قازٸرگٸ قوعامدا جاستاردىڭ راديكالدى نەمەسە ەكسترەميستٸك توپتاردىڭ ىقپالىنا تٷسٸپ كەتۋ قاۋپٸ جيٸ تالقىلانىپ جٷر. ودان قالاي ساقتانۋعا بولادى? وسى تاقىرىپ تٶڭٸرەگٸندە Dalanews.kz تٸلشٸسٸ دٸنتانۋشى ەركٸنبەك شوقاەۆپەن سۇحباتتاستى.
– قانداي جاستار راديكالدى نەمەسە ەكسترەميستٸك توپتاردىڭ ىقپالىنا ەرٸپ كەتۋگە بەيٸم كەلەدٸ?
– بۇل بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە تابيعي قۇبىلىس دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبٸ جاس كەزدە ادام ەلٸكتەگٸش, ەسەرلەنگٸش بولادى. جاستار جاڭا يدەيالارعا, تىڭ مەلٸمەتتەرگە قىزىعۋشىلىقپەن قارايدى. ٶزٸ بۇرىن ەستٸمەگەن اقپارات ايتىلسا, سوعان ەرەكشە نازار اۋدارادى.
سوندىقتان جاستار تەك راديكالدى نەمەسە ەكسترەميستٸك توپتاردىڭ عانا ەمەس, تٷرلٸ يدەولوگييالاردىڭ ىقپالىنا ەرٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن. مىسالى, قازٸرگٸ جاستاردىڭ اراسىندا باتىستىق ٶمٸر سالتىنا ەلٸكتەۋ دە بايقالادى. كەيبٸرٸ شەتەلگە قىسقا ۋاقىتقا بارىپ كەلسە دە, سول جاقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ٷلگٸسٸنە بٸردەن قىزىعىپ, سوعان ۇقساۋعا تىرىسىپ جاتادى.
بۇل – جاستىق شاققا تەن قاسيەت. ياعني جاستار جاڭا قۇبىلىستارعا, جاڭا يدەيالارعا, جاڭا اقپاراتتارعا بەيٸم كەلەدٸ.
ەكٸنشٸ ماڭىزدى مەسەلە – ادامنىڭ رۋحاني قاجەتتٸلٸگٸ. ەر ادامنىڭ بويىندا رۋحاني ازىققا دەگەن مۇقتاجدىق بار. ەگەر بۇل قاجەتتٸلٸك دۇرىس جولمەن قامتاماسىز ەتٸلمەسە, وندا تٷرلٸ راديكالدى نەمەسە دەسترۋكتيۆتٸ باعىتتاعى ۋاعىزشىلار سول ولقىلىقتى پايدالانىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ولار ادامعا رۋحاني قولداۋ كٶرسەتٸپ, ٶز يدەولوگييالارىن ۇسىنىپ, سول ارقىلى ٶز ىقپالىنا تارتادى.
تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور – ەلەۋمەتتٸك جاعداي. كەيبٸر سەكتالىق سيپاتتاعى توپتار ادامداردىڭ ەلەۋمەتتٸك نەمەسە ماتەريالدىق تۇرعىدان وسال تۇستارىن پايدالانادى. مىسالى, كٶمەك كٶرسەتٸپ, سىيلىق بەرٸپ, قولداۋ بٸلدٸرۋ ارقىلى سەنٸمٸنە كٸرەدٸ. وسىنداي تەسٸلدەر ارقىلى كٶپتەگەن جاستاردىڭ راديكالدى توپتاردىڭ ىقپالىنا تٷسٸپ كەتكەنٸن بايقايمىز.
– جاستاردىڭ تەرروريزم مەن ەكسترەميزم يدەولوگيياسىنا الدانىپ قالماۋى ٷشٸن اتا-انا مەن قوعام نە ٸستەۋٸ كەرەك?
– ەڭ الدىمەن ساۋاتتاندىرۋ قاجەت. جاستاردىڭ دٸني ساۋاتىن دۇرىس اشۋ كەرەك. سەبەبٸ ەسكەرتٸلگەن ادام ساق بولادى. ەگەر جاستار دٸن تۋرالى دۇرىس بٸلٸم السا, وندا ولاردىڭ بويىندا رۋحاني يممۋنيتەت قالىپتاسادى.
سونىمەن قاتار قوعامدا جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸن دە نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. قازاقتا «جۇمىسى جوقتىق – ازدىرار» دەگەن سٶز بار. ەگەر جاستاردىڭ بوس ۋاقىتى كٶپ بولسا, ولار ەرتٷرلٸ پايدالى نەمەسە زيياندى ەرەكەتتەرگە ارالاسىپ كەتۋٸ مٷمكٸن.
ال ەگەر جاستاردىڭ ۋاقىتى پايدالى ٸستەرمەن, بٸلٸم الۋمەن, ەڭبەكپەن, سپورتپەن تولتىرىلعان بولسا, ولاردىڭ تەرٸس يدەولوگييالارعا ەرٸپ كەتۋ ىقتيمالدىعى ەلدەقايدا تٶمەندەيدٸ. سونىمەن بٸرگە ەڭبەك ەتۋ ارقىلى ەلەۋمەتتٸك جاعدايى دا جاقسارادى. بۇل دا ادامنىڭ تٷرلٸ راديكالدى يدەيالارعا الدانىپ قالماۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
– ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى تارالاتىن راديكالدى ٷگٸت-ناسيحاتتىڭ الدىن الۋ ٷشٸن قانداي شارالار قاجەت?
– قازٸرگٸ زاماندا ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ تولىق شەكتەۋ مٷمكٸن ەمەس. ەرينە, مەملەكەت تاراپىنان كەيبٸر سايتتار مەن پاراقشالاردى بۇعاتتاۋ شارالارى جاسالىپ جاتىر. بٸراق بٸر پاراقشا جابىلسا, ونىڭ ورنىنا بٸرنەشە جاڭا پاراقشا اشىلىپ كەتەدٸ.
قازاقتا «ۋدى ۋ قايتارادى» دەگەن سٶز بار. ياعني تەرٸس ٷگٸت-ناسيحاتقا قارسى دۇرىس ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸزۋ كەرەك.
ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە بٸزدٸڭ ناسيحاتشىلارىمىز بەلسەندٸ بولۋى تيٸس. ولار جاستارعا تٷسٸنٸكتٸ, ەسەرلٸ ەرٸ زاماناۋي فورماتتا اقپارات جەتكٸزە بٸلۋٸ كەرەك.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە حالىقتىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸ جوعارى, جازۋ-سىزۋدى بٸلەتٸن ساۋاتتى قوعام قالىپتاسقان. سونىمەن قاتار اقپارات كٶزدەرٸ دە جەتكٸلٸكتٸ. ەگەر جاستارعا دۇرىس باعىتتاعى اقپارات, ساپالى دەرٸستەر, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى جٷيەلٸ تٷردە ۇسىنىلسا, ولار ەرتٷرلٸ تەرٸس پيعىلدى اقپاراتتاردى سالىستىرىپ قاراپ, ٶزدەرٸ دۇرىس تاڭداۋ جاساي الادى.
