قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىندا بٸر قاراعاندا كەرەعار احۋال قالىپتاسقان. ٶندٸرٸس ورىندارى ەلەكتريك پەن مەحانيك ٸزدەسە, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ماركەتولوگ, ساتۋ مەنەدجەرٸ مەن HR مامانىنا زەرۋ. سوعان قاراماستان, جۇمىس ٸزدەگەن ازاماتتىڭ بەرٸ بٸردەي لايىقتى قىزمەت تابا الماي جاتادى. سەبەبٸ ەڭبەك نارىعىندا ماماندىقپەن بٸرگە تالاپ تا ٶزگەرگەن. جۇمىس بەرۋشٸگە ديپلوم ۇستاعان قىزمەتكەر ەمەس, كەسٸبي داعدىسىن ٸس جٷزٸندە دەلەلدەي الاتىن, تەحنولوگييالىق جاڭالىققا تەز بەيٸمدەلەتٸن مامان قاجەت. ال ٷمٸتكەر ٷشٸن ەڭبەكاقىدان بٶلەك, كەسٸبي ٶسۋ, ەدٸل باعالاۋ مەن قولايلى جۇمىس ورتاسى ماڭىزدى. Dalanews.kz تٸلشٸسٸ ەڭبەك نارىعىنداعى اتالعان ٶزگەرٸستەردٸ HR ساراپشىسى جۇلدىز ىبىتاەۆامەن بٸرگە تالدادى.
ەڭبەك نارىعىنا قانداي ماماندار قاجەت?
HR ساراپشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىستى بٸر عانا ماماندىقپەن نەمەسە سالامەن شەكتەۋ قيىن. قازٸر كادر تاپشىلىعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستە دە, بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى مەن ٸرٸ ٶندٸرٸس ورىندارىندا دا بايقالادى.
مەسەلەن, كەسٸپكەرلەرگە بٸلٸكتٸ ماركەتولوگتار, ساتۋ مەنەدجەرلەرٸ مەن HR ماماندارى قاجەت. ال ٶندٸرٸس ورىندارى ەلەكتريك, مەحانيك جەنە باسقا دا تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر ٸزدەيدٸ. اياقكيٸم جٶندەۋ, ساۋدا جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارىندا دا ٶز ٸسٸن جەتٸك مەڭگەرگەن ماماندار جەتٸسپەيدٸ.
“قازٸر ەر سالاعا ٶز جۇمىسىن جاقسى كٶرەتٸن, تەرەڭ زەرتتەي الاتىن, ٶزگەرٸستەردەن قورىقپايتىن جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى يگەرۋگە دايىن مامان قاجەت. تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت ەڭبەك ٷدەرٸسٸنە ەنٸپ جاتىر. بٸراق كەيبٸر قىزمەتكەرلەر جاڭا قۇرالداردى مەڭگەرۋگە دايىن بولماي جاتادى. سوندىقتان يكەمدٸلٸك - بٷگٸنگٸ مامانعا قويىلاتىن نەگٸزگٸ تالاپتاردىڭ بٸرٸ”, – دەيدٸ HR ساراپشىسى.
ونىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ ۋاقىتتا كومپانييالار HR قىزمەتٸنٸڭ ماڭىزىن دا تەرەڭٸرەك تٷسٸنە باستاعان. بۇرىن HR مامانىنىڭ جۇمىسى قىزمەتكەر ٸزدەۋ, ونى جۇمىسقا قابىلداۋ جەنە كادرلىق قۇجاتتاردى رەسٸمدەۋمەن شەكتەلەتٸن. قازٸر ونىڭ مٸندەتٸ ەلدەقايدا كەڭەيگەن.
