدە حالىقتىڭ ءبىلىم دەڭگەيى جوعارى، جازۋ-سىزۋدى بىلەتىن ساۋاتتى قوعام قالىپتاسقان. سونىمەن قاتار اقپارات كوزدەرى دە جەتكىلىكتى. ەگەر جاستارعا دۇرىس باعىتتاعى اقپارات، ساپالى دارىستەر، ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە ۇسىنىلسا، ولار ءارتۇرلى تەرىس پيعىلدى اقپاراتتاردى سالىستىرىپ قاراپ، وزدەرى دۇرىس تاڭداۋ جاساي الادى.
