1-taraý. Azyq-túlik riteili naryǵynyń aǵymdaǵy jai-kúii
Tamaq ónimderin óndirý
Ulttyq statistika biýrosy Qazaqstanda óndiriletin tamaq ónimderiniń jalpy kólemi týraly derekterdi keltirmeidi, alaida ónimderdiń jekelegen sanattarynyńóndirisi týraly derekterdi jariialaidy. USB azyq-túlik ónimderiniń negizgi 17 sanatyn keltiredi, olar osy zertteýde óndiris kólemi boiynsha 3 topqa bólingen.
Eń kóp óndiriletin tamaq ónimderiniń top 5flagmandyq tobyna dándi daqyldar men ósimdik unynan jasalǵan un (2023 jyly olar 3,38 mln tonna óndirildi), ósimdik maiy (672 myń tonna), suiyq sút (619 myń tonna), jańa pisken nan (513 myń tonna), sondai-aq et jáne taǵamdyq sýbónimder (408 myń tonna) sanattary kiredi. Aita ketý kerek, USB-da usynylǵan azyq-túlik ónimderiniń 17 negizgi sanatynyń ishinde dándi daqyldardan jasalatyn un óndirý kólemi boiynsha sońǵy 5 jyl boiy (2019 jyldan 2023 jylǵa deiin) búkil óndiris kóleminiń 50-53% -yn turaqty túrde ielenip keledi.
Derekkóz: USB
Atalǵan toptyń ishinde 2023 jyly óndiristiń eń eleýli ósimi - et pen tamaq ónimderiniń ósimi 16% -dy qurady. 2019 jylmen salystyrǵanda bul sanat úshten birinen astamkólemge ósti, biraq ósimdik maiy óndirisi odan da kópósimdi - 41% kórsetti.
Ekinshi nemese orta top azyq-túlik ónimderiniń 4 sanatynan turady, olardyń óndirisi 2023 jyly 100 myńtonnadan astamdy qurady - bul qant (252,8 myń tonna), sútónimderi (249 myń tonna), makaron (158,6 myń tonna) jánekonditerlik ónimder (105,9 myń tonna).
Osy sanattardyń ishinen bir jylda konditerlikónimder óndirisi barynsha 7% -ǵa artty, al eń eleýli tómendeý qant óndirisinde (birden tórtten bir bólikke) baiqaldy. Bes jyl ishinde óndiristiń eń kóp ósimi - sútónimderinde (8%) boldy.
Derekkóz: USB
Azyq-túliktiń qalǵan toǵyz sanaty (3 top) 2023 jyly 6,5 bastap 68,6 myń tonnaǵa deiingi kólemdeóndirildi. Shujyq pen uqsas buiymdar 68,3 myń tonna, shyryndar - 68,1 myń litr, margarin men taǵam mailary - 61,3 myń tonna kóleminde óndirildi.
Jarma men un 55,3 myń tonna, irimshik pen súzbe - 44,9 myń tonna, sary mai men sút spredteri - 30,9 myń tonna, júgeri krahmaly - 22,8 myń tonna, qatty túrdegi sút - 6,5 myń tonna óndirildi.
Bul ónimderdiń ishinde bir jylda júgeri krahmalyóndirisi 46% -ǵa ósti. Sondai-aq, sary mai men sútspredteri óndirisinde (18%), sondai-aq irimshik pen súzbeóndirisinde (13%) aitarlyqtai ósim baiqalýda. Eńaitarlyqtai tómendeý - jarma men un óndirisinde (eki esegejýyq - 45%).
Bes jyl ishinde osy sanattaǵy ónimderdiń ishinde eńkóp ósim - qatty nysandaǵy sút óndirisinde (eki esedenastam) jáne júgeri krahmalynda (89%) baiqaldy. Eń eleýli tómendeý - jarma men un óndirisinde (38%).
Derekkóz: USB
Tómende jyldar boiynsha óndiristiń ósý dinamikasyboiynsha jiyntyq keste berilgen, onda sanattar az kólemnen (qatty túrdegi sút), eń kóbine (un) suryptalǵan. Bul jerde úzdik 5 sanatta 2019 jyldan bastap ósimdikmaiynyń (jylyna 11%) jáne azyq-túlik ónimderi bar ettiń(8%) eń jaqsy ortasha jyldyq ósý qarqyny bar ekeninkórýge bolady. Eń az óndiriletin ónimderdiń ósý qarqynyaitarylqtai joǵary, mysaly, qatty sútte - 27% atap ótýge bolady. Barlyq óndiristik kólemniń jartysyn alatynmaida tartylǵan un toqyraýda jáne jylyna ortashaósimniń 1% -yn ǵana kórsetip otyr.
Derekkóz: USB jáne Freedom Finance Global jeke esepteýleri
USB basqa sanattary
Basqa derekterinde USB basqa da sanattardy, sondai-aq keibir jaǵdailarda taýarlardyń kishi sanattaryn bólip kórsetedi. Bir jyl ishinde (2022 jyldan 2023 jylǵa deiin) maqsary, maiburshaq jáne raps maiy siiaqty ónimderdiń óndirisi kóbirek ósti. Bir jyl ishinde olardyń óndiris kólemi tiisinshe 3,2 jáne 1,5 esege ósti. Bir jylda aitarlyqtai ósim kórsetken taǵy bir ónim - koniak. Onyń óndirisi 1,5 esege, 2022 jylǵy 18,1 mln litrden 2023 jyly 27,2 mln litrge deiin ósti. Alaida, atalǵan 4 ónimniń óndirisi 2024 jylǵy qańtar-maýsym aralyǵynda aitarlyqtai tómendedi, 2023 jylǵy qańtar-maýsymmen salystyrǵanda koniak jáne raps maiy óndirisi shamamen eki esege, maiburshaq jáne maqsary maiy óndirisi 16-20% -ǵa tómendedi.
Sondai-aq óndiristiń toqsannan astam ósýin bir jylda tátti nan (41% -ǵa, 28-den 39,7 myń tonnaǵa deiin), konservilengen jemister men jańǵaqtar (37% -ǵa, 7,5-ten 10,2 myń tonnaǵa deiin), balmuzdaqtar (25,5% -ǵa, 42-den 52,7 myń tonnaǵa deiin ósim) kórsetti.
Derekkóz: USB jáne Freedom Finance Global jeke esepteýleri
Óndirisi bir jylda eń kóp tómendegen ónimderge USB joǵaryda aitylǵan undy (3-sýretti qarańyz), iri qaramaldyń qosalqy ónimderin (44% -ǵa, 4,58-den 2,55 myńtonnaǵa deiin tómendeý), shymyrly sharapty (44% -ǵa, 2,82-den 1,58 mln litrge deiin tómendeý) jatqyzady. Maqtamaiy men shubat óndirisi shamamen sol 40% -ǵa tómendedi. Qant (2-sýretti qarańyz), jańa aýlanǵan balyq (51,2-den37,8 myń tonnaǵa deiin), kúnbaǵys maiy (160,5-ten 120,2 myń tonnaǵa deiin) óndirisi shirek esege tómendedi. Sharapóndirisi taǵy 20% -ǵa tómendedi (32,9 mln litrden 26,2 mlnlitrge deiin).
Derekkóz Freedom Finance Global USB jáne jeke esepteýleri
Tiep jóneltý jáne qaldyqtar
Ulttyq statistika biýrosynyń derekterinen kórinipotyrǵandai, sońǵy bes jylda azyq-túlik ónimderinińkóptegen sanattary boiynsha tiep jóneltý (iaǵni taýardytasymaldaýshyǵa nemese satyp alýshyǵa berý) kólemibirneshe ese ósken. Máselen, bir jyl ishinde koniaktaaitarlyqtai ósim baiqaldy (4,7 ese, 4,4-ten 21 mln litrgedeiin – onyń 16 mln-y Almaty oblysynyńkásiporyndaryna tiesili, taǵy 1,05 mln litr qaldyqretinde esepke alynǵan). Sondai-aq, sharap jóneltýboiynsha aitarlyqtai ósim baiqalýda (1,4 ese, 3,36 mlnlitrden 7,93 mln litrge deiin - onyń 4,1 mln-y Jambyloblysyna, 3,8 mln-y Almaty oblysyna, 319 myń litriqaldyqtarǵa tiesili).
Jún men teri óndirisinde de aitarlyqtai ósimbaiqalady (1,3 ese, 367-den 839 tonnaǵa deiin). Sondai-aq, kúnbaǵys maiyn jóneltý kólemi ósýiniń kórsetkishi joǵary- (57% -ǵa, 178,6-dan 280,6 myń tonnaǵa deiin, onyń 122,5 myńy Abai oblysynyń kásiporyndaryna tiesili, taǵy 42,8 myń tonna qaldyqta).
Iri qara mal etin jóneltý ósimi 33% -dy qurady - (24,5 myń tonnadan 32,5 myń tonnaǵa deiin, onyń shamamen 9 myńtonnasy Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyńkásiporyndaryna tiesili, qaldyqta - 727 tonna), 28%-ǵa - qus eti (40,9-dan 52,4 myń tonnaǵa deiin, onyń 51,2 myńyAqmola oblysynyń kásiporyndaryna tiesili, 153 tonnaqaldyqta), sary mai men sút spredterinde ósimniń tórttenbir bóligine (18,7 myń tonnadan 23,4 myń tonnaǵa deiin, onyń 8,7 myńy – kásiporyndarda).
Tiep jóneltýdiń tómendeýi jarma jáne un (bir jylda eki ese, 50,5-ten 25,8 myń tonnaǵa deiin), qant jáne maqta maiy (43%), sary mai (22%) jáne shampan (20%) sanattarynda eń kóp baiqalady. 2019 jylmen salystyrǵanda maqta maiy (eki eseden astam), shampan (32%), nan (23%) jáne qant (19%) jóneltilimderiniń neǵurlym kúshti tómendeýi baiqalady.
EAEO-ǵa kirmeitin elderden Qazaqstanǵa azyq-túlik importy
Qazaqstanǵa tamaq ónimderiniń importy men eksportynyń kólemin baǵalaý ekonomikalyq qyzmet túrleriniń taýar nomenklatýrasynyń kodtaryna (SEQ TN) sáikes júrgiziletin usynylatyn statistikanyń belgili bir qiyndyqtarymen bailanysty. Sondai-aq, EAEO elderiniń aýmaǵynan/aýmaǵyna taýarlardy ákelý men áketýdi esepteý qiyndyq týdyrady.
2023 jyly Qazaqstanǵa ákelingen azyq-túlik ónimderiniń negizgi sanattary - EAEO-ǵa kirmeitin eldermen import pen eksport týraly aitqanda, «basqa jerde atalmaǵan nemese engizilmegen tamaq ónimderi» (SEQ TN kody 2106) boldy. Osy sanattaǵy ákelingen taýarlardyń quny 172,5 mln dollardy qurady. Bul naqty qandai ónim ekendigin durys anyqtaý múmkin emes - tipti 10 belgiden turatyn sanatqa bólingende de bul somanyń 121,7 mln dollary «basqalary» sanatyna tiesili. Alaida, keibir ashyq derekterge súiensek, SEQ TN (2106909808) osy sanatyna taǵamdyq qospalar (atap aitqanda, BAQ-tyń keibir túrleri) jatqyzylýy múmkin.
Osy aýqymdy jáne belgisiz sanattaǵy negizgi importtaýshy Italiia (39,1 mln dollar somaǵa), AQSh (24,2 mln dollarǵa), Frantsiia jáne Germaniia (13,8 jáne 13,1 mln dollar) boldy. Osy oraida aita ketý kerek, bul sanat eń iri ǵana emes, eń jyldam ósetin sanattardyń biri bolyp tabylady: 2022 jyly import kórsetkishi 124,2 mln dollardy qurady (2023 jyly - 39%), al 2024 jyldyń jartysynda bul kórsetkish 198,7 mln dollardy qurady.USB boljamy boiynsha osyndai dinamikada jyl sońyna qarai kórsetkish shamamen 400 mln dollardy quraidy.
