Freedom Inside '26

Qazaqtyń dástúrli islamyndaǵy áieldiń orny: dintanýshy pikiri

Qazaqtyń dástúrli islamyndaǵy áieldiń orny: dintanýshy pikiri
videodan kadr

Din máseleleri jónindegi respýblikalyq aqparattyq-túsindirý tobynyń múshesi, dintanýshy Eldos Imam Jumadilda qazaq halqynyń dástúrli islam túsiniginde áieldiń mártebesi men róli jaiynda oi bólisti,- dep habarlaidy Dalanews.kz

– Qazaq dástúrinde áieldiń orny qandai bolǵan?

– Dástúrli islam baǵytynda, ásirese qazaq halqy úshin áiel adamnyń mártebesi óte joǵary. Qazaq árdaiym "áiel bir qolymen besik terbetse, ekinshi qolymen álem terbetedi" dep baǵalaǵan. Áieldiń basyndaǵy aq jaýlyq – úlken bailyqtyń, mártebeniń nyshany. Tarihta Zere ana, Domalaq ana syndy tulǵalarymyz rýhani tárbie etalonyna ainaldy. Máselen, Toqtamys hannyń qyzy Janike hanym qajylyq saparynda jasaǵan jomarttyǵymen tarihta qaldy.

– Nege áieldiń bilimdi jáne rýhani bai bolýy mańyzdy?

– Óitkeni áiel – bala tárbiesiniń, otbasynyń, qoǵamnyń da negizinde tur. Qazaqta jaqsy sóz bar: "Er adamnyń orny túzde" dep. Er azamat rizyq-nesibesin tabýǵa attansa, áiel sol nesibeni úi ishine úilestirip, balalardyń tynyshtyǵy men úidiń jailylyǵyn qamtamasyz etedi. Eger áiel bilimdi, rýhani bai bolsa, ondai ananyń balasy da elge paidasyn tigizetin, daryndy azamat bolyp ósedi.

– Keibireýler áieldiń bilim alýyn shekteýge beiim. Buǵan kózqarasyńyz qandai?

– Bul durys emes. Klassikalyq dini eńbekterde "Bilim alýǵa eń laiyq adam – áiel" dep jazylǵan. Óitkeni áiel – bolashaq urpaqtyń tárbieshisi. Islam tarihynda Paiǵambarymyzdyń (s.a.s.) jubaiy Aisha anamyzdyń orny erekshe. Dinimizdiń jarty bóligi sol kisi arqyly bizge jetti. Kóptegen er adamdar dindegi keibir máselelerdi túsinbei qalǵanda, Aishadan suraityn, óitkeni ol paiǵambardyń ómirin, amaldaryn óte jaqsy biletin.

– Islamda áieldiń mártebesi qalai aiqyndalady?

– Dinimizde áieldiń árbir satysy qurmetke ie: eger ol qyz bolsa – ákesine jumaqtyń esigin ashady; aiaýly jar bolsa – kúieýiniń imanyn kemeldendiredi; al ana bolsa – onyń aiaǵynyń astynda jumaq bar. Qai rólde bolsa da, áieldiń abyroiy biik. Tipti, ol úide erkelep júrgen kishkentai qyz bolsa da. Áiel adamdy eshqashan tómen túsirmei, joǵary qoia bilýimiz kerek.