“ەگەر كومپانييا بٸلٸكتٸ قىزمەتكەرٸن باعالاماسا, ونى باعالايتىن باسقا جۇمىس بەرۋشٸ تابىلادى. باسشىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرمەن جەكە جۇمىس ٸستەۋگە ۋاقىتى جەتە بەرمەيدٸ. سوندىقتان HR مامانى ٸشكٸ كادرلاردى دامىتۋعا جەنە تەجٸريبەلٸ قىزمەتكەرلەردٸ ساقتاپ قالۋعا, ۇجىمنىڭ ٸشكٸ احۋالىن باقىلاۋ, موتيۆاتسييا جٷيەسٸن قۇرۋ جەنە ەر ماماننىڭ ەلەۋەتٸن اشۋعا جاۋاپتى بولۋى كەرەك”, – دەيدٸ ول.
ديپلومنان گٶرٸ تەجٸريبە ماڭىزدى
ەڭبەك نارىعىنداعى ٶزگەرٸس جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ ديپلومعا دەگەن كٶزقاراسىنان دا بايقالادى. قازٸر كٶپتەگەن كومپانييا ٷمٸتكەردٸڭ قاي وقۋ ورنىن بٸتٸرگەنٸنە ەمەس, كەسٸبي بٸلٸمٸ مەن ونى ٸس جٷزٸندە قولدانا الۋىنا باسىمدىق بەرەدٸ.
قىسقامەرزٸمدٸ كەسٸبي كۋرستار جاڭا ماماندىق مەڭگەرۋگە جول اشقانىمەن, سەرتيفيكات ادامنىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن تولىق دەلەلدەي المايدى. ٶيتكەنٸ مۇنداي وقۋعا كەسٸبي تۇرعىدا دامۋدى كٶزدەپ كەلەتٸندەرمەن قاتار, تەك قۇجات الۋدى ماقسات ەتەتٸندەر دە كەزدەسەدٸ. سوندىقتان ساراپشى ٷمٸتكەردٸ باعالاعاندا كۋرس ٶتكٸزگەن ۇيىمنىڭ نەمەسە وقىتۋشىنىڭ پٸكٸرٸن دە ەسكەرگەن جٶن دەپ سانايدى.
“كۋرستى تەك سەرتيفيكات ٷشٸن وقيتىندار بار. ال كەيبٸر تىڭداۋشىلار تاپسىرمالاردى جاۋاپكەرشٸلٸكپەن ورىنداپ, تاڭداعان ماماندىعىنا شىنايى قىزىعۋشىلىق تانىتادى. مۇنى وقىتۋشى جاقسى بٸلەدٸ. سوندىقتان جۇمىس بەرۋشٸ سەرتيفيكاتپەن شەكتەلمەي, ٷمٸتكەردٸڭ وقۋ كەزٸندەگٸ بەلسەندٸلٸگٸنە, پراكتيكالىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ساپاسىنا جەنە جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە نازار اۋدارعانى دۇرىس”, – دەيدٸ مامان.
ساراپشى ٶزٸ دايارلاعان HR ماماندارىنىڭ ساباققا قاتىسۋىن, تاپسىرمالاردى ورىنداۋ دەڭگەيٸن جەنە كەسٸبي ىنتاسىن باقىلاپ وتىراتىنىن جەتكٸزدٸ. كەيٸن جۇمىس بەرۋشٸلەر مامان ٸزدەپ جٷگٸنگەندە, وسى مەلٸمەتتەرگە سٷيەنٸپ, ٷمٸتكەردٸڭ قابٸلەتٸ مەن جۇمىسقا دايىندىعى جٶنٸندە ناقتى ۇسىنىس بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
جۇمىسقا ورنالاسۋعا نە كەدەرگٸ?
جۇمىسقا قابىلدانۋ ٷشٸن كەسٸبي بٸلٸم مەن تەجٸريبەنٸڭ بولۋى جەتكٸلٸكسٸز. كەيدە ەڭبەك ٶتٸلٸ مول مامان جاڭا ورتاعا بەيٸمدەلە الماي, بۇرىننان قالىپتاسقان جۇمىس تەسٸلٸنەن باس تارتۋعا قينالادى. سونىڭ سالدارىنان كومپانيياداعى جاڭا تالاپتار مەن ٶزگەرٸستەردٸ قابىلداۋى قيىنعا سوعادى.