Derekkóz: Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń Memlekettikkirister komiteti (MKK), Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Mańyzdylyǵy boiynsha ekinshi sanat – «quramynda temeki, qalpyna keltirilgen temeki, nikotin nemese tutandyrýsyz tartýǵa arnalǵan temekini nemese nikotindi almastyrǵyshtary bar ónim; quramynda nikotin bar jáne nikotinniń adam aǵzasyna túsýine arnalǵan ózge de ónimder» (SEQ 2404 TN). Bul sanattaǵy importtyń jalpy somasy 2023 jyly 118,6 mln dollardy qurady. Olardyń 96,2 mln dollary (olardyń 96 mln-y Qytaiǵa tiesili) «quramynda nikotin bar ózge de ónimder» dep atalatyn 2404120000 kodyna tiesili boldy, alaida ashyq kózderdegi aqparatqa qaraǵanda, bul nikotindi jetkizýdiń elektrondyq júielerine arnalǵan suiyqtyqtar, iaǵni veipterge arnalǵan suiyqtyqtar týraly bolyp otyr. Bul rette maýsym aiynyń sońynan bastap Qazaqstanda veip satýǵa tyiym salynǵan jáne 2024 jyldyń shildesindegi derekter boiynsha atalǵan sanat aitarlyqtai «otyryp qalmaq». Sońǵy derekter boiynsha (2024 jyldyń maýsym aiynyń sońynda) osy sanattaǵy import quny 18 mln dollardy qurady - tyiym salý kúshine engenge deiin de tómendeýi anyq. Eger birinshi jartyjyldyqtaǵy kórsetkishti jyl boiy ekstrapolatsiialaityn bolsaq, 2024 jyldyń sońyna qarai 36,1 mln dollar kóleminde importty kútýge bolar edi, alaida, veipterge tyiym salynýyn eskersek, kórsetkish shamamen 18 mln. deńgeiinde qalýy yqtimal. Aita keteiik, 2023 jyl osy sanattaǵy ósim boiynsha rekordtyq kórsetkish boldy: 2022 jyly 2404 kody boiynsha import kólemi bar bolǵany 14,6 mln dollardy qurady.
Derekkkóz: Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń Memlekettikkirister komiteti (MKK), Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Importtyń kólemi boiynsha úshinshi sanaty – «kólemi80% -dan kem shoǵyrlanǵan denatýratsiialanbaǵan etil spirti, tunbalar, likerler jáne spirtti ishimdikter» (SEQ TN kody 2208). 2023 jyly import kólemi 117 mln dollardy qurady. Munda úsh negizgi importtaýshy bar - 37 mln dollarmen Ulybritaniia, 17 mln dollarmen Irlandiia jáne 13,5 mln dollarmen Ózbekstan. Bul kodtyń ishindeishimdiktiń birneshe túri bar. Eń mańyzdy sanat - 53,6 mln dollarmen viski (33 mln dollar - Ulybritaniialyq, taǵy16,3 – Irlandiialyq viski), 20,3 mln dollarmen araq (onyń7 mln dollary Shvetsiiaǵa tiesili), 8,4 mln dollarmen koniak (onyń ishinde 5 mln - Frantsiiadan alynatyn ónim). Taǵy 4,9 mln dollar likerlerge tiesili (eń iri importtaýshy - 1,9 mln dollarmen Germaniia). Importtyń kólemi boiynsha2023 jyly bul alkogol túrleriniń ósimi edáýir joǵaryboldy (31% -ǵa, 89 mln dollarmen). 2024 jyly birinshijartyjyldyq nátijesine qaraǵanda (41,7 mln dollar) import aitarlyqtai báseńdedi jáne jyl sońyna qaraikórsetkish 2022 jylǵa qaita oralady (alaida alkogoldińmaýsymdyq faktory bar ekenin eskerý kerek jánejeltoqsan aiynyń kórsetkishi úlken ósimdi qamtamasyz etýimúmkin).
Derekkóz: Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń Memlekettikkirister komiteti (MKK), Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Mańyzdylyǵy boiynsha tórtinshi sanat – «úi qusynyńeti men sýbónimderi (taýyq, úirek, qaz, kúrketaýyq jánemysyr taýyq)». Bul kod boiynsha (0207) import kólemi2023 jyly 109,1 mln dollardy qurady. Sanattaǵy negizgiimporttaýshy retinde AQSh (87 mln dollar), ekinshi oryndaÝkraina (17,7 mln dollar) boldy. Negizgi kishi sanaty - 0207142001 – «úi taýyqtarynyń úiilmegen jartysy nemeseshirek bóligi, muzdatylǵan». Aita keteiik, bul sanat 2023 jyly 124,6 mln dollardan tómendep, 2024 jyldyń qańtar-maýsym ailaryndaǵy nátijege súiensek (43,5 mln dollar)qazir de tómendeýin jalǵastyrýda.
Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń Memlekettik kiristerkomiteti (MKK), Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Besinshi orynda - shokolad. Onyń Qazaqstanǵaimportynyń kólemi 2023 jyly 106,2 mln dollardyqurady. Eń iri importtaýshy - Germaniia (26,5 mln dollar), odan keiin - Túrkiia (23,7 mln dollar), úshinshi oryn - Ýkrainada (19,8 mln dollar). Bir jyl ishinde import kórsetkishi 69% -ǵa ósti, al 2024 jyldyń birinshijartyjyldyǵynyń qorytyndysy boiynsha (61,9 mln dollar) jyldyq nátije 120 mln dollardan asýy múmkin.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
6-dan 10-ǵa deiingi oryndar - topta tómendeinfografikada kórsetilgen.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Qazaqstannan azyq-túlik eksporty
Qazaqstandyq eksporttyń negizgi sanattaryimporttan aitarlyqtai erekshelenedi. Qazaqstaneksporttaityn azyq-túlik taýarlaryna jatatyn taýarlarsanattarynyń ishindegi absoliýttik kóshbasshy bidai menmeslin (bidai men qara bidai qospasy) bolyp tabylady. 2023 jyly ol 1,84 mlrd dollarǵa eksporttaldy. Bidaieksporttalǵan negizgi el Ózbekstan (797,3 mln dollarǵa), odan keiin Túrkimenstan (176,6 mln dollar) jáne Italiia(172,5 mln dollar) boldy. Bir jylda kórsetkish 2% -ǵatómendedi. 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyndakórsetkish 492,9 mln dollarǵa teń, alaida bul eksporttyńtómendegenin mindetti túrde dáleldemeidi, sebebi bidai - maýsymdyq taýar.
Derekkóz: Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń Memlekettikkirister komiteti (MKK), Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Eksport boiynsha ekinshi orynda bidai jáne qarabidai uny tur. Olar taǵy 564,1 mln dollarǵaeksporttaldy. Un áketilgen negizgi el 368 mln dollar somaǵa Aýǵanstan boldy. Ekinshi oryn - 165,2 mln dollarmen Ózbekstanda. Aita keteiik, 2022 jylmensalystyrǵanda un eksportynyń kórsetkishi 737,7 mln dollardan shirek esege qatty tómendedi. Bul negizinenAýǵanstanǵa eksporttyń tómendeýine bailanysty (554 mln dollardan), al Ózbekstanǵa eksporttaý odan da kóp boldy(2022 jylǵy kórsetkish - 139,6 mln dollar). 2024 jyldyńbirinshi jartyjyldyǵynda eksport kólemi 235,1 mln dollardy qurady.
Derekkóz: Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń Memlekettikkirister komiteti (MKK), Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Eksport kólemi boiynsha úshinshi oryn - kúnbaǵys, maqsary nemese maqta maiy sanatynda. 2023 jyly ol 332,2 mln dollarǵa eksporttaldy. Bul eksporttyń negizgi bóligieki elge tiesili - Ózbekstan (133,5 mln dollar) jáne Qytai(125,3 mln dollar). Bir jyl ishinde kórsetkish 2% -ǵatómendedi (339 mln dollardan), al 2024 jyldyń birinshijartyjyldyǵynda kórsetkish 191,6 mln dollardy qurady.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Tórtinshi oryn - arpada. Ol 263,4 mln dollarǵaeksporttaldy, negizgi satyp alýshy Qytai boldy (185,4 mln dollar). Bir jyl ishinde kórsetkish 213,2 mln dollardanshirek esege ósti. 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyndaeksport 78,2 mln dollardy qurady.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Eń eleýli eksporty bar azyq-túlik taýarlarynyńbestigin zyǵyr tuqymy jabady. Ol 219 mln dollarǵaeksporttaldy. Onyń 135,8 mln dollary Qytaiǵa, taǵy 40,9 mln dollary Belgiiaǵa tiesili. Ótken jylmensalystyrǵanda kórsetkish úshten bir bólikke (343,2 mlndollardan) tómendedi. 2024 jyldyń birinshijartyjyldyǵynda eksport kórsetkishi 76,6 mln dollardyqurady, sondyqtan 2024 jyldyń qorytyndysy boiynshakórsetkish odan ári tómendeýi múmkin. Degenmen, buljaǵdaida maýsymdylyq faktory da oryn alǵan bolýymúmkin.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Altynshy orynnan onynshy orynda «kúnbaǵystuqymy», «keptirilgen, arshylǵan burshaq kókónisteri», «sebindilerdiń jáne uqsas ónimderdiń kebekteri», «ósimdikmailaryn nemese mailardy shyǵarý kezinde alynatyn basqada qatty qaldyqtar» jáne iri qara mal eti siiaqty sanattarornalasqan.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
EAEO elderinen azyq-túlik importy
EAEO elderinen ákelinetin ónimder (oǵan Qazaqstannanbasqa tórt el - Armeniia, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne Reseikiredi) erekshelenetin rásimge bailanysty jeke esepteledi. Bul týraly derekter negizgi import pen eksporttan bólekesepteledi. Bul rette ákelý jáne áketý boiynsha aldyńǵyqatarly ónimderdiń sanattary erekshelenedi.
2023 jyly EAEO elderinen importtyń negizgisanaty qalǵan eldermen eksport boiynsha eń basty sanat - bidai jáne meslin boldy. Importtyń kólemi 355 mlndollardy qurady, búkil derlik import Reseige tiesiliboldy. 2022 jylmen salystyrǵanda kórsetkish ózgergenjoq. Birinshi jartyjyldyqta kórsetkish 314,7 mlndollardy qurady, bul 2022 jáne 2023 jyldardaǵy jyldyqkórsetkishterge teń. Osylaisha, 2024 jyly nátijeaitarlyqtai joǵary bolýy múmkin.
Ekinshi orynda - aýqymdy sanattaǵy nan, unnanjasalǵan konditerlik ónimder, tátti nan men pechene. EAEOelderinen import kólemi 230,9 mln dollardy qurady (onyń208,6 mln dollary - Reseiden, 21 mln - Qyrǵyzstannan, 1,2 mln - Belarýsten).
Úshinshi oryndy - 208 mln dollarǵa importtalǵanqant aldy (203 mln dollar - Reseiden, 5,04 mln –Belarýsten import).
Tórtinshi oryn - shokoladta jáne quramynda kakaobar tamaq ónimderinde. Import kólemi 188,6 mln dollardyqurady (184,2 mln Reseige, 4 mln Belarýske tiesili).
Besinshi oryn - qospalary bar mineraldy jánegazdalǵan sýlardy qosa alǵanda, sý sanatynda. EAEOelderinen osy sanat boiynsha import 153 mln dollardyqurady, onyń 148,5 mln dollary Reseige, 3,6 mln dollaryQyrǵyzstanǵa tiesili.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
6-dan 10-ǵa deiingi orynda taýarlardyń mynadaisanattary ornalasty: shujyqtar jáne etten jasalǵan uqsasónimder ($116,8 mln); irimshik pen súzbe ($114,9 mln); tamaqónimderi ($90,9 mln), basqa jerde atalmaǵan nemeseengizilmegender ($113,9 mln); jemister, jańǵaqtar; kúnbaǵys, maqsary nemese maqta maiy ($88,6 mln).
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
EAEO elderine azyq-túlik eksporty
Qazaqstannan EAEO elderine azyq-túlikeksportyna keler bolsaq, shyǵarylatyn basty ónim «quramynda qospalary bar mineraldy jáne gazdalǵansýlardy qosa alǵanda» sanaty bolyp tabylady. Bul sanatEAEO elderinen keletin import boiynsha besinshi sanat, aleksport boiynsha kósh bastap tur. Áketý kóleminińkórsetkishi 106,4 mln dollarǵa teń (92,8 mln dollarQyrǵyzstanǵa, 13,4 mln dollar Reseige tiesili), bul 2022 jylǵy kórsetkishten 17% -ǵa artyq (90,6 mln). 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń kórsetkishi 57,2 mlndollarǵa teń - 2024 jyldyń sońyna qarai eksport ótkenjylmen salystyrǵanda kóbirek bolýy múmkin.
