Qazaqstannyń eńbek naryǵynda bir qaraǵanda kereǵar ahýal qalyptasqan. Óndiris oryndary elektrik pen mehanik izdese, shaǵyn jáne orta biznes marketolog, satý menedjeri men HR mamanyna zárý. Soǵan qaramastan, jumys izdegen azamattyń bári birdei laiyqty qyzmet taba almai jatady. Sebebi eńbek naryǵynda mamandyqpen birge talap ta ózgergen. Jumys berýshige diplom ustaǵan qyzmetker emes, kásibi daǵdysyn is júzinde dáleldei alatyn, tehnologiialyq jańalyqqa tez beiimdeletin maman qajet. Al úmitker úshin eńbekaqydan bólek, kásibi ósý, ádil baǵalaý men qolaily jumys ortasy mańyzdy. Dalanews.kz tilshisi eńbek naryǵyndaǵy atalǵan ózgeristerdi HR sarapshysy Juldyz Ybytaevamen birge taldady.
Eńbek naryǵyna qandai mamandar qajet?
HR sarapshysynyń aitýynsha, eńbek naryǵyndaǵy suranysty bir ǵana mamandyqpen nemese salamen shekteý qiyn. Qazir kadr tapshylyǵy shaǵyn jáne orta bizneste de, bilim berý uiymdary men iri óndiris oryndarynda da baiqalady.
Máselen, kásipkerlerge bilikti marketologtar, satý menedjerleri men HR mamandary qajet. Al óndiris oryndary elektrik, mehanik jáne basqa da tehnikalyq qyzmetkerler izdeidi. Aiaqkiim jóndeý, saýda jáne qyzmet kórsetý salalarynda da óz isin jetik meńgergen mamandar jetispeidi.
“Qazir ár salaǵa óz jumysyn jaqsy kóretin, tereń zerttei alatyn, ózgeristerden qoryqpaityn jáne jańa tehnologiialardy igerýge daiyn maman qajet. Tsifrlandyrý men jasandy intellekt eńbek úderisine enip jatyr. Biraq keibir qyzmetkerler jańa quraldardy meńgerýge daiyn bolmai jatady. Sondyqtan ikemdilik - búgingi mamanǵa qoiylatyn negizgi talaptardyń biri”, – deidi HR sarapshysy.
Onyń sózinshe, qazirgi ýaqytta kompaniialar HR qyzmetiniń mańyzyn da tereńirek túsine bastaǵan. Buryn HR mamanynyń jumysy qyzmetker izdeý, ony jumysqa qabyldaý jáne kadrlyq qujattardy rásimdeýmen shekteletin. Qazir onyń mindeti áldeqaida keńeigen.
“Eger kompaniia bilikti qyzmetkerin baǵalamasa, ony baǵalaityn basqa jumys berýshi tabylady. Basshynyń barlyq qyzmetkermen jeke jumys isteýge ýaqyty jete bermeidi. Sondyqtan HR mamany ishki kadrlardy damytýǵa jáne tájiribeli qyzmetkerlerdi saqtap qalýǵa, ujymnyń ishki ahýalyn baqylaý, motivatsiia júiesin qurý jáne ár mamannyń áleýetin ashýǵa jaýapty bolýy kerek”, – deidi ol.
Diplomnan góri tájiribe mańyzdy
Eńbek naryǵyndaǵy ózgeris jumys berýshilerdiń diplomǵa degen kózqarasynan da baiqalady. Qazir kóptegen kompaniia úmitkerdiń qai oqý ornyn bitirgenine emes, kásibi bilimi men ony is júzinde qoldana alýyna basymdyq beredi.
Qysqamerzimdi kásibi kýrstar jańa mamandyq meńgerýge jol ashqanymen, sertifikat adamnyń biliktiligin tolyq dáleldei almaidy. Óitkeni mundai oqýǵa kásibi turǵyda damýdy kózdep keletindermen qatar, tek qujat alýdy maqsat etetinder de kezdesedi. Sondyqtan sarapshy úmitkerdi baǵalaǵanda kýrs ótkizgen uiymnyń nemese oqytýshynyń pikirin de eskergen jón dep sanaidy.
