Tamyzdyń ekinshi jeksenbisinde Qurylysshylar kúni atalyp ótedi. Bul salasy – el damýynyń negizgi draiverleriniń biri. Qurylysshylar – qala men aýyldyń kórikti sáýletin, kelisti kelbetin qalyptastyratyn óristi, ónimdi eńbek salasynyń biregei býyny,- dep habarlaidy Dalanews.kz
Keiingi alty jylda el kóleminde 97,9 mln sharshy metr turǵyn úi salynyp, 871 404 páter paidalanýǵa berildi. 2025 jyldyń alǵashqy alty aiynda ǵana 7,9 mln sharshy metr, 72 300 turǵyn úi tapsyryldy. Bul da bolsa – turaqty ósý dinamikasynyń naqty kórsetkishi. Sandardyń syrtynda qolaily da zamanaýi ómir súrý ortasyn jasaityn injenerlerdiń, sáýletshilerdiń, dizainerlerdiń, qurysh qoldy qarapaiym jumysshylardyń eresen eńbegi tur.
Ónerkásip jáne qurylys ministri Ersaiyn Naǵaspaev: «Turǵyn úi qurylysyn damytý investitsiianyń ulǵaiýymen qatar júredi. Alty jylda salaǵa 15,4 trln teńge, osy jyldyń alty aiynda taǵy 1,5 trln teńge tartyldy. Qarajat tek jańa úilerdiń qurylysyna ǵana emes, sonymen qatar áleýmettik bastamalardy júzege asyrýǵa da baǵyttalyp otyr. Memleket basshysynyń biylǵy jyldy «Jumysshy mamandyqtar jyly» dep jariialaýy jumysshy mamandyqtar bedelin arttyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam boldy», dep atap ótti.
Salany damytýdyń negizgi kórsetkishi – adami kapital. Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń derekterine sáikes, 2025 jyldyń I toqsanyndaǵy jaǵdai boiynsha qurylys salasynda 106 myńnan astam qyzmetshi jumyspen qamtyldy. Sala qyzmetkerleriniń ortasha jalaqysy – 485 myń teńge, bul eldegi ortasha ailyq jalaqy mólsherinen (423 myń teńge) 14,8%-ǵa joǵary.
Elimizde ortamerzimdi kezeńde kadrlarǵa boljamdy qajettilik shamamen 3 mln adamdy quraidy, onyń 7%-y, shamamen 210 myń adam qurylys salasyna tiesili. Memleket udaiy qurylys salasyndaǵy adami kapitaldy damytý, mamandardyń biliktiligin arttyrý jóninde túrli is-sharalar ótkizip otyrady. Aitalyq, bakalavriatqa túsýge 2025–2026 oqý jylynda 77 myńnan astam grant bólindi, onyń ishinde injenerlik, óńdeý, qurylys salalary boiynsha joǵary bilim alýǵa 22 myńnan astam grant bólindi. Tehnikalyq jáne kásiptik bilim uiymdarynda «Injenerlik, óńdeý jáne qurylys salalary» baǵyty boiynsha 2024–2025 oqý jylynyń basynan 160 myńnan astam adam, sondai-aq joǵary bilim berý baǵdarlamalary boiynsha 102 myńnan astam stýdent oqyp jatyr.
Kolledj túlekteriniń qurylys salasyna jumysqa ornalasýy 82,7% quraidy. 2024 jylǵy 15 qańtardan bastap aýylda, kentte nemese aýyldyq okrýgte jalǵa beriletin turǵyn úi salǵan jumys berýshilerdiń 5 mln teńgege deiingi mólsherde memlekettik sýbsidiia alýǵa múmkindigi bar.
Turaqty ósim, tyń múmkindik
Qurylysshylar kúniniń tarihy ótken ǵasyrdyń ortasynda jańa qalalar, zaýyttar men turǵyn úiler qaýyrt salyna bastaǵan kezeńmen tyǵyz bailanysty. Sol dástúr elimiz egemendik alǵan soń sátimen jalǵasty. Qala, aýyl, aýdandarda qurylys jumystary keń qanat jaidy. 2024 jyly elimiz boiynsha rekordtyq 19,1 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi, jańa páterler sany 173 myńnan asty.
Jeke turǵyn úi qurylysyna erekshe nazar aýdarylyp keledi. Máselen, 2019–2024 jyldar aralyǵynda 183 myńnan astam jer ýchaskesi injenerlik jelilermen qamtamasyz etildi. Budan bólek, jeńildetilgen ipoteka, jalǵa beriletin turǵyn úi qurylysynyń memlekettik baǵdarlamalary aiasynda alty jyl ishinde áleýmettik osal sanattar 77 myńnan astam jalǵa beriletin páter, «Otbasy bankiniń» jeńildetilgen qaryzdary arqyly 80 myńnan astam qoljetimdi nesie (2% mólsherleme boiynsha – 22 022 zaim, 5% mólsherleme boiynsha – 58 450 zaim) aldy. Bul igi sharalar azamattardyń jeke turǵyn úi salý múmkindigin keńeitti, jańa aýdandardyń damýyna yqpal etti.
