Qazaqstan Ortalyq Aziiadaǵy kólik-logistika júiesinde jetekshi oryndardyń birin ielenedi. El aýmaǵy arqyly 13 halyqaralyq kólik dálizi ótedi. Geosaiasi ózgerister aiasynda jahandyq logistikalyq tizbekterdiń qaita qalyptasýy Qazaqstannyń halyqaralyq kólik baǵyttaryndaǵy rólin edáýir kúsheitti, dep habarlaidy dalanews.kz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń strategiialyq maqsaty – Qytaidy Ortalyq Aziia, Kavkaz, Taiaý Shyǵys jáne Eýropamen bailanystyratyn negizgi kólik-logistikalyq habqa ainalý ekenin birneshe ret atap ótken. Búginde bul sala elimizdegi eń qarqyndy damyp kele jatqan baǵyttardyń biri sanalady.
Keiingi bes jylda salanyń jalpy ónim kólemi úsh esege jýyq ósti: 2021 jylǵy shamamen 4,7 trln teńgeden biyl josparlanǵan 14,3 trln teńgege deiin jetpek. Sonymen qatar respýblika porttary arqyly konteinerlik tranzit kólemi tórt esege jýyq artty. Sońǵy úsh jyldyń ózinde porttardyń ótkizý qabileti jylyna shamamen 200 myń JFE-ge (jiyrma fýttyq ekvivalent) deiin jetkizildi.
Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty (THKB) aiasyndaǵy elimizdiń pozitsiiasyn kúsheitetin jańa jobalardyń iske asyrylý barysyn Premer-ministr Oljas Bektenov Mańǵystaý oblysyna jumys sapary kezinde tekserdi.
Kaspii teńizi jaǵalaýynda jylyna 8 jańa keme jasap, 24 kemege jóndeý júrgizýge qaýqarly zamanaýi keme jasaý verfin salý josparlanyp otyr. Tolyq tsiklmen jumys isteitin kásiporynda ekipajsyz sýústi apparattary da óndirilmek. Jobaǵa keminde 125 mlrd teńge investitsiia salynady.
Aqtaý áýejaiy bazasynda mýltimodaldy logistikalyq jáne aviatsiialyq hab salynady. Onda júk aviatsiiasyna qyzmet kórsetý, áýe kemelerin jóndeý jáne tehnikalyq qyzmet kórsetý jumystary qatar júrgiziledi. Jobanyń qýaty jylyna 200-den astam tehnikalyq qyzmet kórsetý operatsiiasyn jáne 60-qa deiin áýe kemesin syrlaý jumysyn oryndaýǵa múmkindik beredi.
Quryq portynda kópfýnktsionaldy terminaldyń alǵashqy kezeńin salýǵa daiyndyq júrip jatyr. Joba Prezidenttiń Qytaiǵa jumys sapary barysynda qol jetkizilgen kelisimder aiasynda júzege asyrylady. Oǵan Guoyou Materials Group kompaniiasy 470 mlrd teńge investitsiia quiady. Qurylystyń birinshi kezeńi 2026–2028 jyldarǵa, ekinshi kezeńi 2029–2031 jyldarǵa josparlanǵan. Nysandy 2032 jyly paidalanýǵa berý kózdelip otyr.
Premer-ministr jobalardy sapaly ári ýaqytynda iske asyrýdy tapsyrdy. Onyń aitýynsha, qurylys merzimin saqtaý, investitsiia tartý, turaqty jumys oryndaryn ashý, óndiristi jergiliktendirý jáne óńir ekonomikasy men halyqqa naqty paida ákelý máselelerine erekshe nazar aýdarylýy tiis.
«Memleket basshysy Qazaqstandy Eýraziianyń negizgi kólik torabyna ainaldyrý mindetin qoidy. Mańǵystaý oblysy elimizdiń jańa damý kezeńindegi tirek óńirlerdiń birine ainalýy qajet. Zamanaýi keme jasaý bazasynyń, mýltimodaldy aviatsiialyq-logistikalyq habtyń jáne Quryq portyndaǵy kópfýnktsionaldy terminaldyń salynýy Orta dálizdiń kólik infraqurylymyn keńeitip, tasymal turaqtylyǵyn arttyrady ári Mańǵystaý oblysy men Aqtaý qalasynyń elimizdiń mańyzdy kólik-logistikalyq ortalyǵy retindegi rólin kúsheitedi. Úkimet barlyq qajetti qoldaýdy kórsetedi. Árbir joba sapaly, belgilengen merzimde jáne halyqqa naqty nátije beretindei júzege asyrylýy tiis», – dedi Oljas Bektenov.
Qazaqstan Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytynyń negizgi býyny bolǵandyqtan, eldiń logistikalyq áleýetiniń artýy halyqaralyq marshrýttyń barlyq qatysýshylaryna tikelei áser etedi.