“Kýrsty tek sertifikat úshin oqityndar bar. Al keibir tyńdaýshylar tapsyrmalardy jaýapkershilikpen oryndap, tańdaǵan mamandyǵyna shynaiy qyzyǵýshylyq tanytady. Muny oqytýshy jaqsy biledi. Sondyqtan jumys berýshi sertifikatpen shektelmei, úmitkerdiń oqý kezindegi belsendiligine, praktikalyq tapsyrmalardy oryndaý sapasyna jáne jaýapkershiligine nazar aýdarǵany durys”, – deidi maman.
Sarapshy ózi daiarlaǵan HR mamandarynyń sabaqqa qatysýyn, tapsyrmalardy oryndaý deńgeiin jáne kásibi yntasyn baqylap otyratynyn jetkizdi. Keiin jumys berýshiler maman izdep júgingende, osy málimetterge súienip, úmitkerdiń qabileti men jumysqa daiyndyǵy jóninde naqty usynys beretinin atap ótti.
Jumysqa ornalasýǵa ne kedergi?
Jumysqa qabyldaný úshin kásibi bilim men tájiribeniń bolýy jetkiliksiz. Keide eńbek ótili mol maman jańa ortaǵa beiimdele almai, burynnan qalyptasqan jumys tásilinen bas tartýǵa qinalady. Sonyń saldarynan kompaniiadaǵy jańa talaptar men ózgeristerdi qabyldaýy qiynǵa soǵady.
Sondyqtan jumys berýshiler úmitkerdiń eńbek ótilimen qatar, onyń bilimin jetildirýge daiyndyǵyna, ujymnyń jumys tártibine beiimdelýine, bastama kóterip, derbes sheshim qabyldai alýyna da nazar aýdarady.
Sarapshynyń pikirinshe, kompaniialar bos orynǵa qoiatyn talaptaryn da qaita qaraýy qajet. Keide jumys berýshi belgili bir qyzmetke keminde úsh jyldyq tájiribe talap etedi. Alaida tiisti múmkindik pen baǵyt-baǵdar berilse, bul mindetti eńbek jolyn endi bastaǵan jas maman da oidaǵydai atqara alady.
“Ár bos jumys ornyn jeke qarastyrǵan jón. Kompaniiaǵa shynymen birneshe jyldyq tájiribesi bar maman qajet pe, álde jumysty sapaly atqaryp, jańa mindetterdi tez meńgeretin qyzmetker kerek pe? Qazirgi jastar tehnologiiany jyldam igerip, birneshe tapsyrmany qatar oryndai alady. Olarǵa múmkindik berip, tájiribeli tálimger bekitse, qysqa merzimde jaqsy nátije kórsetýi múmkin”, – deidi sarapshy.
Qazir keibir stýdentter ekinshi kýrstan bastap mamandyǵy boiynsha eńbek etip, tájiribe jinaidy. Biraq jas mamandardyń túiindemesi eńbek ótili jetkiliksiz degen sebeppen qaralmai qalatyn jaǵdailar kezdesedi. Sarapshynyń pikirinshe, kompaniialar mundai úmitkerlerge synaq tapsyrmasyn nemese taǵylymdamadan ótý múmkindigin usynǵany jón.
Degenmen jaýapkershilik jumys berýshige ǵana júktelmeidi. Qyzmetker de basshylyqtan tapsyrma kútýmen shektelmei, bastama kóterip, jumys barysynda týyndaǵan túitkilderdiń sheshimin usynýǵa daiyn bolýy kerek.
“Qyzmetker jumysynda kedergi paida bolǵanda birden ketýdi oilamaýy kerek. Aldymen máseleniń neden týyndaǵanyn, ony qalai sheshýge bolatynyn qarastyrǵan jón. Bul úshin qyzmetker men basshylyq arasynda turaqty ári ashyq keri bailanys bolýy qajet”, – deidi ol.