Turǵyn úiden infraqurylymǵa deiin
Burynyraqta qurylysshylar ónerkásip oryndary men jańa qalalar salýǵa basymdyq berip kelgen bolsa, búginde olar turǵyn úi qoryn da, injenerlik infraqurylymdy da damytýǵa da erekshe kóńil bólip otyr. Keiingi alty jylda halyqty sýmen qamtý deńgeii ósti, qazir qalalardyń 99,3%-y, aýyldardyń 97,5%-y ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etilgen. Sonymen qatar káriz-tazartý qurylǵylaryn qaita jańartý, jańa joldar salý, turǵyn úi qoryn jańǵyrtý jumystary júieli júrgizilip keledi.
Óńirlerde turǵyn úi-kommýnaldyq infraqurylymdy damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy sheńberinde kondominiým nysandarynyń barlyq múlkine, onyń ishinde qasbetteri men shatyrlaryna kúrdeli jóndeý júrgizilip jatyr. Sondai-aq óńirlerge respýblikalyq biýdjet qarajatynan kóppáterli turǵyn úilerge kúrdeli jóndeý júrgizýge 7 jylǵa 0,1%-dyq kreditter beriledi. Tek 2024 jyly ǵana 233 kópqabatty turǵyn úi kúrdeli jóndeýden ótti. Sonyń arqasynda myńdaǵan otbasynyń ómir súrý jaǵdaiy jaqsardy, turǵyn úi qorynyń saqtalýy qamtamasyz etildi.
Syn-qaterlerdi eńserý
Qurylysshy mamandyǵy qashannan tek jasampazdyqpen ǵana emes, qalpyna keltirýmen de bailanysty. Aitalyq, 2024 jylǵy alapat sý tasqynynan keiin, 17 myńnan astam úi men saiajai zardap shekti. Sol kezde aýyldarǵa, azamattarǵa keltirilgen ziiandy óteýdiń tiimdi tetigi nátijesinde qysqamerzimde 9 156 úi jóndelip, 2700-ge jýyq jańa úi salyndy. Sonymen qatar, kásibi mamandardyń úilesimdi jumysynyń arqasynda joldar, kópirler, elektr jelileri, bilim, mádeniet, sport nysandary qalpyna keltirildi. Bul jumys zardap shekken azamattardyń qalypty ómirge oralýyn qamtamasyz etti, infraqurylymnyń bolashaq syn-qaterlerge turaqtylyǵyn arttyrdy.
Tsifrlandyrý jáne innovatsiia
Búginde qurylys salasynda «e-Qurylys», qala qurylysy kadastry siiaqty avtomattandyrylǵan baqylaý júieleri engizilip jatyr. Bul bastamalar jobalaýdan bastap paidalanýǵa berýge deiingi árbir kezeńdi baqylaýǵa múmkindik beredi, úderisterdiń ashyqtyǵyn arttyrady, standarttardyń saqtalýyna kepil bolady. Tsifrlyq tehnologiialar qurylysty jyldam, qaýipsiz, sapaly júrgizýge birden-bir sep.
Keiingi jyldary qurylys salasynda aýqymdy tsifrlyq transformatsiialar júzege asyp jatyr. Ónerkásip jáne qurylys ministrliginiń negizgi jobalarynyń biri Biryńǵai tsifrlyq ekojúieni – qoldanystaǵy aqparattyq júielerdi almastyratyn «Tapsyrys berýshiniń biryńǵai terezesin» engizýi boldy. Jańa portal egov.kz platformasymen biriktiriledi de, qala qurylysyn josparlaýdan bastap nysandardy paidalanýǵa berýge deiin qurylysty súiemeldeýdiń tolyq tsiklin qamtamasyz etedi. Qazirdiń ózinde elimizdiń injenerlik infraqurylymynyń 90%-dan astamy tsifrlandyryldy.
Qysqasy, búgingi qurylys alańy – jai ǵana ǵimarattar turǵyzý emes, barlyq azamattarǵa qolaily, qaýipsiz, zamanaýi orta qalyptastyrý jónindegi keshendi jumystyń toǵysqan jeri. Sol turǵyda Ónerkásip jáne qurylys ministri Ersaiyn Naǵaspaev atap ótkendei: «Ósip kele jatqan ýrbanizatsiia, qalalardyń qarqyndy damýy jaǵdaiynda qurylys salasy eldegi ósim, ómir sapasynyń qozǵaýshy kúshi, qurylysshylardyń tájiribesi, kásibiligi men adaldyǵy el ekonomikasynyń senimdi tiregi bolyp qala beredi».
Turǵyn úiler salyp, injenerlik jelilerdi jańartyp, asa mańyzdy infraqurylymdyq nysandardy jasap, otandyq ekonomikanyń damýyna ólsheýsiz úles qosyp jatqan mamandar qandai qurmetke bolsyn laiyq.