Grýziiadaǵy Halyqaralyq Qarateńiz ýniversitetiniń professory, saiasattanýshy Nika Chitadzeniń aitýynsha, qazirgi geosaiasi turaqsyzdyq jaǵdaiynda Soltústik baǵyttyń mańyzy birtindep tómendep, kerisinshe Orta dálizdiń róli artyp keledi.
«Qazir bul baǵyt arqyly jylyna 4,5 mln tonnadan astam júk tasymaldanady. Bolashaqta bul kórsetkish 10 mln tonnaǵa deiin jetýi múmkin. Qazaqstannyń Eýropa men Aziianyń, Shyǵys pen Batystyń túiisken tusynda ornalasýy kólik-logistika salasynyń áleýetin aiqyn kórsetedi. Infraqurylymdyq qýattyń artýy Qytai men Eýropalyq odaq elderi arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq bailanystardyń Ortalyq Aziia jáne Ońtústik Kavkaz arqyly keńeiýine yqpal etedi», – dedi sarapshy.
Eýropalyq odaqtyń Global Gateway jobasy aiasyndaǵy Transkaspii kólik dáliziniń úilestirý platformasynyń aǵa sarapshysy Ǵaidar Ábdikerimov kólik-logistika salasyndaǵy jobalardyń basty mańyzy Qazaqstannyń ekonomikalyq derbestigin qamtamasyz etýde ekenin aitty.
«Qazaqstan shetelde salǵan terminaldar salynǵan investitsiiany aqtap qana qoimai, strategiialyq mindetterdi de oryndap otyr. Sonyń jarqyn mysaly – konteiner óńdeý kólemi boiynsha álemdegi eń iri on bes porttyń biri sanalatyn Lianiýngan porty. Sondai-aq Qytaidyń Sian qalasynda qurylǵan qurǵaq portymyz negizgi júk aǵyndaryn tiimdi shoǵyrlandyryp keledi. Mańǵystaýdaǵy port infraqurylymyn damytý – kólik salasyna ǵana emes, elimizdiń ekonomikalyq turaqtylyǵyna salynǵan investitsiia», – dedi Ǵaidar Ábdikerimov.
Sońǵy 15 jylda Qazaqstan kólik jáne logistika infraqurylymyn damytýǵa 35 mlrd AQSh dollarynan astam qarjy investitsiialady. Qazirgi tańda respýblikada uzyndyǵy 754 shaqyrym bolatyn jańa temirjol jelileri salynýda. Bul salanyń jalpy ónim kólemin shamamen úsh jarym esege arttyrýǵa múmkindik beredi.
Jyl sońyna deiin Moiynty – Qyzyljar jáne Darbaza – Maqtaaral temirjol ýchaskeleriniń qurylysy aiaqtalady dep josparlanyp otyr. Bul jobalar da elimizdiń kólik júiesi úshin strategiialyq mańyzǵa ie.
Sonymen qatar barlyq óńirde 124 temirjol vokzalyn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan áleýmettik baǵdarlama júzege asyrylýda. Bul – Táýelsizdik jyldaryndaǵy eń aýqymdy jańǵyrtý jobasy.
Prezident tapsyrmasyna sáikes aviatsiialyq infraqurylym da belsendi damyp keledi. Ásirese týristik óńirlerde áýejailar salynyp, qoldanystaǵylary jańǵyrtylýda.
Grýziialyq saiasattanýshy Nika Chitadzeniń pikirinshe:
«Qazaqstannyń negizgi tranzittik memleket retindegi ustanymy aldaǵy ýaqytta da nyǵaia túsedi. Úkimet pen el biligi respýblikanyń álemdik arenadaǵy ekonomikalyq ári saiasi rólin kúsheitý úshin júieli jumys júrgizip jatyr. Bul memlekettiń óndiristik áleýetin barynsha tiimdi paidalanýǵa múmkindik beredi».
Salanyń kóshbasshylyq pozitsiiasyn tsifrlyq tehnologiialar men jasandy intellektke negizdelgen sheshimderdi engizý de kúsheitip otyr. Smart Cargo platformasy iske qosyldy. Biryńǵai tsifrlyq tereze kedendik, logistikalyq jáne kommertsiialyq qyzmetterdi ortaq tsifrlyq ortaǵa biriktirdi. Kelesi kezeń – Eýraziianyń biryńǵai tsifrlyq kólik keńistigin qalyptastyrý. Bul óz kezeginde taýar ainalymyn jedeldetýge múmkindik beredi.
Qazirgi jaǵdaida logistika ulttyq básekege qabilettilik pen turaqty ekonomikalyq ósýdiń negizgi quraldarynyń birine ainalyp otyr. Eger qazirgi damý qarqyny saqtalsa, Qazaqstan tranzitten túsetin tabysyn edáýir arttyryp, jańa investitsiialar tartyp, Shyǵys pen Batysty jalǵaityn strategiialyq kópir retindegi mártebesin odan ári nyǵaita túsedi.