Jalaqyǵa qatysty talap nege ózgerdi?
Keibir jumys berýshiler jastardyń joǵary eńbekaqy suraitynyna narazy. Alaida sarapshy máseleni úmitkerdiń talabymen ǵana bailanystyrýǵa bolmaitynyn aitady.
“Keibir kompaniialar eki jyl burynǵy jalaqy mólsherin áli de usynyp otyr. Al jastar qazirgi turmysqa qansha qarajat qajet ekenin jaqsy biledi. Sondyqtan olar joǵary eńbekaqy suraidy. Jumys berýshi buǵan narazy bolǵanymen, ózi mundai jalaqy tóleýge áli daiyn bolmai shyǵady. Osy tusta eki taraptyń talaby qabyspaidy”, – deidi sarapshy.
Degenmen eńbek jolyn endi bastaǵan jastardyń jumys týraly túsinigi de shynaiy jaǵdaimen sáikes kele bermeýi múmkin. Buryn qyzmet istep kórmegen maman korporativtik tártipke, turaqty eseptilik pen jumys berýshiniń talabyna birden beiimdele almaidy. Sondyqtan jumysqa qabyldaý kezinde eki tarap ta mindeti men kúter nátijesin aldyn ala aiqyndap alǵany jón.
“Kompaniia qyzmetkerden alǵashqy úsh aida, jarty jyldan nemese bir jyldan keiin qandai nátije kútetinin ashyq aitýy kerek. Úmitker de jumys berýshiniń talabyn naqtylap, óz múmkindigin durys baǵalaǵany jón. Sonda eki taraptyń kútkeni men naqty jaǵdaidyń arasynda alshaqtyq bolmaidy”, – deidi maman.
Jastar bir kompaniiada uzaq jumys isteýge umtylmaidy
Buryn jumys izdeýshiler úshin turaqty jalaqy, uzaqmerzimdi qyzmet jáne basshylyq laýazymǵa kóterilý mańyzdy edi. Qazirgi jastardyń basymdyqtary ózgeshe. Olar kásibi damýǵa, jumys kestesiniń ikemdiligine, jeke ómir men qyzmet arasyndaǵy teńgerimge kóbirek mán beredi.
Sarapshy keltirgen zertteý málimetine sáikes, respondentterdiń 40 paiyzy bir kompaniiada bir jyldan úsh jylǵa deiin, 25 paiyzy bir jylǵa jetpeitin ýaqyt jumys istegen. Bir jumys ornynda tórt-bes jyl eńbek etkenderdiń úlesi – 12 paiyz.
“Qazir jastar bir kompaniiada bes nemese on jyl jumys isteýdi aldyn ala josparlamaidy. Bul olardyń jaýapsyz ekenin bildirmeidi. Olar óz áleýetin qai jerde jaqsy asha alatynyna, qandai bilim men tájiribe jinaitynyna qaraidy. Buryn kompaniia qyzmetkerdi tańdasa, qazir kandidattyń ózi de jumys berýshini tańdaidy”, – deidi maman.
Onyń aitýynsha, jastar kompaniiaǵa ornalaspas buryn onyń bedeli, basshysynyń basqarý stili jáne ujymdaǵy ahýal týraly aqparat izdeidi. Tipti HR mamandaryna habarlasyp, belgili bir mekemede jumys isteýge bola ma dep keńes suraityndar kóbeigen.
“Qazir mamandar úshin laiyqty eńbekaqymen qatar, jumys pen jeke ómir arasyndaǵy tepe-teńdik mańyzdy. Olar ikemdi nemese aralas kestemen eńbek etýge, kásibi bilimin jetildirýge jáne jańa tehnologiialardy meńgerýge múmkindik beretin kompaniiany tańdaidy. Sondai-aq basshylyqpen ashyq bailanys ornap, eńbegi ádil baǵalanǵanyn qalaidy. Ujymdaǵy syilastyq pen qyzmetkerdiń bastamasyna qoldaý kórsetý de onyń jumys ornynda turaqtaýyna tikelei áser etedi”, - deidi Juldyz Ybytaeva.