سوندىقتان جۇمىس بەرۋشٸلەر ٷمٸتكەردٸڭ ەڭبەك ٶتٸلٸمەن قاتار, ونىڭ بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرۋگە دايىندىعىنا, ۇجىمنىڭ جۇمىس تەرتٸبٸنە بەيٸمدەلۋٸنە, باستاما كٶتەرٸپ, دەربەس شەشٸم قابىلداي الۋىنا دا نازار اۋدارادى.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, كومپانييالار بوس ورىنعا قوياتىن تالاپتارىن دا قايتا قاراۋى قاجەت. كەيدە جۇمىس بەرۋشٸ بەلگٸلٸ بٸر قىزمەتكە كەمٸندە ٷش جىلدىق تەجٸريبە تالاپ ەتەدٸ. الايدا تيٸستٸ مٷمكٸندٸك پەن باعىت-باعدار بەرٸلسە, بۇل مٸندەتتٸ ەڭبەك جولىن ەندٸ باستاعان جاس مامان دا ويداعىداي اتقارا الادى.
“ەر بوس جۇمىس ورنىن جەكە قاراستىرعان جٶن. كومپانيياعا شىنىمەن بٸرنەشە جىلدىق تەجٸريبەسٸ بار مامان قاجەت پە, ەلدە جۇمىستى ساپالى اتقارىپ, جاڭا مٸندەتتەردٸ تەز مەڭگەرەتٸن قىزمەتكەر كەرەك پە? قازٸرگٸ جاستار تەحنولوگييانى جىلدام يگەرٸپ, بٸرنەشە تاپسىرمانى قاتار ورىنداي الادى. ولارعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, تەجٸريبەلٸ تەلٸمگەر بەكٸتسە, قىسقا مەرزٸمدە جاقسى نەتيجە كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن”, – دەيدٸ ساراپشى.
قازٸر كەيبٸر ستۋدەنتتەر ەكٸنشٸ كۋرستان باستاپ ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك ەتٸپ, تەجٸريبە جينايدى. بٸراق جاس مامانداردىڭ تٷيٸندەمەسٸ ەڭبەك ٶتٸلٸ جەتكٸلٸكسٸز دەگەن سەبەپپەن قارالماي قالاتىن جاعدايلار كەزدەسەدٸ. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, كومپانييالار مۇنداي ٷمٸتكەرلەرگە سىناق تاپسىرماسىن نەمەسە تاعىلىمدامادان ٶتۋ مٷمكٸندٸگٸن ۇسىنعانى جٶن.
دەگەنمەن جاۋاپكەرشٸلٸك جۇمىس بەرۋشٸگە عانا جٷكتەلمەيدٸ. قىزمەتكەر دە باسشىلىقتان تاپسىرما كٷتۋمەن شەكتەلمەي, باستاما كٶتەرٸپ, جۇمىس بارىسىندا تۋىنداعان تٷيتكٸلدەردٸڭ شەشٸمٸن ۇسىنۋعا دايىن بولۋى كەرەك.
“قىزمەتكەر جۇمىسىندا كەدەرگٸ پايدا بولعاندا بٸردەن كەتۋدٸ ويلاماۋى كەرەك. الدىمەن مەسەلەنٸڭ نەدەن تۋىنداعانىن, ونى قالاي شەشۋگە بولاتىنىن قاراستىرعان جٶن. بۇل ٷشٸن قىزمەتكەر مەن باسشىلىق اراسىندا تۇراقتى ەرٸ اشىق كەرٸ بايلانىس بولۋى قاجەت”, – دەيدٸ ول.
جالاقىعا قاتىستى تالاپ نەگە ٶزگەردٸ?
كەيبٸر جۇمىس بەرۋشٸلەر جاستاردىڭ جوعارى ەڭبەكاقى سۇرايتىنىنا نارازى. الايدا ساراپشى مەسەلەنٸ ٷمٸتكەردٸڭ تالابىمەن عانا بايلانىستىرۋعا بولمايتىنىن ايتادى.