Qazaqstannan EAEO elderine eksporttaý boiynshaekinshi oryn - shylym men sigara. 2023 jyly olar EAEOelderine 78,3 mln dollarǵa shyǵaryldy. Bul - 2022 jylǵykórsetkishten (46,8 mln dollar) úshten ekige kóp. 2024 jyldyń birinshi jartysynda eksport kólemi 30,9 mlndollardy qurady, 2024 jyly eksporttyń jalpy kólemi 60 mln dollardan sál asady. 2023 jyly temeki negizinenQyrǵyzstanǵa (56,8 mln dollar) jáne Armeniiaǵa (21,5 mln dollar) shyǵaryldy.
Úshinshi oryn – «basqa jerde atalmaǵan nemeseengizilmegen tamaq ónimderinde» (BAQ-tyń keibir túrleribolýy múmkin). Olardyń eksporty 52,8 mln dollardyqurady (onyń 49,7 mln-y Reseige, taǵy 2,36 mln-yQyrǵyzstanǵa eksport), bul 2022 jylǵa qaraǵanda 3,5 esekóp.
Tórtinshi oryn - úi qusynyń eti men sýbónimderinde. EAEO elderine eksport kólemi 2023 jyly 50,8 mlndollardy qurady (35,8 mln dollar - Reseige, taǵy 14,1 mlndollar - Qyrǵyzstanǵa eksport).
Besinshi oryn - shokoladta. Eksport kólemi 44,7 mlndollardy qurady - 2022 jylǵy kórsetkishten bir jarym eseartyq (29 mln dollar). 38 mln dollar Reseige, taǵy 6,3 mlndollar Qyrǵyzstanǵa eksportqa tiesili. 2024 jylǵyqańtar-maýsym kórsetkishine (25,8 mln dollar) qaraǵanda, aǵymdaǵy jyly EAEO elderine shokolad eksporty odan áriartatyn bolady.
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Topta 6-dan 10-orynǵa deiin taýarlardyń mynadaisanattary ornalasty: makaron ónimderi ($33,4 mln); nan, unnan jasalǵan konditerlik ónimder, tátti nan, pechene($33 mln); qanttan jasalǵan konditerlik ónimder (aqshokoladty qosa alǵanda) ($24,2 mln); dámdi-hosh iistiqospalary bar nemese olarsyz shai ($21,3 mln); kontsentratsiiasy 80% -dan kem denatýrattalmaǵan etilspirtispirttik tunbalar, likerler jáne basqa da spirttikishimdikter ($19,7 mln).
Derekkóz: MKK, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Tamaq ónimderin óndirýdegi maýsymdylyq
Azyq-túlik óndirisindegi maýsymdylyq týraly aitarbolsaq, jyldyń basynda, qańtarda bul kórsetkish boiynshaósim aiqyn baiqalady. Alaida aqpan aiynda óndirisstandartty kórsetkishterge qaita oralady. Azdap tómendeýmamyrda bastalyp, shildege deiin saqtalady (degenmen, 2024 jyly maýsymda ósim baiqaldy). Tamaq ónimderinóndirý boiynsha eń joǵarǵy ailar qyrkúiek jánejeltoqsan bolyp tabylady.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Bul rette sýsyndardy óndirý jaǵdaiy birshama ózgeshe. Qańtar, azyq-túlik ónimderindegidei, óndirisi eń az aibolyp tabylady. Alaida, sýsyndar óndirisiniń azyq-túlikóndirisinen aiyrmashylyǵy, mundaǵy óndiris minimýmdary qańtarǵa ǵana emes, kúzge de qatysty. Sýsyndar óndirisiniń shyńy maýsymǵa keledi, shilde mentamyzda tómendeidi, al qyrkúiekte qańtarǵa deiinsaqtalatyn erekshe kúrt tómendeý bastalady. Aqpan - aitarlyqtai ósý aiy, sáýir aiynda azdap tómendeýbastalady, - alaida mamyr aiynan bastap maýsym aiynyńshyńynda aitarlyqtai ósý bastalady.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Temeki ónimderiniń óndirisine keletin bolsaq, tamaqónimderi men sýsyndar óndirisiniń barynsha tómendeýiqańtarda tirkeledi. Óndiristiń turaqty joǵary kórsetkishi - shilde-qarasha ailarynda.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Importtalatyn ónimderdiń maýsymdylyǵy
Qazaqstanǵa azyq-túlik ónimderin ákelý týraly jalpyderekter jariialanbaidy, alaida importtyń neǵurlymeleýli sanattaryn ákelýdiń maýsymdylyǵyn baǵalaýǵabolady. Osy taldaý sheńberinde eseptilik nysandaryndaǵykeibir aiyrmashylyqtarǵa bailanysty biz SEQ TNkodtarynyń jalpy qurylymyna sál ǵana júginýge májbúrbolamyz. Sondyqtan tańdalǵan top-5 sanat biz joǵarydapaidalanǵan sanattardan erekshelenedi.
EAEO-ǵa jatpaityn elderdiń importy boiynsha 2024 jylǵy qańtar-maýsymdaǵy negizgi sanattar - shokolad, et, qospaly sý, spirtti ishimdikter men shai. Biz osy ónimderdińbir jylda ákeliný maýsymdylyǵyn qadaǵaladyq. Joǵarydabelgilengen óndiristegi qańtar aiyndaǵy tómendeý taýarlarimporty jaǵdaiynda da ózekti. Jyldyń birinshi aiyndaimport boiynsha tómendeý tek shai men shokolad boiynshatirkelgen joq. Qalǵan sanattar edáýir siredi, bul ásirese2023 jylǵy jeltoqsanda óte kúshti ósim kórsetken etjaǵdaiynda baiqalady, al qańtarda qarasha aiyndaǵykórsetkishten áldeqaida tómen «otyryp qaldy».
«Shokolad» sanaty qazanǵa qarai ósimdi kórsetedi, kelesi shyńy sáýir bolyp tabylady. Joǵaryda atapótilgendei, et qazannan jeltoqsanǵa deiin óte kúshti ósimkórsetti, sodan keiin qańtarda qatty tómendedi, sodan keiinturaqty ósýge kóshti, maýsymda azdap tómendedi. «Hoshiistendirgishter qosylǵan sý» sanaty qańtarǵa deiintómendegenin kórsetedi, sodan keiin ósýge kóshedi (maýsymdaazdap tómendeý bastalady). Spirttik ishimdikter importyshildede kúrt ósip, sodan keiin shamamen birdeikórsetkishterde ustalady, qańtarda tómendep, mamyrǵadeiin qaita ósedi. Shai importy jyl boiy turaqty.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynabaǵa indeksi
Baǵa indeksin Ulttyq statistika biýrosy apta saiynǵynegizde ólsheidi. Esepti daiyndaý kezindegi eń ózektiderekter 2024 jylǵy 13 tamyzǵa jatady. USB áleýmettikmańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń 19 túri qunynyńózgerýin baǵalaidy. Indeks bir jyldaǵy, jyl basynanbergi kezeńde, ai basynan bergi kezeńde, bir aptadaǵykezeńde paiyzben ólshenedi.
Ai basynan bergi kezeńde jáne bir aptadaǵy ózgeristershamaly - kórsetkish 99% -dan 101,7% -ǵa deiin ózgeredi. Osyǵan bailanysty biz jyl basynan bastap jáne jylishindegi qunnyń ózgerýine sholýǵa basty nazar aýdarmaqpyz.
Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynabaǵa indeksi jyl basynan beri ózindik «esepteý núktesi»bolyp tabylady: ol 100% quraidy, ózgerister soǵanqatysty ólshenedi. Áleýmettik mańyzy bar taýarlardyńeń qatty qymbattaǵan sanaty - kartop. Jyldan jylǵaqunynyń kórsetkishi 115,2% -dy qurady, al jyl basynanberi (maýsymdylyq faktory esebinen) kórsetkishtiń ósýi142,2% -dy qurady (iaǵni tamyzdyń ortasynda kartop jylbasyna qaraǵanda bir jarym ese qymbat bolyp shyqty).
Ekinshi orynda - taýyq eti (USB túsindirmesine sáikesáńgime ortan jilik pen oǵan irgeles jatqan jilinshik súiek týraly bolyp otyr), ol jyl ishinde 4,7% -ǵa, jyl basynanberi 10,1% -ǵa qymbattady. Ósim boiynsha úshinshi oryndytuzdalmaǵan sary mai aldy, ol bir jylda 3,5% -ǵa, jylbasynan beri 8,8% -ǵa qymbattaǵan.
Baǵanyń ósýi boiynsha taýarlardyń bestigine, budanbasqa, jylyna 3,5% -ǵa jáne jyl basynan beri 6,6% -ǵaqymbattaǵan sút (pasterlengen, mailylyǵy 2,5%), sondai-aq 2024 jyldyń basynan bastap jylyna 6,1% -ǵajáne 6,4% -ǵa qymbattaǵan nan (birinshi surypty bidai unynan jasalǵan) kiredi.
Bir jylda eń kóp tómendegen qaraqumyq jarmasyboldy: bir jylda ol úshten bir bólikke, jyl basynan beri29,9% -ǵa arzandady. Sondai-aq eń kóp arzandaǵantaýarlarǵa oramjapyraq (bir jylda tórtten bir jáne jylbasynan bastap 17%) jáne piiaz (bir jylda -22%, biraq jylbasynan bastap + 22% - maýsymdylyq áser etedi) jatady. Kúnbaǵys maiy bir jylda 18% -ǵa jáne jyl basynan beri14% -ǵa, qumsheker 4% -ǵa arzandady (biraq jyl basynanberi 3% -ǵa qymbattady).
Derekkóz: USB
Naqty qalalar bólinisinde qunnyń ózgerý kórsetkishi el boiynsha ortasha kórsetkishten aitarlyqtai erekshelenýimúmkin. Tutastai alǵanda, barlyq azyq-túlik boiynshabaǵalary tómendegen qalalar Túrkistan men Jezqazǵanboldy. Sonymen qatar, Semei, Taraz jáne Qaraǵandybaǵalary eń kóp ósken qalalar bolyp shyqty.
Eń qymbattaǵan jekelegen taýarlary bar qalalar arasyndaTaldyqorǵan (un men mai baǵasy ortashadan eń kúshti), Taraz (eń kóp qymbattaǵan nan jáne kúrish), Petropavl(qymbattaǵan kúrish jáne kartop), Qaraǵandy (sary mai men súzbe qymbattady), Aqtaý (kartop) bar.
Jekelegen arzan taýarlary bar qalalar - Atyraý (un), Qyzylorda (kúnbaǵys jáne sary mai), Qonaev (taýyq eti), Kókshetaý (sút), Astana (kartop).
Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵa indeksi 2023 jylǵy15 tamyzdan bastap 2024 jylǵy 13 tamyzǵa deiin. Derekkóz: USB
Negizgi azyq-túlik taýarlaryna bólshek saýdabaǵalarynyń dinamikasy
Bólshek saýda baǵalaryn Ulttyq statistika biýrosykóbirek san - 58 pozitsiia boiynsha baǵalaidy.
Eki jyl ishinde eń qymbattaǵan azyq-túlik sanatykúrish boldy, ol jalpy Qazaqstan boiynsha 59% -ǵa, al úshjylda 88% -ǵa qymbattady. Qymbattaýy boiynsha ekinshiorynda karamel tur: eki jylda ol - 45%, al úsh jylda - 75% qymbattaǵan. Úshinshi orynda - 40% ósimmen kespe tur (úsh jylda - 82%). Tórtinshi orynda – maiǵa salynan maibalyq, ol 39% (úsh jylda 65%) qymbattady. Eń qatty qymbattaǵan bes taýardyń sońǵysy jyltyrlatylmaǵankámpitter bolyp otyr – baǵasy 38% (úsh jylda 70%)ósken.
Bul rette osy ýaqyt ishinde arzandaǵan taýarlar da bar. Eki jylda piiaz qatty arzandady (35% -ǵa, biraq úsh jylda21% -ǵa ósti). Odan keiin qaraqumyq jarmasy (-29%, úshjylda -3%), kúnbaǵys maiy (eki jylda - shirek, úsh jylda - 16% arzandady). Qum qunynyń tómendeýi boiynshatórtinshi oryn qumshekerde (-23%), biraq úsh jylda olaitarlyqtai qymbattady - 48%. Bestikti limondy jabýda - eki jylda ol 14% -ǵa arzandady, biraq úsh jylda 11% -ǵaqymbattady).