Jastar nege jyldam tabysqa umtylady?
Jumys berýshiler arasynda “qazirgi jastar jaýapkershilikten qashady, az ýaqyt ishinde kóp aqsha tapqysy keledi” degen pikir bar. Sarapshy munyń birneshe sebebi baryn aitady.
“Birinshiden, áleýmettik jelide qysqa ýaqyt ishinde tabysqa jetken blogerlerdiń, kásipkerlerdiń, SMM jáne jarnama mamandarynyń ómiri jii kórsetiledi. Bul jastardyń kásibi damý men mansap jolyn tym uzaq úderis retinde qabyldaýyna yqpal etýi múmkin”, - deidi ol.
Ekinshiden, turǵyn úi, kólik, azyq-túlik pen qyzmet kórsetý baǵasynyń ósýi jastardy tabysy joǵary jumys izdeýge itermeleitinin aitady.
“Sondyqtan kýrerlik nemese taksi qyzmetin tańdaǵan adamnyń ambitsiiasy joq dep aitýǵa bolmaidy. Ol kúndelikti tabys tabý nemese jumys ýaqytyn ózi basqarý úshin osyndai sheshim qabyldaýy múmkin. Bul tek jeńil jolmen baiyǵysy kelýden týyndamaidy. Keide adamnyń kúndelikti qajettiligi oǵan tabysty qazir alýdy talap etedi. Kýrer nemese taksi júrgizýshisi jumys kólemin, kestesin jáne tabysyn ózi rettei alady. Qazirgi jastar úshin erkindik te mańyzdy”, – dep qosty sarapshy.
Bul úrdistiń jaǵymdy jaǵy da bar. Jastar kásipkerlikke, frilansqa jáne birneshe tabys kózin qalyptastyrýǵa umtylady. Bir jumyspen shektelmei, qosymsha jobalar alyp, jańa daǵdylardy meńgeredi.
“Al keri áseri – kompaniialarda kadr turaqsyzdyǵy kúsheiedi. Qyzmetkerler bir orynda uzaq ýaqyt qalmaǵandyqtan, jumys berýshi jańa maman izdeýge jáne ony qaita oqytýǵa májbúr bolady. Sondyqtan kompaniialar uzaqmerzimdi jumystyń artyqshylyǵyn naqty kórsetýi kerek. Qyzmetker alty aidan nemese bir jyldan keiin qandai laýazymǵa óse alady, jalaqysy qandai nátijeden keiin kóbeiedi, qandai bilim alady – osynyń bári aldyn ala túsindirilgeni jón”, - deidi Juldyz Ybytaeva.
“Eńbek adamynyń” bedelin bir jyldyq naýqanmen kóterý múmkin emes
Sarapshy qoǵamda joǵary laýazym áli de tabystyń basty ólshemi retinde qabyldanatynyn aitady.
“Biz balanyń tusaýyn keskende de “ákim bol”, “ministr bol”, “bastyq bol” dep tilek aitamyz. Osylaisha joǵary qyzmetti jetistiktiń eń biik ólshemindei kórsetip kelemiz. Alaida adam mindetti túrde basshy bolýy shart emes. Elektrik, mehanik, sheber nemese shahter de óz isin jetik meńgerse, myqty maman atanyp, laiyqty tabysqa jete alady. Sondyqtan qoǵamǵa jumysshy mamandyqtaryndaǵy osyndai adamdardy kóbirek kórsetýimiz kerek”, - deidi ol.
Mamannyń pikirinshe, jumysshy mamandyǵynyń bedelin kóterý úshin olardyń naqty jetistigin júieli túrde kórsetý kerek. Áleýmettik jelilerde kásibi sheberlerdiń eńbek joly, tabysy, kásip ashý tájiribesi jáne qoǵamǵa qosqan úlesi nasihattalýǵa tiis.