“كەيبٸر كومپانييالار ەكٸ جىل بۇرىنعى جالاقى مٶلشەرٸن ەلٸ دە ۇسىنىپ وتىر. ال جاستار قازٸرگٸ تۇرمىسقا قانشا قاراجات قاجەت ەكەنٸن جاقسى بٸلەدٸ. سوندىقتان ولار جوعارى ەڭبەكاقى سۇرايدى. جۇمىس بەرۋشٸ بۇعان نارازى بولعانىمەن, ٶزٸ مۇنداي جالاقى تٶلەۋگە ەلٸ دايىن بولماي شىعادى. وسى تۇستا ەكٸ تاراپتىڭ تالابى قابىسپايدى”, – دەيدٸ ساراپشى.
دەگەنمەن ەڭبەك جولىن ەندٸ باستاعان جاستاردىڭ جۇمىس تۋرالى تٷسٸنٸگٸ دە شىنايى جاعدايمەن سەيكەس كەلە بەرمەۋٸ مٷمكٸن. بۇرىن قىزمەت ٸستەپ كٶرمەگەن مامان كورپوراتيۆتٸك تەرتٸپكە, تۇراقتى ەسەپتٸلٸك پەن جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ تالابىنا بٸردەن بەيٸمدەلە المايدى. سوندىقتان جۇمىسقا قابىلداۋ كەزٸندە ەكٸ تاراپ تا مٸندەتٸ مەن كٷتەر نەتيجەسٸن الدىن الا ايقىنداپ العانى جٶن.
“كومپانييا قىزمەتكەردەن العاشقى ٷش ايدا, جارتى جىلدان نەمەسە بٸر جىلدان كەيٸن قانداي نەتيجە كٷتەتٸنٸن اشىق ايتۋى كەرەك. ٷمٸتكەر دە جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ تالابىن ناقتىلاپ, ٶز مٷمكٸندٸگٸن دۇرىس باعالاعانى جٶن. سوندا ەكٸ تاراپتىڭ كٷتكەنٸ مەن ناقتى جاعدايدىڭ اراسىندا الشاقتىق بولمايدى”, – دەيدٸ مامان.
جاستار بٸر كومپانييادا ۇزاق جۇمىس ٸستەۋگە ۇمتىلمايدى
بۇرىن جۇمىس ٸزدەۋشٸلەر ٷشٸن تۇراقتى جالاقى, ۇزاقمەرزٸمدٸ قىزمەت جەنە باسشىلىق لاۋازىمعا كٶتەرٸلۋ ماڭىزدى ەدٸ. قازٸرگٸ جاستاردىڭ باسىمدىقتارى ٶزگەشە. ولار كەسٸبي دامۋعا, جۇمىس كەستەسٸنٸڭ يكەمدٸلٸگٸنە, جەكە ٶمٸر مەن قىزمەت اراسىنداعى تەڭگەرٸمگە كٶبٸرەك مەن بەرەدٸ.
ساراپشى كەلتٸرگەن زەرتتەۋ مەلٸمەتٸنە سەيكەس, رەسپوندەنتتەردٸڭ 40 پايىزى بٸر كومپانييادا بٸر جىلدان ٷش جىلعا دەيٸن, 25 پايىزى بٸر جىلعا جەتپەيتٸن ۋاقىت جۇمىس ٸستەگەن. بٸر جۇمىس ورنىندا تٶرت-بەس جىل ەڭبەك ەتكەندەردٸڭ ٷلەسٸ – 12 پايىز.
“قازٸر جاستار بٸر كومپانييادا بەس نەمەسە ون جىل جۇمىس ٸستەۋدٸ الدىن الا جوسپارلامايدى. بۇل ولاردىڭ جاۋاپسىز ەكەنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. ولار ٶز ەلەۋەتٸن قاي جەردە جاقسى اشا الاتىنىنا, قانداي بٸلٸم مەن تەجٸريبە جينايتىنىنا قارايدى. بۇرىن كومپانييا قىزمەتكەردٸ تاڭداسا, قازٸر كانديداتتىڭ ٶزٸ دە جۇمىس بەرۋشٸنٸ تاڭدايدى”, – دەيدٸ مامان.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاستار كومپانيياعا ورنالاسپاس بۇرىن ونىڭ بەدەلٸ, باسشىسىنىڭ باسقارۋ ستيلٸ جەنە ۇجىمداعى احۋال تۋرالى اقپارات ٸزدەيدٸ. تٸپتٸ HR ماماندارىنا حابارلاسىپ, بەلگٸلٸ بٸر مەكەمەدە جۇمىس ٸستەۋگە بولا ما دەپ كەڭەس سۇرايتىندار كٶبەيگەن.