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Qalalardyń azyq-túlik quny boiynsha qymbattyǵyna(jáne arzandyǵyna) keletin bolsaq, eń qymbat azyq-túlikAqtaýda tirkelgen. Eń qymbat un, pechene, dámdeýishter, kúrish, qaraqumyq jáne arpa jarmasy, súzbe, sary mai, margarin men shoshqa eti, taýyq jáne pisirilgen shujyq, baýyr men skýmbriia, kámpit, sábiz, qiiar, alma, órikqaq, banan jáne araq. Ekinshi oryn - Jezqazǵanda (jeti taýar): munda eń qymbat makaron, sút, taýyq sany, kartop, qyryqqabat jáne piiaz, sondai-aq limon bar. Eń qymbatazyq-túlik sany boiynsha úshinshi orynda - Astana, olaraltaý - vermishel men kespe, jumyrtqa, siyr eti jánejartylai ystalǵan shujyq, maishabaq. Tórtinshi oryn - elimizdiń eń iri qalasy - Almatyda, olar beseý - qaimaq penairan, jylqy eti men maibalyq, ashytqy.
Eń arzan ónimder sany boiynsha kóshbasshy - Aqtóbe, olardyń sany 10: birinshi surypty bidai nany, joǵary surypty bidai uny, pechene, tuz, jumyrtqa, kúnbaǵys maiy, taýyq jáne jartylai ystalǵan shujyq, maishabaq jáne qumsheker. Ekinshi oryndy Kókshetaý menTúrkistan qalalary bólisedi, onda 7 arzan taýar bar. Kókshetaýda bul - tary, qaraqumyq jarmasy, qaimaq, súzbe, maionez, órikqaq jáne araq. Túrkistanda bul - sút, baýyr, maibalyq, kartop jáne oramjapyraq, piiaz jáne qyzylsha.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Úi sharýashylyqtarynyń azyq-túlikke shyǵystary
Ulttyq statistika biýrosynyń derekterine sáikesQazaqstanda 2024 jyldyń birinshi toqsanynda bir úisharýashylyǵynyń ortasha tutyný shyǵystary toqsanyna856,6 myń teńgeni (aiyna shamamen 214,1 myń teńge) qurady. USB ádisnamasyna sáikes úi sharýashylyǵy - birnemese odan da kóp jeke tulǵalardan turatyn, birgeturatyn, óz tabystary men múlkin tolyq nemese ishinarabiriktiretin jáne taýarlar men qyzmetterdi birlesiptutynatyn ekonomikalyq sýbekt. Tutynýshylyq shyǵystar dep USB tutyný taýarlary men qyzmetterin satyp alýǵabaǵyttalǵan úi sharýashylyqtarynyń aqshalaishyǵystarynyń bir bóligin aitady. Tutyný shyǵystaryazyq-túlik taýarlaryn, azyq-túlikke jatpaityn taýarlardyjáne aqyly qyzmetterdi satyp alýǵa jumsalatynshyǵyndardy qamtidy.
Óńirge bailanysty tutyný shyǵystary qatty ózgerýde - Mańǵystaý oblysynda 1,025 mln teńgeden Qostanaioblysynda 673,7 myń teńgege deiin. Kósh basynda Ulytaýoblysy (1,02 mln teńge), Túrkistan oblysy (963 myń teńge), Almaty jáne Astana (tiisinshe 956 jáne 955 myń teńge) tur.
Qostanai, sondai-aq Soltústik Qazaqstan (702 myń), Shyǵys Qazaqstan (721 myń), Abai (746 myń) jáne Aqmola(758 myń teńge) oblystarynda tutyný shyǵystary eń az. Kólemi boiynsha Qazaqstannyń kólemi boiynsha úshinshiqalasy - Shymkent - tutynýshylyq shyǵystar boiynshatoqsanyna úi sharýashylyǵyna 768 myń teńgemen sońynanaltynshy orynda tur.
Derekkóz: USB
El boiynsha ortasha eseppen alǵanda úisharýashylyqtarynyń azyq-túlik taýarlarynashyǵystary toqsanyna 477 myń teńgeni, jalpy tutynýshyǵystarynan 56% quraidy. Eń kóp shyǵyndar - Mańǵystaý jáne Túrkistan oblystarynda (648 jáne 599 myń teńge), Ulytaý, Jambyl jáne Atyraý oblystarynda(toqsanyna 557, 552 jáne 543 myń teńge). Azyq-túliktaýarlaryna Qostanai, Soltústik Qazaqstan jáne Aqmolaoblystarynda (352, 370 jáne 378 myń teńge), Abai jáneShyǵys Qazaqstan oblystarynda (411 jáne 414 myń teńge) eń az jumsalady.
Barlyq tutyný shyǵystarynan azyq-túlik taýarlarynajumsalatyn shyǵyndardyń úlesi Mańǵystaý, Túrkistanjáne Jambyl oblystarynda eń joǵary, bárinen tómen - Qaraǵandy (49%), Aqmola (50%) oblystarynda jáneAstanada (50%).
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Azyq-túlik taýarlarynyń naqty túrleri boiynsha - tamaq ónimderi men alkogolsiz sýsyndarǵa óńirgebailanysty 85% -86% -dan (Pavlodar jáne SoltústikQazaqstan oblystarynda) 97% -ǵa deiin (Jambyl jáneTúrkistan oblystary) jumsalady.
El boiynsha ortasha kórsetkish 92% -ke teń. Úiden tystamaqtanýǵa ortasha eseppen qazaqstandyq úisharýashylyqtary 4% jumsaidy. Eń kóp úles Pavlodaroblysy men Astanada (8%), eń az úlesi Jambyl oblysynda(0,4%). Mańyzdylyǵy boiynsha úshinshi sanat - temekiónimderi, olarǵa ortasha qazaqstandyq úi sharýashylyǵyazyq-túlik taýarlaryna jumsalatyn shyǵyndardyń 3% -ynjumsaidy (eń joǵary - Aqmola oblysynda - 7%, eń tómengi- Mańǵystaý oblysynda - 0,6%). Qazaqstandyq úi sharýashylyǵyndaǵy alkogoldi ishimdikterge orta eseppen azyq-túlik taýarlaryna jumsalǵan shyǵynnyń 1,3% -y jumsalady. Eń kóp degende Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda (2,6-2,5%), eń az degende Túrkistan oblysynda (0,3%).
2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha ortasha qazaqstandyq úi sharýashylyǵy tutyný shyǵyndaryna jylyna 3,34 mln teńge (aiyna 279 myń teńge) jumsady. Bir jyl ishinde bul shyǵyndar 13% -ǵa ósti. Azyq-túlik jáne alkogolsiz sýsyndar shyǵyny da osyndai mólsherge, al azyq-túlik taýarlaryna - tutastai alǵanda 14% -ǵa ósti.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha ortashaqazaqstandyq úi sharýashylyǵy tutyný shyǵyndarynajylyna 3,34 mln teńge (aiyna 279 myń teńge) jumsady. Birjyl ishinde bul shyǵyndar 13% -ǵa ósti. Azyq-túlik jánealkogolsiz sýsyndar shyǵyny da osynshaǵa, al azyq-túliktaýarlaryna - tutastai alǵanda 14% -ǵa ósti.
Azyq-túlik jáne alkogolsiz sýsyndar shyǵyndarynyńósimi boiynsha kóshbasshy - Shymkent, jyldyq ósim 24% qurady. Odan keiin Jambyl jáne Ulytaý oblystary 22%, sondai-aq 21% ósimmen Qostanai oblysy keledi. Pavlodaroblysynda (5%), Almaty oblysynda (7%), sondai-aqQyzylorda oblysynda azyq-túlik jáne alkogolsizsýsyndarǵa jumsalatyn shyǵyndar eń az ósti. Ósimkórsetkishi Almatyda - 11%, Astanada - 18%.
Azyq-túlik taýarlaryna eń úlken ósim Shymkent (25%), Ulytaý jáne Qostanai oblystarynda (23%). Eń tómengiósim - 5% - Pavlodar oblysynda.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Temeki ónimderine jáne alkogoldi ishimdiktergejumsalatyn shyǵystar aitarlyqtai ózgerdi. Qazaqstandatemeki ónimderine ortasha eseppen 15% -ǵa kóp qarjyjumsala bastady. Eń úlken ósim - Shymkent (61%), Qostanai jáne Atyraý oblystarynda (39% jáne 37%), sondai-aq Abai jáne Aqmola oblystarynda (35%). Úshóńirde: Shyǵys Qazaqstan, Aqtóbe jáne Túrkistanoblystarynda (4%, 6% jáne 9%) temeki ónimderineshyǵystar tómendedi.
Alkogoldi ishimdikterge jumsalatyn shyǵyn el boiynsha ortasha eseppen 12% -ǵa ósti. Eń kóp ósim Ulytaý (2,1 ese) jáne Mańǵystaý (92%) oblystarynda boldy. Aqtóbe jáne Túrkistan oblystarynda (-31% jáne -20%), sondai-aq Jetisý, Qyzylorda jáne Almaty oblystarynda (-19%, -15% jáne -12%) shyǵystar azaidy.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
2020 jylmen salystyrǵanda tutyný shyǵyndary 48% -ǵa ósti. Eń kóp ósim Jambyl (69%), Qostanai, Túrkistanjáne Batys Qazaqstan oblystarynda (58-59%), eń az - Almaty (31%), Qaraǵandy jáne Atyraý oblystarynda(41%) tirkeldi.
Azyq-túlik taýarlaryna jalpy el boiynsha ortashaósim 42% -dy qurady, óńirler boiynsha - Qaraǵandyoblysynda 26% -dan Jambyl oblysynda 71% deiin. Azyq-túlik pen alkogolsiz sýsyndarǵa shyǵystardyń ósýiorta eseppen 39% -dy qurady, Qaraǵandy oblysynda 21% -dan Jambyl oblysynda 70% -ǵa deiin.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Temeki ónimderi men alkogoldi ishimdikterge keletinbolsaq, Qazaqstan boiynsha temeki ónimderine jumsalatynshyǵyn ortasha eseppen 38% -ǵa, al alkogoldi ishimdiktergejumsalatyn shyǵyn 13% -ǵa ósti. Temeki ónimderine shyǵyn ósimi boiynsha kóshbasshy - Mańǵystaý oblysy, bul jerde ósim - 3,3 eselendi. Sondai-aq, Shymkent (2,3 ese ósim), Qaraǵandy oblysy, Astana jáne Qyzylorda oblysy (73- 78%) ósim kóshbasshylarynda. Eń tómengi ósim - Túrkistan oblysy men Almatyda (11%).
Alkogoldi ishimdikterge jumsalatyn shyǵyn orta eseppen 13% -ǵa ósti. Eń kóp ósim - Jambyl oblysynda, 2,4 ese, sondai-aq Shyǵys Qazaqstan (61%) jáne Mańǵystaý (56%) oblystarynda. Bes óńirde alkogolge jumsalatyn shyǵyndar Túrkistanda - 58%, Aqtóbe oblysynda - 30%, Atyraý oblysynda - 19%, Pavlodar oblysynda - 18% tómendedi.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
«Azyq-túlik jáne alkogolsiz sýsyndar» sanatynda 11 shaǵyn sanat bar. Qazaqstannyń úi sharýashylyqtaryshyǵyndarynyń úshten biri 2023 jyldyń birinshitoqsanynda et pen et ónimderine tiesili. Sondai-aq, irisanattar arasynda nan ónimderi men jarma ónimderi (16%), sút ónimderi (11%), jemister (9%), kókónister menkonditerlik ónimder (7%) bar.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Óńirlerde et jáne et ónimderine shyǵyndardyń 27% -ynan (Soltústik Qazaqstan oblysynda) 41% -ǵa deiin(Jambyl jáne Atyraý oblystarynda) tiesili. Sútónimderine 7% -dan (Túrkistan oblysynda) 14% -ǵa deiin(Mańǵystaý oblysynda) azyq-túlikke jumsalady. Jemisterúlesi - 7% -dan (Almaty oblysynda) 11% -ǵa deiin (BatysQazaqstan oblysynda), kókónister - 5% -dan (SoltústikQazaqstan oblysynda) 8,4% -ǵa deiin (Shymkentte), konditerlik ónimder - 4,9% -dan (Shymkentte) 8,2% -ǵadeiin (Jetisý oblysynda).