“Jumysshy mamandyqtaryn tek bir jyl kóleminde dáripteý jetkiliksiz. 2025 jylǵy bastamalar ári qarai da jalǵasýy kerek. Baiqaýlar men marapattar uiymdastyrylyp qana qoimai, oǵan qatysqan mamandarǵa jumys berýshiler tarapynan naqty qoldaý kórsetilýi qajet”, – deidi HR mamany.
Sarapshy jumysshy mamandaryn dáripteý úshin baiqaý ótkizýmen shektelmei, olardyń qatysýyna naqty jaǵdai jasaý qajet ekenin aitady. Ol irikteý kezeńinen ótken mamannyń basshylyqtan qoldaý tappaǵandyqtan, jobasyn qorǵai almai qalǵanyn mysalǵa keltirdi.
“Bir jumysshy baiqaýdyń alǵashqy kezeńinen ótip, oblys ortalyǵynda jobasyn qorǵaýy kerek boldy. Biraq sol kúni óndiristegi jumysynan bosai almaǵandyqtan, kelesi kezeńge qatyspady. Mundai jaǵdaida basshylyq qyzmetkerge ýaqyt berip, daiyndalýyna jáne baiqaýǵa barýyna kómektesýi qajet edi. Óitkeni onyń jetistigi bir adamnyń ǵana emes, ózi eńbek etetin kompaniianyń da bedelin kóteredi”, - deidi ol.
Onyń pikirinshe, jumysshy kásipteriniń mártebesin arttyrýdy mektepten bastaý qajet.
“Oqýshylar kóp mamandyqty bile bermeidi. Kóbine ata-anasy ataǵan nemese ainalasynan kórgen kásipti ǵana tańdaidy. Sondyqtan jumysshy mamandyqtary týraly toǵyzynshy synyptan buryn túsindirý qajet. Kolledjge tek joǵary oqý ornyna túse almaǵandar barady degen túsinikten de arylýymyz kerek. Kásiptik bilim alǵan adam óndiriste tájiribe jinap, joǵary tabys taýyp, sheber nemese brigadir dárejesine deiin kóterile alady. Keiin joǵary bilimin de jalǵastyrýyna múmkindik bar”, – deidi HR sarapshysy.
Qyzmetkerdi jylyna bir ret marapattaý jetkiliksiz
Kóptegen kompaniiada jyl sońynda úzdik qyzmetkerlerdi marapattaý dástúri bar. Alaida sarapshy eńbekti baǵalaý bir rettik is-shara emes, korporativtik mádeniettiń turaqty bóligi bolýy kerek dep esepteidi.
Qyzmetkerge atqarǵan jumysy úshin ýaqytynda alǵys aitý, jetistigin atap ótý jáne naqty keri bailanys berý de onyń yntasyn arttyrady. Bul mindetti túrde syiaqy nemese jalaqy ósimi bolmaýy múmkin.
“Qarapaiym “raqmettiń” ózi mańyzdy. Biraq ol jalpylama maqtaý emes, naqty jumysqa berilgen baǵa bolýy kerek. Mysaly, esepti merziminen buryn ótkizip, jaqsy taldaý jasaǵanyn atap aitý qajet. Qyzmetker eńbeginiń elengenin sezingende, kompaniiaǵa taǵy qandai paida ákele alatynyn oilai bastaidy”, – deidi maman.
Onyń sózinshe, baǵalaý júiesi ádil ári túsinikti bolýy qajet.
“Keide basshylyqqa jii kórinetin nemese ózin jaqsy tanystyra alatyn qyzmetkerler marapattalady. Al kóp sóilemei, jumysyn sapaly atqaratyn mamandar nazardan tys qalady. Osyǵan bailanysty “Úzdik qyzmetker”, “Úzdik jas maman”, “Úzdik tálimger” sekildi atalymdardyń naqty ólshemderi belgilenýi kerek. Marapattaý tek jyl sońynda emes, ai nemese toqsan saiyn ótkizilýi múmkin”, - deidi Juldyz Ybytaeva.