Bir jyl ishinde (2022 jyldan 2023 jylǵa deiin) qazaqstandyqtardyń shyǵyndary jumyrtqa (22%), jemis-jidek (21%), balyq jáne teńiz ónimderi (19%) jánesút ónimderine (18%) kóbeidi. Bul rette jekelegenóńirlerde úi sharýashylyqtarynyń jumyrtqaǵajumsalatyn shyǵystarynyń ósýi 32-34% (Qaraǵandy, Abai, Soltústik Qazaqstan jáne Ulytaý oblystary), jemisterge - 40-44% (Jambyl jáne Ulytaý oblystarynda), balyqqa - 38% (sol Ulytaý oblysynda), sút ónimderine - 38% (Shymkentte) jetti.
Bul rette, 2023 jylǵy málimetter boiynsha, jalpytutyný shyǵystarynda tamaq ónimderin satyp alýǵaarnalǵan úi sharýashylyqtary shyǵystarynyń úlesikóbinese 50-den 60% -ǵa deiin quraidy. Mundai úisharýashylyqtary - 28,3%. Azyq-túlikke jumsalatynbarlyq tutyný shyǵystarynyń 60-tan 70% -ǵa deiinjumsaityn úi sharýashylyqtarynyń jiiligi boiynshakelesi sanaty - olardyń 23,4%. Tutyný shyǵystarynyń 40-tan 50% -ǵa deiin úi sharýashylyqtarynyń 22,8% tamaqónimderine tiesili. Barlyq tutyný shyǵyndarynyń 30-40% -dan astamyn azyq-túlikke jumsaityn úisharýashylyqtarynyń úlesi 11,3% -dy, 70% -dan astamy - 9,3% -dy, 20-dan 30% -ǵa deiin - 4% -dy, 20% -dan kemi - 0,9% -dy quraidy.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Bul rette, 2023 jylǵy málimetter boiynsha, jalpytutyný shyǵystarynda tamaq ónimderin satyp alýǵaarnalǵan úi sharýashylyqtary shyǵystarynyń úlesikóbinese 50-den 60% -ǵa deiin quraidy. Mundai úisharýashylyqtary - 28,3%. Azyq-túlikke jumsalatynbarlyq tutyný shyǵystarynyń 60-tan 70% -ǵa deiinjumsaityn úi sharýashylyqtarynyń jiiligi boiynshakelesi sanaty - olardyń 23,4%. Tutyný shyǵystarynyń 40-tan 50% -ǵa deiin úi sharýashylyqtarynyń 22,8% tamaqónimderine tiesili. Barlyq tutyný shyǵyndarynyń 30-40% -dan astamyn azyq-túlikke jumsaityn úisharýashylyqtarynyń úlesi 11,3% -dy, 70% -dan astamy - 9,3% -dy, 20-dan 30% -ǵa deiin - 4% -dy, 20% -dan kem - 0,9% -dy quraidy.
Halyqtyń tamaq ónimderine shyǵystary
2024 jyldyń birinshi toqsanynda halyqtyń tutynýshyǵyndary, USB derekterine sáikes, ortasha eseppen 256,9 myń teńgeni quraidy. Bir ai ishinde Qazaqstannyń ortashaturǵyny tutyný shyǵyndaryna 64,2 myń teńgejumsaidy. Onyń 35,8 myń teńgesi azyq-túlik taýarlaryna, 15,1 myń teńgesi azyq-túlikke jatpaityn taýarlarǵa, 13,4 myń teńgesi aqyly qyzmetterge tiesili.
Eń kóp tutyný shyǵyndary - Almatyturǵyndarynda, aiyna 91 myń. Sondai-aq, iri qalaazyq-túlik taýarlaryna jumsalatyn shyǵyndar boiynshakóshbasshy (49,3 myń) bolyp tabylady. Bul retteazyq-túlikke jatpaityn taýarlarǵa jumsalatyn shyǵyndarboiynsha Almatyda (18,6 myń kórsetkish) birden úsh óńirbar: bul - 20,6 myń Qaraǵandy oblysy, 20,4 myń Aqmolaoblysy jáne 20,3 myń Soltústik Qazaqstan oblysy.
Aqyly qyzmet kórsetý shyǵyndarynyń kórsetkishiboiynsha Astana turǵyndary kósh bastady (olardyńkórsetkishi - 23,6 myń teńge, almatylyqtar - 23,2 myńteńge).
Azyq-túlik taýarlaryna eń az aqshany Qyzylordaoblysynyń turǵyndary jumsaidy - 27,8 myń teńge, altutyný shyǵyndary qurylymyndaǵy azyq-túliktaýarlaryna shyǵyndardyń eń tómen úlesi Qaraǵandyoblysynyń turǵyndarynda - 49%. Bul óńirdiń turǵyndary azyq-túlikke jatpaityn taýarlarǵa (ortasha qazaqstandyq kórsetkish 23% bolǵan kezde 27%) jáne aqyly qyzmetterge (ortasha qazaqstandyq kórsetkish 21% bolǵan kezde 24%) tutynýshylyq qyzmetterge jumsalatyn jalpy shyǵyndardyń úlesin Qazaqstan boiynsha ortasha qaraǵanda aitarlyqtai kóp jumsaidy.
Azyq-túlikke jatpaityn taýarlar men aqyly qyzmetterge Túrkistan oblysynyń turǵyndary (9,4 myń jáne 8 myń) az jumsaidy, bul rette olar tutyný shyǵyndaryndaǵy azyq-túlik taýarlaryna jumsalatyn shyǵyndar úlesi boiynsha kóshbasshylar qatarynda (Mańǵystaý jáne Jambyl oblystarymen birge). Bul oblys 45,8 myń teńge kórsetkishimen jalpy tutynýshylyq shyǵyndar boiynsha sońǵy orynda tur.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Úiden tys tamaqtaný shyǵyndary 0,4% -dan (Jambyloblysynda) 8% -ǵa deiin (Astana men Pavlodar oblysynda) quraidy. El boiynsha ortasha kórsetkish 4% -ǵa teń. Temeki ónimderine el boiynsha ortasha eseppenqazaqstandyqtardyń azyq-túlik taýarlaryna jumsaǵanshyǵyndarynyń 2,8% tiesili. Eń joǵary kórsetkish - Aqmola (6,8%) jáne Soltústik Qazaqstan (6,4%) oblystarynda, eń tómen kórsetkish - Mańǵystaý (0,6%) jáne Túrkistan (0,7%) oblystarynda. Alkogoldiishimdikterge qazaqstandyqtar azyq-túlik taýarlaryna ózbiýdjetinen orta eseppen 1,3% jumsaidy. Eń joǵarykórsetkish - Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstanoblystarynda (2,5%), odan tómen - Mańǵystaý (0,2%), Túrkistan jáne Qyzylorda (0,3%) oblystarynda.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Azyq-túlik jáne alkogolsiz sýsyndar arasyndaQazaqstandaǵy shyǵystardyń úshten birine jýyǵy:
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Eń kóp tutynylatyn tamaq ónimderi
Tutyný kólemine keletin bolsaq, USB málimetinshe, 2023 jyly eń kóp tutynylatyn ónim sanaty - sút jáne sútónimderi. Qazaqstanda ortasha eseppen jan basynashaqqanda aiyna shamamen 19 kilogramm tutynady. Bulónimderdiń edáýir kishi sanattary - shiki sút (bir adamǵa 1,1 litr), airan (1 litr), súzbe jáne qaimaq (bir adamǵa aiyna0,37 jáne 0,33 kilogramm).
Derekkóz: USB
Tutyný boiynsha ekinshi orynda - bir adamǵa aiyna 10 kilogramǵa jýyq nan ónimderi men jarma ónimderi. Mundaeń kóp qoldanylatyn qosymsha sanat - 1 surypty unnanjasalǵan bidai nany (bir adamǵa aiyna 2,4 kilogramm). Odan keiin - joǵary surypty bidai uny (1,5 kilogramm), kúrish (1,3 kg), birinshi surypty bidai uny (bir adamǵaaiyna 1,1 kg).
Derekkóz: USB
Nan ónimderi men jarmalarǵa et (jáne et ónimderi), kókónister men jemister birdei kórsetkishpen keledi - olardy jan basyna shaqqanda aiyna 6,4-6,7 kilogrammtutynady. Elimizdegi eń tanymal et túri - siyr eti, ony biradamǵa aiyna ortasha eseppen 2,1 kilogramm tutynady. Onyń artynan bir adamǵa 590 gramm jumsalatyn tartylǵan et. Jylqy eti sondai derlik mólsherde tutynylady - 560 gramm. Qoi eti 440 gramm, taýyq eti 420 gramm mólsherinde tutynylady. Jartylai ystalǵan shujyq 330 gramm, qainatylǵan shujyq - 220 gramm, shoshqa eti - 270 gramm.
Derekkóz: USB
Kókónisterdiń eń tanymal túrleri (olardy jalpytutyný - bir adamǵa aiyna 6,5 kilogramm) - qol piiaz (aiyna1,6 kg), sábiz (aiyna 1 kg), oramjapyraq (920 gramm), qyzanaq jáne qiiar (tiisinshe bir adamǵa 740 jáne 660 gramm).
Derekkóz: USB
Jemistiń eń kóp tutynylatyn túrleri (jalpy tutyný - bir adamǵa aiyna 6,4 kg) - alma. Olardy Qazaqstanda biradamǵa aiyna 1,55 kilogramm mólsherinde tutynady. Olardyń artynan 1 kilogramm kórsetkishi bar qarbyzjúredi. Aiyna 470 gramm - banan, 340 gramm - mandarin, 270 gramm qaýyn men júzim, 130 gramm órik pen shabdaly, 120 gramm almurt pen 100 gramm apelsin tutynady.
Derekkóz: USB
USB jeke sanatqa jatqyzatyn kartopty aiyna 3,7 kilogramm mólsherinde tutynady. Qant jáne konditerlikónimder - 3,5 kilogramm (onyń ishinde tikelei qant - aiynashamamen 40% - 1,5 kg, odan keiin shokolad kámpitteri - aiyna 0,2 kg).
Úi sharýashylyqtarynyń sanattary jáne óńirlerboiynsha úi sharýashylyqtarynyń tamaq ónimderintutyný
Bir adamnan turatyn úi sharýashylyqtarynda tutynýortasha qazaqstandyq úi sharýashylyǵyna qaraǵandaárdaiym shamamen eki ese joǵary. Eki adamnan turatyn úisharýashylyqtarynda tutyný ortasha kórsetkishtenshamamen úshten bir esege joǵary. Úi sharýashylyǵyndaǵyadamdar sanynyń ósýine qarai tómendeýi jalǵasýda - sebebi, kóp jaǵdaida bir nemese eki adamnan turatyn úisharýashylyǵy - eresek adamdardan turatyn úisharýashylyǵy, al úsh adamnan bastap - balalardy qosaalǵanda jasyna bailanysty anaǵurlym az azyq-túliktutynýy múmkin.
Derekkóz: USB, Freedom Finance Global menshikti esepteýleri
Óńirge bailanysty azyq-túlik ónimderiniń negizgisanattaryn tutyný aitarlyqtai aiyrmashylyǵy bar. Eńkóp tutynylatyn ónim túri - sút jáne sút ónimderi - biradamǵa aiyna 18,9 kg ortasha deńgeide Shymkent qalasyndaaiyna 13 kilogramm mólsherinde, al eń joǵary kórsetkishAqmola oblysynda 24 kilogramm mólsherinde ǵanapaidalanylady. Maksimým men minimým arasyndaǵyaiyrmashylyq - 1,85 ese.
Astyq ónimderi men jarmany Astana men Almatyda eńaz tutynady (tiisinshe bir adamǵa 8,2 jáne 8,4 kilogramm). Eń kóp paidalaný - Túrkistan oblysynda, 14,4 kilogramm. Minimým men maksimým arasyndaǵy aiyrmashylyq - 1,77 ese. Et jáne et ónimderin eń az Shymkent qalasynda (4,8 kg), eń kóp - Aqmola, Atyraý jáne Jetisý oblystarynda (7,8 kilogramm, aiyrmashylyq 1,62 ese) tutynady.
Jemis-jidekter men kókónisterdi Abai oblysynda eńaz tutynady - aiyna bir adamǵa 4,5 jáne 4,7 kilogramm. Jemisterdi eń kóp tutyný - Astana men Almatyda (Abaioblysymen aiyrmashylyq - 1,72 ese), kókónisterdi - Túrkistan oblysynda (8,4 kg, Abai oblysymenaiyrmashylyq - 1,79 ese).
Kartopty tutyný eń az - sol Abai oblysynda - 2,4 kilogramm, eń kóbi - Batys Qazaqstan oblysynda - 4,8 kilogramm. Aiyrmashylyǵy - eki ese. Qantty jánekonditerlik ónimderdi tutyný Shymkentte eń tómen (2,7 kilogramm), eń joǵary - Ulytaý oblysynda (4,9 kilogramm), aiyrmashylyq - 1,82 ese.
2-taraý. QR halqyna áleýmettik saýalnama júrgizý
Zertteý dizainy jáne áleýmettik-demografiialyq portret
Aǵymdaǵy taraý úshin onlain saýalnama (Computer-assisted Web Interview), Qazaqstan Respýblikasynyńturǵyndary arasynda jalpy irikteý kólemi 3001 respondent bolyp tabylady.
Respondentter sany eń kóp qalalar:
- Almaty: 610 respondent.
- Astana: 391 respondent.
- Shymkent: 330 respondent.
1050 myńnan astam turǵyny bar qalalardan 250 respondent qatysty
Saýalnamaǵa 49,3% áielder jáne 50,7% erkekterqatysty. Jas bólinisi 18-54 jas aralyǵyndaǵyqatysýshylar úshin birkelki boldy - 20-21%. Saýalnamaǵaqatysýshylardyń 18% 55 jastan asqan. Balalary barlar 43,9% jáne balalary joqtar 54,1%. Óz tabys deńgeiin«uzaq ýaqyt paidalanýǵa arnalǵan zattardy satyp ala alamyn» - 39,5% jáne «azyq-túlik pen kiimge aqsha jetedi»- 34.1% dep baǵalady. Bul zertteý túrli qalalar men jastoptaryndaǵy halyqtyń keń aýqymyn qamti otyryp, Qazaqstan turǵyndarynyń iriktemesiniń jalpydemografiialyq jáne áleýmettik sipattamalaryn bildiredi.
Tamaq ónimderin satyp alý oryndary
Qazaqstandyqtar azyq-túlik ónimderin kóbineseonlain - jelilik sýpermarketterden (76,4%), úidiń janyndaǵy dúkenderden (57,4%) jáne bazarlarda/naryqtarda/jármeńkelerde (55,1%), sirek jaǵdaidafermerlerden/ alyp-satarlardan qoldan (8,1%) satypalady eken.
Onlain satyp alýdy respondentterdiń sany aitarlyqtai az. Osylaisha, suralǵan árbir besinshi adam azyq-túlikke marketpleisterde jáne azyq-túlik jetkizýservisterinde (19,2%), al árbir onynshy adam - Arbuz jáneAirba Fresh (8,6%) siiaqty azyq-túlik dúkenderindetapsyrys beredi.
Áleýmettik-demografiialyq sipattamalar bólinisindetanymal satyp alý oryndary:
Jelilik sýpermarketter:
- Astana men Almaty qalasynyń turǵyndary (tiisinshe91,3% jáne 85,2%);
- nekede turatyn qazaqstandyqtar (78,7%) jáne úshadam turatyn úi sharýashylyqtary (79,5%);
- joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilimi barrespondentter (tiisinshe 83,3% jáne 89,5%);
- materialdyq jaǵdaiy ortasha nemese ortashajaǵdaidan joǵary respondentter (tiisinshe 82,2% jáne82,9%).
Bazarlar, naryqtar jáne jármeńkeler:
- respondentterdiń eń jas toby - 55 jas jáne odanjoǵary (68,3%);
- Almaty qalasy (59,6%), Shymkent qalasy (61,6%) jáne halqy 50 myńnan 100 myńǵa deiingi qalalar (65,1%) turǵyndary;
- 4 jáne 6 adam mólsherindegi úi sharýashylyqtary(tiisinshe 59,9% jáne 62%).
Úidiń janyndaǵy dúkender:
- halqy 100 myńnan 250 myńǵa deiingi qalalar (64,1%);
- materialdyq jaǵdaiy ortashadan tómenrespondentter (61,9%).
Satyp alý jiiligi
Respondentter kúndelikti negizde azyq-túlik ónimderinkóbinese úidiń janyndaǵy dúkenderden satyp alady (54%). Aptasyna 1-2 ret kóbinese bazarlarda/naryqtarda/jármeńkelerde (39,2%), fermerlerden/ alyp-satarlardan qoldan (38,5%), mamandandyrylǵan dúkenderden (37,4%), jelilik sýpermarketterden (36,8%) jáne jelilik emes ózine-ózi qyzmet kórsetý dúkenderinen (31,6%) satyp alady.
Azyq-túlikti oflain satyp alýǵa qaraǵanda onlain-satyp alýlar sirek jasalady. Osylaisha, respondentterazyq-túlik ónimderin birneshe aptada bir ret onlain satypalady, bul rette marketpleisterde satyp alatynrespondentterdiń úlesi azyq-túlik dúkenderindegi ónimdergetapsyrys beretinderge qaraǵanda aitarlyqtai kóp - 29,9% -dan 38%.
Sýpermarketterden satyp alatyn qazaqstandyqtarkóbinese atalǵan sanattaǵy ónimderdiń basym bóligin soljerden satyp alady, eń aldymen sol jerden balyq jáneteńiz ónimderin satyp alady. Úidiń janyndaǵy dúkendergerespondentter kóbinese kúndelikti suranysqa ie taýarlarǵa, atap aitqanda nan jáne nan-toqash ónimderine barady.
Respondentter et, qus, balyq jáne teńiz ónimderinkóbinese bazarlardan/naryqtardan/jármeńkelerden nemesemamandandyrylǵan dúkenderden satyp alady, áribirinshisin fermerlerden qoldan jii satyp alady. Osyǵanuqsas jaǵdai kókónis/jemis-jidek jaǵdaiynda da olardykóbinese bazarlardan nemese fermerlerden satyp alady. Onlain satyp alynatyn eń tanymal taýar shai/kofe bolyptabylady, oǵan kóbinese marketpleisterde tapsyrysberiledi.
Tamaq ónimderine ai saiynǵy shyǵyndar
Saýalnamaǵa qatysýshylardyń úshten ekisinen astamyazyq-túlik satyp alýǵa jumsalǵan ai saiynǵyshyǵyndarynyń somasyn kórsetti (72,8%). Saýalnamaǵaqatysqan árbir tórtinshi adam (24,3%) jaýap berýgeqinaldy.
Ai saiynǵy satyp alýdyń ortasha chegi 113 870 teńgeni quraidy. Saýalnamaǵa qatysýshylardyń 27,3% -ynda azyq-túlik satyp alýǵa jumsalatyn ai saiynǵyshyǵyndar 50 000 teńgeni jáne odan az, 25,9% -da - 75 001-100 000 teńgeni qurady.
Saýalnamaǵa qatysqan árbir besinshi adam azyq-túliksatyp alýǵa 100 001-150 000 teńgeden (17,2%), al árbironynshy 50 001-75 000 teńge (12%) nemese 150 001-200 000 teńge (10,4%) bóledi.
Áleýmettik-demografiialyq sipattamalar bólinisindetamaq ónimderine ai saiynǵy shyǵyndar:
2.2 Tamaq ónimderin tańdaý faktorlary
Qazaqstandyqtardyń tórtten úsh bóliginen astamy azyq-túlik satyp alý kezinde jaramdylyq merzimi men baǵasyna (tiisinshe 79,1% jáne 76,4%) nazar aýdarady. Jaramdylyq merzimine kóbinese áielder (82,3%), joǵarybilimi bar (81,8%), nekede turǵan (82,2%) jáne úsh adamdyq(82,6%) úi sharýashylyqtary respondentterdiń eń jas toby(83,8%) qaraidy. Baǵanyń 45-54 jastaǵy respondentterúshin máni bar (84,5%), tabysy ortashadan tómen (81,5%).
Respondentterdiń jartysynan azy (45%) satypalynatyn ónimderdiń quramyn oqidy, kóbinese olaráielder (49%), 55 jastan joǵary respondentter (49,5%), joǵary bilimi bar (49,8%), ortasha tabys deńgeii bar adamdar (49,6%).
Suralǵandardyń úshten biri azyq-túlik satyp alýkezinde onyń dámdik qasietterin, iisin, túsi men konsistentsiiasyn (32,5%) eskeredi. Azyq-túlik ónimderintańdaýdyń top-5 faktoryn jeńildikterdiń, naýqandardyńnemese bonýstyq usynystardyń bolýy tuiyqtaidy(32,2%).
Bul faktor respondentterdiń eń jas toby (37,3%), jesirler (44,2%) úshin, sondai-aq materialdyq jaǵdaiyortashadan tómen (36,8%) adamdar úshin mańyzdy.
Respondentterdi ónimniń syrtqy kórinisi, atapaitqanda qaptama materialy men dizainy (5,3%) eń az alańdatady eken.
Óndirýshi týraly aqparat
Árbir onynshy qazaqstandyq ǵana azyq-túlikóndirýshi týraly aqparatqa nazar aýdarady (11,7%). Olardyń jartysynan astamy úshin qarastyrylyp otyrǵanónimdi qazaqstandyq óndiristi bilý mańyzdy (57,8%), bulfaktor kóbinese elorda turǵyndary úshin mańyzdy (73,8%).
Suralǵandardyń 44,8% -y úshin taýar óndiretin el mańyzdy emes, naqty óndirýshiniń ǵana mańyzy bar. Bulfaktor halqy 100 myńnan 250 myńǵa deiingi qalalardyńturǵyndary úshin kóbinese mańyzdy.
Sheteldik óndirýshi týraly aqparat suralǵandardyń17,3% úshin ǵana ózekti.
Satyp alý jiiligi
Saýalnamaǵa qatysqan qazaqstandyqtardyńjartysynan astamy kúndelikti negizde (33,1%) nemeseaptasyna 3-5 ret (20,5%) qazaqstandyq azyq-túlikónimderin satyp alady. Árbir onynshy respondent suraqqajaýap bere almady (9,8%). Respondentterdiń tek 1% -y ǵanaotandyq óndiristiń azyq-túlik ónimderin satyp almaidy.
Áleýmettik-demografiialyq sipattamalar bólinisinderespondentterdiń eń jas toby - 55 jas jáne odan joǵary - jáne 50 myńnan 100 myńǵa deiin halqy bar turǵyndaraptasyna 1-2 ret (tiisinshe 28,2% jáne 31,9%) azyq-túliksatyp alýlardy jii jasaityny, al osyndai jiilikpensatyp alýlardy neǵurlym sirek jasaityny - jastar(18,2%).
Qazaqstandyq óndiristiń tamaq ónimderineqanaǵattanýshylyq
Zertteý júrgizý protsesinde respondentter 4 baldyqshkala boiynsha qazaqstandyq óndiristiń tamaq ónimderinińsapasyn baǵalady, munda:
• 1 – «Múldem kóńilim tolmaidy»;
• 2 – «Kóbine kóńilim tolmaidy»;
• 3 – «Kóbine kóńilim tolady»;
• 4 – «Tolyqtai kóńilim tolady»
Alǵashqy eki baǵanyń jiyntyq nátijesi Bottom 2 Boxkórsetkishimen kórsetilgen jáne qazaqstandyq ónimniń sapasyna qanaǵattanbaityndyǵyn bildiredi.
Kerisinshe 3 jáne 4 baǵalardyń somasyrespondentterdiń qanaǵattanǵandyǵyn bildiredi jáne Top 2 Box retinde belgilengen.
Barlyq sanamalanǵan sanattar boiynsha Top 2 Box-tyń ortasha máni vatersyzyq boldy, ol respondentter otandyq óndiris ónimderiniń qandai sanattarymen eń az qanaǵattandyrylǵanyn anyqtaidy.
Osylaisha, saýalnamaǵa sáikes, zertteýge qatysýshylar kúndelikti suranys ónimderiniń basym bóligine (93,9% -96,3%) qanaǵattanǵan jáne Qazaqstanda óndirilgen sýsyndardyń (alkogoldi/alkogolsiz, shai/kofe), irimshik pen shujyqtyń sapasyna, sondai-aq balyq jáne teńiz ónimderine kóńilderi tolmaidy.