Áleýmettik qoldaý – qyzmetkerdi baǵalaýdyń bir tásili
Sarapshynyń aitýynsha, qyzmetkerge qamqorlyq jalaqy men syiaqy tóleýmen shektelmeýi kerek. Keibir kompaniialar baspana alýǵa járdemdesedi, balabaqsha aqysyn, jol shyǵynyn, dári-dármek nemese kitap satyp alýǵa jumsalǵan qarajatty óteidi.
Mundai qoldaý qyzmetkerdiń turmystyq máselesin jeńildetip, kompaniiada uzaq jumys isteýine yqpal etedi. Qyzmetker aýyryp nemese emotsionaldyq turǵyda qajyp júrgende ony birden álsiz maman retinde baǵalamai, jaǵdaiynyń sebebin anyqtaý da mańyzdy.
“Qyzmetkerdiń burynǵy belsendiligi tómendese, ony jumystan shyǵarýǵa asyqpaý kerek. Nelikten toqyrap qalǵanyn, oǵan qandai kómek qajet ekenin suraǵan jón. Múmkin, psihologiialyq qoldaý, demalys nemese tálimger kerek shyǵar. Adam ózin tek maman retinde emes, tulǵa retinde de qurmetteitinin sezingende, basqa jumys izdeýge asyqpaidy”, – deidi sarapshy.
Eńbekqorlyq tek adamnyń minezine bailanysty emes
Mamannyń aitýynsha, qyzmetkerdi birden “eńbekqor” nemese “jalqaý” dep baǵalaý durys emes. Óitkeni adamnyń jumysqa degen yntasy onyń jeke minezine ǵana emes, eńbek etetin ortasyna da bailanysty. Onyń sózinshe, qyzmetkerdi yntalandyrýdyń úsh baǵyty bar.
“Birinshisi – jalaqy, KPI, bonýs pen syiaqyny qamtityn materialdyq yntalandyrý. Ekinshisi – aqyly eńbek demalysy, ýaqytsha eńbekke jaramsyzdyq tólemi, saqtandyrý jáne zeinetaqy jarnalary sekildi áleýmettik kepildikter. Úshinshisi – qyzmetkerge alǵys aitý, eńbegin moiyndaý, kásibi ósýine múmkindik berý jáne senim bildirý. Osy úsheýi úileskende ǵana adam óz mindetin oryndap qana qoimai, jumysyn odan ári sapaly atqarýǵa umtylady”, – deidi HR mamany.
Aitýynsha, qyzmetker jalaqy úshin ózine júktelgen mindetti oryndaýy múmkin. Al jumysty talaptan da jaqsy atqarýy úshin ádil baǵalaý, qoldaý jáne kásibi qyzyǵýshylyq qajet.
“Kompaniia qyzmetkerden adaldyqty, jaýapkershilikti jáne ádil eńbekti talap etse, ózi de osy qundylyqtarǵa sai bolýy kerek. Eki taraptyń mindeti men jaýapkershiligi teń bolǵanda ǵana eńbekqorlyq qalyptasady”, – deidi ol.
Qyzmetkerdiń yntasyn qalai arttyrýǵa bolady?
Mamannyń pikirinshe, basshy qyzmetkerdi kópshiliktiń aldynda maqtap, kemshiligin jeke sóileskende túsindirýi kerek. Bul onyń abyroiyna nuqsan keltirmei, qatesin túzetýine múmkindik beredi.
“Qyzmetkerdiń usynǵan bastamalary da eskerýsiz qalmaýǵa tiis. Kompaniia ujymnan usynys jinap, keiin olardyń birde-birin iske asyrmasa, ýaqyt óte adamdar pikir bildirýdi toqtatady. Sondyqtan oryndalmaityn usynystyń sebebin túsindirip, júzege asyrýǵa bolatyn ideialardy qoldaý qajet”, - dep qosty ol.
Onyń sózinshe, qyzmetkerlerdi kýrstarǵa jiberý, jańa jobalarǵa qatystyrý jáne qabiletine sáikes tapsyrma berý de yntany arttyrady.