Tutyný draiverleri
Qazaqstandyq azyq-túlik ónimderin tutynýdyń top-3 draiveri óndirýshilerge senim (42,7%), otandyq/qazaqstandyq óndiristi qoldaý (39,4%) jáne tartymdy baǵa(37,4%) bolyp tabylady. Tutynýshylar basqa óndirisónimderiniń bolmaýynan (9,3%) jáne MEMST-qa, óndirisstandarttaryna (9,2%) sáikes kelýinen qazaqstandyqónimderdi eń az tańdaidy.
Áleýmettik-demografiialyq sipattamalar bólinisindetutyný draiverleri:
Óndirýshige senemin - úsh adamnan turatyn úisharýashylyqtary (47,6%), ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarjáne frilanspen jumys isteitinder (51%);
Otandyq/qazaqstandyq óndiristi qoldaimyn - áielder (43,5%), alty adamnan turatyn úisharýashylyqtary (45,7%), joǵary bilimdi respondentter(42,7%);
Tartymdy baǵa - 35-44 jastaǵy respondentter (42,2%), erler (40,6%), eki adamnan turatyn úi sharýashylyqtary(42,5%), zeinetkerlik jastaǵy nemese múgedektik mártebesibar respondentter (44,3%), jaldamaly jumys isteitin(40,7%)
Joǵary sapa - 18-24 jastaǵy respondentter (26,9%), elorda turǵyndary (27,9%);
Ziiandy qospalar joq (mysaly, GMA, konservanttar, antibiotikter, boiaǵyshtar jáne t.b.) - 55 jastan joǵaryrespondentter (23%), balalarmen turatyn Shymkent turǵyndary (23,5%), zeinetkerlik jastaǵy nemesemúgedektik mártebesi bar respondentter (24,1%) jánekásipkerler (24,7%);
«Halial» sertifikatsiiasynyń bolýy - 34 jasqadeiingi respondentter – (18-24 - 31,5%, 25-34 - 23,9%), halqy 100 myńǵa deiingi qalalardyń turǵyndary (26,1%), úlken úi sharýashylyqtary (5 adam - 25,4%, 6 adam -37,8%) (27,5%), kolledjder men ýniversitetterdiń jumys isteitinjáne jumys istemeitin oqýshylary (28,9% jáne 35,7%), kásipkerler jáne dekrettik demalystaǵy (27,1% jáne27,2%), tabys deńgeii joǵary respondentter (33,5%).
Tutyný kedergileri
Qazaqstandyq óndiristiń azyq-túlik ónimderintutynýdyń negizgi kedergileri taýarlardyń shekteýliassortimenti (21,7%), ónimderdiń tómen sapasy (17%) jáne tartymsyz baǵa (16,1%) boldy, sońǵysy kóbine joǵary bilimi bar respondentter úshin (25,6%) ózekti boldy.
Otandyq ónim satyp almaityn respondentterdińbasym bóligi, al bul saýalnamaǵa qatysqandardyńjartysyna jýyǵy - 41,3% suraqqa jaýap berýgeqinalǵanyn atap ótken jón.
Saýalnamaǵa qatysqan árbir onynshy adamqazaqstandyq ónimderdi olardyń ózderi baratyndúkenderde bolmaýy sebebinen satyp almaidy eken (9,9%), bul týraly tórt adamnan turatyn úi sharýashylyǵy barrespondentter (21,6%) basqalarǵa qaraǵanda jii aitqan.
Qazaqstandyq óndiristiń tamaq ónimderin satyp alýsharttary
Respondentter qazaqstandyq óndiristiń ónimderin satypalý múmkindigin qarastyrýǵa daiyn bolǵan 3 sharttyńishine ónimderge baǵanyń tómendeýi (33,4%), sapanyńjaqsarýy (28,6%) jáne olardyń respondentter baratyndúkenderde bolýy (27,3%) kirdi.
Saýalnamaǵa qatysqan árbir tórtinshi adam, egerassortiment keńeise (23,8%), otandyq ónim satyp alýymúmkin.
Respondentterdiń qazaqstandyq ónimderdi satyp alýsheshimine eń az áser etetin kórsetkish «Halial»sertifikatynyń bolýy (6,7%) jáne ónimderdiń óndirisstandarttaryna sáikestigi (7,5%) boldy.
Satyp alý jiiligi
Qazaqstandyqtardyń basym bóligi aptasyna 1-2 ret(27%), birneshe aptada bir ret (16,9%) nemese aiyna bir retnemese sirek (17,3%) azyq-túlik satyp alady. Árbironynshy respondent (12,1%) suraqqa jaýap bere almady. Respondentterdiń 3,6% -y ǵana sheteldik óndiristegi azyq-túlik ónimderin satyp almaidy.
Jasy bólinisinde kúndelikti nemese aptasyna 3 retsatyp alatyndar arasynda 34 jasqa deiingi jastar, aptasyna 1-2 ret satyp alatyndar arasynda orta jastaǵyrespondentter basym ekeni atap ótildi (30,6%), birnesheaptada bir ret, aiyna bir ret nemese sirek satyp alatyndar- respondentterdiń eń jas toby (tiisinshe 23% jáne 21,6%), iaǵni jas ulǵaiǵan saiyn qarai azyq-túlik satyp alý sirekjúrgiziledi.
Sheteldik óndiristiń tamaq ónimderin tutynýdraiverleri
Joǵary sapa (45,4%), tartymdy baǵa (34,9%) jáneóndirýshige senim (29,1%) sheteldik óndiristiń tamaqónimderin tutynýdyń top-3 draiveri bolyp tabylady. Tutynýshylar «Halial» sertifikatynyń bolýynabailanysty importtyq ónimderdi eń az tańdaidy (7%).
Áleýmettik-demografiialyq sipattamalar bólinisindetutyný draiverleri:
Joǵary sapa - 25-34 jastaǵy respondentter (50,9%), elorda turǵyndary (50,6%), óz balalarymen jáneata-analarymen (56,1%) jáne ata-analarymen (50,8%), kásipkerler (54,8%), ortasha jetistik deńgeii (48,9%);
Tartymdy baǵa - azamattyq nekede turǵandar (41,5%), úsh adamnan turatyn úi sharýashylyqtary (40,2%), zeinetkerlik jastaǵy nemese múgedektik mártebesi barjumys istemeitin respondentter (43,5%);
Óndirýshilerge senemin - halqy 250 myń adamnanasatyn qalalardyń turǵyndary. (33,2%), ózin-ózi jumyspenqamtyǵandar jáne frilansta jumys isteitinder (35,1%);
Jeńildikterdiń, naýqandardyń nemese bonýstyqusynystardyń bolýy - halqy 100 myńnan 250 myńǵadeiin (29,5% myńǵa deiin) qalalardyń turǵyndary, jesirler (36,3%), tórt adamnan turatyn úisharýashylyqtary (29,1%), zeinetkerlik jastaǵy nemesemúgedektik mártebesi bar (36%) jumys isteitinrespondentter;
«Halial» sertifikatsiiasynyń bolýy - jastar(12,7%), halqy 100 myńǵa deiingi qalalardyń turǵyndary(14,6%), úlken úi sharýashylyqtary (5 adam -14,6%, 6 adam-13,3%), bastaýysh jáne tolyq emes orta bilimi bar (11,3%), kolledjder men ýniversitetterdiń jumys istemeitinoqýshylary (15,3%), ýaqytsha jumyssyzdar (11%) jáne dekrettik demalystaǵylar (11,1%), tabysy joǵary jáne ortashadan joǵary tabysy bar respondentter (15,6% jáne 11,1%).
Qazaqstandyq óndirýshilerdiń usynymy jáneqoldaýy
Qazaqstandyqtardyń basym kópshiligiqazaqstandyq óndiristiń azyq-túlik ónimderin usynady(86% -y – árine ie - 40,7%, kóbine iá - 45,3%). Suralǵandardyń úshten ekisinen astamy biýdjet qarajatynan otandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa daiyn(70,2% - árine iá - 30,8%, kóbine iá - 39,4%), al respondentterdiń úshten bir bóligi ǵana (37% - árine iá - 11,7%, kóbine iá - 25,4%).
Áleýmettik-demografiialyq toptar bólinisinde otandyqóndiristiń tamaq ónimderi úshin bes (tiisinshe 46,8%, 33,9% jáne 51,4%), alty jáne odan da kóp adamnan (18,5%, 43,1% jáne 16,6%), sondai-aq eń joǵary tabystyrespondentterden (60%, 46,4% jáne 28,8%) úlken úisharýashylyqtaryn usynýǵa, qoldaýǵa jáne tóleýge birshamadaiyn ekeni atap ótildi.
Qazaqstandyq azyq-túlik óndirýshilerdi bilý
Eń tanymal qazaqstandyq azyq-túlik óndirýshilerSýltan (83,1%), Rahat (Lotte 82,4%) jáne Tsesna (80,2%) boldy, olardy respondentterdiń basym kópshiligi bildi. Top-5-tikti Foodmaster (73,9%) jáne Kýblei (68,3%) tuiyqtaidy. Eń az tanylatyn kompaniialar Zenchenko i K (kóbinese sút ónimderin óndirýshi, Petropavl qalasy) (22,2%) jáne Lider-2010 (sút ónimderin óndirýshi, Rýdnyi qalasy) (24,1%) boldy.
Áleýmettik-demografiialyq sipattamalar bólinisinde35-54 jas aralyǵyndaǵy áielder, respondentter, sondai-aqelorda men Almaty qalasynyń turǵyndarykompaniialardyń basym bóligin basqa toptardan jiibiletindigi aitylǵan.
Qazaqstandyq azyq-túlik óndirýshilerge degen senim
Saýalnamaǵa sáikes, respondentterdiń qazaqstandyqkompaniialarǵa degen senim deńgeii aitarlyqtaijoǵary. Máselen, Top 2 Box kórsetkishi («senimbildirýshiler» jáne «tolyq senim bildirýshiler» úlesinińsomasy) 74,4% -95,5% sheginde ózgeredi, al ol boiynshaortasha mán 93,3% qurady.
Saýalnamaǵa qatysýshylardyń eń kóp senim deńgeiibar 5 kompaniianyń qataryna Aleks (95,5%), Aral Tuz (94,5%), Rahat (Lotte 93,3%), Sýltan (93,1%) jáne Tsesna (93,1%) kirdi, sońǵy úsh kompaniia qazaqstandyq eń tanymalóndirýshiler bolyp tabylady.
Respondentter eń az senetin alkogoldi ishimdikterdiotandyq óndirýshiler – Týrgen (74,4%), Haoma (74,4%)jáne Bacchus (76,1%) bolyp shyqty.
Onlain dúkenderden azyq-túlik satyp alý jiiligi
Respondentter onlain-dúkenderde azyq-túlik satyp alýjiiligi boiynsha bylaisha bólindi: 28% satyp alýdyaptasyna 1-2 ret, 27,2% - aiyna bir ret nemese sirekjasaidy. Taǵy 25,2% birneshe aptada bir ret satyp alýdyjón kóredi. Onlain satyp alýlarmen salystyrǵanda, onlain satyp alýlar áli de sirek jasalýda.
Onlain dúkenderdi qalaýshylar
Onlain-dúkender arasynda absoliýttik kóshbasshyMagnum Go (67%) bolyp tabylady. Alǵashqy 5 onlain dúkenge tek Almaty qalasynda ǵana jumys jasaitynArbuz (34,4%) jáne Airba Fresh (26,9%), Choco (17%), VkýsMart jáne Clevermarket.kz (árbir jaǵdaida 9,6%) kirdi.
Respondentter arasynda eń az tanymal Instashop(4,6%) jáne ónimderdi Tele 2 qosymshasy arqyly jetkizý(3,8%) boldy.
Magnum Go-da onlain ónimderge orta jastaǵyrespondentter (72,1%), Arbuz-da 25-34 jastaǵyrespondentter (43,2%), al Airba Fresh-te 18-24 jastaǵy eńjas top (37,1%) tapsyrys beredi. 45-54 jastaǵyrespondentter, sondai-aq basqalardan da jiiClevermarket.kz (17,6%) jáne Liderde (12,7%) tapsyrystarjasaidy.
Onlain dúkenderiniń sipattamalary
Tutynýshylar Arbuz.kz saityn jetkizý ýaqytyn tańdaýmúmkindigi bar ónimge tapsyrys beretin yńǵaily izdeýjúiesi bar internet-dúken retinde qabyldaidy.
Choco riadom jetkizý servisine ónimderdi jyldamjetkizý jáne bonýs júiesiniń nemese keshbektiń bolýysiiaqty sipattamalar tán.
Magnum Go tutynýshylarda ónimniń tartymdybaǵasymen jáne bonýs júiesi nemese keshbek bar bolýymenbailanystyrylady.
Magnum Go-ny qospaǵanda, barlyq atalǵanonlain-dúkenderdi «jaqsy ónim sapasymen»bailanystyrady.
Onlain satyp alýdy tańdaý sebepteri
Ónimderdi onlain-satyp alýdy tańdaýdyń negizgisebepteri:
- Ýaqytty únemdeý - respondentterdiń 53,1% úshin eńmańyzdy faktor, erkekterge qaraǵanda áielder (57,5%) jiiaitady (48,8%);
- Kýrermen qolaily jetkizý - satyp alýshylardyń48,2%, ásirese áielder úshin (54,7%) mańyzdy;
- Úlken kólemder men aýyr taýarlarǵa tapsyrysberýdiń qolailylyǵy respondentterdiń 44,5%, negizinenáielder úshin (52,1%) mańyzdy.
- Dúkenge shyǵý qajettiliginiń bolmaýy - 40,2%, erkektermen salystyrǵanda (38,1%) áielderdi (42,4%) jiitartady.
- Jeńildikterdiń, naýqandar men bonýstardyń bolýy- respondentterdiń 31,1%, ásirese áielder úshin (34,6%) mańyzdy faktor.
Jas toptary bólinisindegi onlain satyp alý kedergileri
Onlain satyp alýdaǵy eń jii kezdesetin problemaónimniń jaramdylyq merzimin, túsi men syrtqy túrin(37,2%) tekserý múmkindiginiń bolmaýy bolyp tabylady.
Kóbisi onlain-dúkenderdegi taýarlardyń sapasynasenbeidi (30,4%). Ádettegi dúkendermen salystyrǵandajoǵary baǵalar respondentterdiń 20,3%-yna kedergi bolyptabylady. Keibireýlerge azyq-túlikke onlain (17,8%) qalaitapsyrys berý kerektigin túsiný qiyn, al basqalarynataýarlardy aýystyrý nemese qaitarý múmkindiginińjoqtyǵy unamaidy (16,5%).
Jas toptary bólinisinde «yńǵaisyz jetkizý» jastararasynda «onlain tapsyrys bere almaýy», al 25-34 jasaralyǵyndaǵy respondentter arasynda «azyq-túlikterdiaýystyrý nemese qaitarý múmkindiginiń bolmaýy» eń jii 5 kedergiden yǵystyryldy. Bul rette yńǵaisyz jetkizý 35-44 jastaǵy respondentterdi kóbirne alańdatpady. Qalǵan tosqaýyldardyń ishinde «taýarlardyń shekteýli túrleri»jastardy kóbirek tolǵandyrdy.
3-taraý. Negizgi qorytyndylar
Sońǵy bes jyldaǵy tamaq ónimderin tutynýdaǵy ózgerister
Sońǵy bes jylda Qazaqstanda ártúrli sanattaǵy azyq-túlik ónimderin tutyný ártúrli baǵyttaǵy dinamikanykórsetti. Jumyrtqa men etti tutyný tiisinshe 4% -ǵa jáne1,5% -ǵa ósti. Kerisinshe, sút jáne sút ónimderin tutyný10% -ǵa, kókónister, nan-toqash ónimderi, jarmalar, mailar 9% -ǵa, kartop 7% -ǵa tómendegeni baiqaldy. Balyq pen teńiz ónimderin tutyný 4% -ǵa tómendedi. Sonymen qatar, jemis-jidek, qant jáne konditerlik ónimderdi tutynýshamamen bes jyl burynǵy deńgeide qaldy. Azyq-túlikónimderiniń kópshiligin tutynýdyń shyńy 2020 jylǵa keldi, odan keiin 2021 jyly quldyraý boldy, al 2022 jylybarlyq derlik ónimder boiynsha tutynýdyń eń tómendeńgeii baiqaldy. Eń iri 5 sanattyń ishinde ósimdik maiynda(jylyna 11%) jáne taǵamdyq qosalqy ónimdermen (8%) 2019 jyldan bastap eń úzdik ortasha jyldyq ósý qarqynybar. Eń az óndiriletin ónimderdiń ósý qarqyny eń joǵary, mysaly, qatty sútte - 27%. Barlyq óndiristik kólemnińjartysyn alatyn juqa tartylǵan un toqyraýda jánejylyna ortasha ósimniń 1% -yn ǵana kórsetti.
Qazaqstanǵa importtyń úrdisteri
2024 jyldyń birinshi jartysynda Qazaqstanǵa azyq-túlik importy ártúrli sanattar boiynsha ósý men quldyraýdyń úilesimdiligin kórsetti. Atap aitqanda, qantimporty ótken jylmen salystyrǵanda 84% -ǵa ulǵaiyp, jalpy quny 208 million AQSh dollaryn qurap otyr. Bulósim negizinen Resei men Belarýsten keletin importqabailanysty boldy, bul 2024 jylǵy jalpy kólem 2023 jylǵy deńgeiden asyp túsýi múmkin dep boljaidy. Kerisinshe, mineraldy jáne gazdalǵan sýlardyń importy 2022 jylmen salystyrǵanda 22% -ǵa tómendedi, bul retteimport 59,8 million AQSh dollaryn qurady, bul jalǵasypotyrǵan tómendeýdi kórsetedi. Tsitrýstyq, ásirese Qytai, Pákistan jáne Túrkiiadan keletin mandarinder importy 2022 jylmen salystyrǵanda shamamen úshten birine artty, bul osy ónimderge degen suranystyń ósip kele jatqanynkórsetedi.
Azyq-túlik baǵasynyń maýsymdyq aýytqýyna áser etetin negizgi faktorlar
Qazaqstandaǵy tamaq ónimderi baǵasynyń maýsymdyq aýytqýyna áser etetin negizgi faktorlar óndiristiń maýsymdylyǵy, import úlgileri jáne óńirlik klimattyq jaǵdailar bolyp tabylady. Jyldyń basynda, ásirese qańtarda tamaq ónimderin óndirýdiń aitarlyqtai tómendeýimen, óndiristiń maýsymdylyǵy aiqyn baiqalady, odan keiin aqpanda standartty deńgeige qaita oralý qajet. Sondai-aq, mamyrdan bastalatyn óndiristiń azdap quldyraýy baiqalyp, ol shildege deiin saqtalady, alaida 2024 jyly ósim maýsymnyń ózinde baiqalǵan bolatyn. Budan basqa, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq (EAEO) elderinen azyq-túlik ónimderiniń importy qoljetimdilik pen baǵaǵa áser etýi múmkin maýsymdyq úrdisterdi kórsetedi. Óńirlik klimattyq jaǵdailar da mańyzdy ról atqarady, óitkeni olar aýyl sharýashylyǵy óndirisine jáne demek, azyq-túlik ónimderiniń usynysy men baǵasynyń qalyptasýyna áser etedi.
Qazaqstandaǵy tutynýshynyń portreti
Áleýmettik saýalnamadan alynǵan málimetterdi túiindei otyryp, biz Qazaqstandaǵy offlain jáne onlain ónimderdi ortasha statistikalyq satyp alýshylardyń portretterin qalyptastyrdyq.
Offlain satyp alýshy: Eń tanymal «baryp» azyq-túlik satyp alý oryndary Magnum, Small, Green jáne t.b. tipti jelilik sýpermarketter bolyp tabylady, olarǵa el halqynyń tórtten úsh bóligi júginedi. Jergilikti nemese úidiń janyndaǵy dúkender kómekshi fýnktsiiany kóbirek oryndaidy, alaida olardyń qyzmetterine respondentterdiń jartysynan astamy (57,4%) júginedi.
Offlaindy satyp alýshylar ónimniń sapasyn (37,2%) jáne sapaǵa senimsizdigin (30,4%) tekserýdiń múmkin bolmaýy siiaqty onlain-satyp alý kedergilerin eskere otyryp, ónimderdi fizikalyq qarap shyǵý múmkindigin baǵalaidy. Olar jii saýda jasaidy, satyp alýshylardyń 54%-y kúndelikti negizde jergilikti dúkenderge barady. Bul rette sýpermarketter, bazarlar (naryqtar, jármeńkeler), mamandandyrylǵan dúkender jáne qoldan satyp alýshylar siiaqty núktelerge turǵyndardyń 36-39% -y aptasyna 1-2 ret barady.
Mundai klient azyq-túlik tańdaý kezinde jaramdylyq merzimine (79,1%) jáne baǵaǵa (76,4%) muqiiat qaraidy, áielder men qart adamdardyń osy aspektilerge erekshe nazar aýdarýy zańdy. Olar et, qus, balyq jáne teńiz ónimderin bazarlardan, naryqtardan jáne fermerlerden jii satyp alady, bul rette kókónister men jemisterdi de osy kózderden satyp alýdy jón kóredi. Olardyń satyp alýdaǵy ádetteri áleýmettik jáne demografiialyq faktorlarǵa, sonyń ishinde jasy, tabys deńgeii men otbasy jaǵdaiyna bailanysty.
Qazaqstandaǵy satyp alýshylar «Sýltan», «Rahat» jáne «Tsesna» siiaqty qazaqstandyq brendterge senimi joǵary jergilikti óndirýshilerge qatty qoldaý kórsetýde. Olar jergilikti ónimderdi (86%) usynýǵa daiyn jáne otandyq óndiristi (70,2%) memlekettik qarjylandyrýdy qoldaidy. Alaida olar baǵaǵa sezimtal, tek 37% -y ǵana jergilikti ónimder úshin kóbirek tóleýge daiyn. Mundai satyp alýshy ádette aiyna 100 000 teńgege deiin (65,2%) jumsaidy, al ortasha chek 113 870 teńgeni quraidy.
Onlain satyp alýshy: Qazaqstandaǵy ortasha statistikalyq onlain-satyp alýshy - satyp alý úderisindegi qolailylyq pen tiimdilikti baǵalaityn adam. Bul klient ýaqytty únemdeýge (53,1%), jetkizýdiń qolaily nusqalaryna (48,2%) jáne onlain-satyp alýdy tańdaý kezinde kóterme (44,5%) tapsyrys berý múmkindigine basymdyq berýi múmkin. Áielder, atap aitqanda, qolailylyq pen jeńildikterdiń, naýqandar men bonýstardyń bolýyn internetten satyp alý týraly sheshim qabyldaý kezinde basty faktorlar dep ataidy.
Artyqshylyqtarǵa qaramastan, bul satyp alýshy Internette satyp alý kezinde belgili bir kedergilerge tap bolady, mysaly, taýardyń sapasyn fizikalyq turǵydan tekserýdiń múmkin bolmaýy (37,2%), taýardyń sapasyna senimsizdik (30,4%) jáne joǵary baǵaǵa bailanysty qaýiptený (20,3%). Nátijesinde internetten satyp alý oflainǵa qaraǵanda sirek jasalady, al tanymal onlain sanattar shai, kofe, jarma jáne kókónisterdi qamtidy.
Onlain satyp alýshy Internette aptasyna 1-2 ret(28%) nemese aiyna bir ret nemese sirek (27,2%) satypalady. Olar «Magnum Go» (67%), «Arbuz» (34,4%) jáne«Airba Fresh» (26,9%) siiaqty tanymal onlain-platformalardy jii qoldanady. Onlain-satypalýshylardyń kópshiligi otandyq óndirýshilerdi usynýǵajáne qoldaýǵa joǵary daiyndyqpen jergilikti ónimdergebasymdyq beredi, alaida olar ádette baǵaǵa sezimtal jánejergilikti taýarlar úshin edáýir kóp tóleýge daiyn bolmaýymúmkin.
Jalpy, Qazaqstandaǵy onlain-klient - bul ónimnińbaǵasy men sipattamasy týraly este saqtai otyryp, qolailylyq pen sapa arasyndaǵy teńgerimdi izdeitin adam.
Avtory: Ańsar Abýev, Freedom Finance Globalsarapshysy