“Tájiribeli mamanǵa únemi jeńil jumys berý onyń kásibi qyzyǵýshylyǵyn tómendetýi múmkin. Al jańa qyzmetkerdi shamadan tys kúrdeli tapsyrmamen júkteý keri nátije beredi”, - deidi sarapshy.
Sondai-aq jumys úderisin usaq-túiegine deiin baqylaýdyń ornyna, qyzmetkerge naqty nátije men jaýapkershilik júktegen durys ekenin jetkizdi.
“Qyzmetkerge ár qadamyn baqylamai, senim bildirý kerek. Aldymen onyń mindetin jáne kompaniia qandai nátije kútetinin naqty túsindiremiz. Sodan keiin jumysty óz betinshe oryndaýǵa múmkindik beremiz. Adam ózine senip turǵanyn sezingende, sol senimdi aqtaýǵa tyrysady”, – deidi HR sarapshysy.
Eńbek naryǵyndaǵy ózgeriske eki tarap ta beiimdelýi kerek
Qazaqstannyń eńbek naryǵynda jumys berýshi men qyzmetker arasyndaǵy dástúrli qatynas ózgerip keledi. Kompaniia endi tek mindet qoiyp, nátije talap etetin tarap emes. Ol mamanǵa laiyqty jalaqy, áleýmettik qaýipsizdik, kásibi damý jáne ádil qarym-qatynas usyna bilýi qajet.
Qyzmetker de jalaqy kútýmen shektelmei, jaýapkershilik alyp, bilimin jetildirip, ózgeristerge beiimdelip, bastama kóterýge daiyn bolýy kerek. Sonda ǵana kadr tapshylyǵyn azaityp, “Eńbek adamy” uǵymyn naýqandyq uran emes, qoǵamdaǵy naqty qundylyqqa ainaldyrýǵa bolady.
Áleýmettik tólem – ýaqytsha qoldaý
HR mamany áleýmettik tólemdi qysqartý nemese odan bas tartý máselesine de toqtaldy. Onyń pikirinshe, jumysynan aiyrylyp, qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan adam memleket qoldaýyn sezinýi kerek. Alaida mundai kómek azamatty uzaq ýaqyt boiy tólemge táýeldi etpei, qaita eńbekke aralasýyna jol ashýǵa tiis.
“Ýaqytsha jumyssyz qalǵan azamattarǵa áleýmettik tólemniń berilýi – memleket tarapynan kórsetiletin mańyzdy qoldaý. Ony qysqartý nemese múlde bermeý kerek dep, búkil jaýapkershilikti adamǵa arta salýǵa bolmaidy. Degenmen tólem alýshy da onyń ýaqytsha kómek ekenin túsinýi qajet. Belgili bir kezeńnen keiin adam óz ómirine qaita jaýapkershilik alyp, jumys izdeýge kiriskeni jón”, – deidi maman.
Jumyssyz azamattardy suranysqa sai daiarlaý qajet
Mamannyń pikirinshe, áleýmettik tólem jumyspen qamtý sharalarymen qatar júrýi kerek.
“Azamattarǵa qazir qandai mamandyqtar suranysqa ie ekenin túsindirip, qaita daiarlaý kýrstaryn usyný qajet. Buryn maman jetispegen salalar boiynsha diplomy bolǵanymen, uzaq ýaqyt jumys istemegen azamattar tegin oqytylyp, keiin qyzmetke ornalastyryldy. Osyndai tájiribeni basqa baǵyttarda da qoldanýǵa bolady”, – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha, mamandyǵyn jetildirgisi kelgen adam mindetti túrde aqyly kýrs izdemeýi kerek. Qajet bilimdi ashyq platformalardan, kásibi mamandardyń paraqshalarynan jáne tegin sabaqtardan da alýǵa bolady.
“Kei adamdar “oqýǵa qarajatym joq” dep damýyn toqtatyp qoiady. Biraq qazir YouTube, Google jáne áleýmettik jelilerde tegin aqparat jetkilikti. Óz salasyndaǵy mamandardan keńes surap, qai baǵytta damý keregin bilýge bolady. Eń bastysy – úirenýge degen niet”, – deidi ol.