“قازٸر ماماندار ٷشٸن لايىقتى ەڭبەكاقىمەن قاتار, جۇمىس پەن جەكە ٶمٸر اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸك ماڭىزدى. ولار يكەمدٸ نەمەسە ارالاس كەستەمەن ەڭبەك ەتۋگە, كەسٸبي بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرۋگە جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى مەڭگەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كومپانييانى تاڭدايدى. سونداي-اق باسشىلىقپەن اشىق بايلانىس ورناپ, ەڭبەگٸ ەدٸل باعالانعانىن قالايدى. ۇجىمداعى سىيلاستىق پەن قىزمەتكەردٸڭ باستاماسىنا قولداۋ كٶرسەتۋ دە ونىڭ جۇمىس ورنىندا تۇراقتاۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ”, - دەيدٸ جۇلدىز ىبىتاەۆا.
جاستار نەگە جىلدام تابىسقا ۇمتىلادى?
جۇمىس بەرۋشٸلەر اراسىندا “قازٸرگٸ جاستار جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قاشادى, از ۋاقىت ٸشٸندە كٶپ اقشا تاپقىسى كەلەدٸ” دەگەن پٸكٸر بار. ساراپشى مۇنىڭ بٸرنەشە سەبەبٸ بارىن ايتادى.
“بٸرٸنشٸدەن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە تابىسقا جەتكەن بلوگەرلەردٸڭ, كەسٸپكەرلەردٸڭ, SMM جەنە جارناما ماماندارىنىڭ ٶمٸرٸ جيٸ كٶرسەتٸلەدٸ. بۇل جاستاردىڭ كەسٸبي دامۋ مەن مانساپ جولىن تىم ۇزاق ٷدەرٸس رەتٸندە قابىلداۋىنا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن”, - دەيدٸ ول.
ەكٸنشٸدەن, تۇرعىن ٷي, كٶلٸك, ازىق-تٷلٸك پەن قىزمەت كٶرسەتۋ باعاسىنىڭ ٶسۋٸ جاستاردى تابىسى جوعارى جۇمىس ٸزدەۋگە يتەرمەلەيتٸنٸن ايتادى.
“سوندىقتان كۋرەرلٸك نەمەسە تاكسي قىزمەتٸن تاڭداعان ادامنىڭ امبيتسيياسى جوق دەپ ايتۋعا بولمايدى. ول كٷندەلٸكتٸ تابىس تابۋ نەمەسە جۇمىس ۋاقىتىن ٶزٸ باسقارۋ ٷشٸن وسىنداي شەشٸم قابىلداۋى مٷمكٸن. بۇل تەك جەڭٸل جولمەن بايىعىسى كەلۋدەن تۋىندامايدى. كەيدە ادامنىڭ كٷندەلٸكتٸ قاجەتتٸلٸگٸ وعان تابىستى قازٸر الۋدى تالاپ ەتەدٸ. كۋرەر نەمەسە تاكسي جٷرگٸزۋشٸسٸ جۇمىس كٶلەمٸن, كەستەسٸن جەنە تابىسىن ٶزٸ رەتتەي الادى. قازٸرگٸ جاستار ٷشٸن ەركٸندٸك تە ماڭىزدى”, – دەپ قوستى ساراپشى.
بۇل ٷردٸستٸڭ جاعىمدى جاعى دا بار. جاستار كەسٸپكەرلٸككە, فريلانسقا جەنە بٸرنەشە تابىس كٶزٸن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلادى. بٸر جۇمىسپەن شەكتەلمەي, قوسىمشا جوبالار الىپ, جاڭا داعدىلاردى مەڭگەرەدٸ.
“ال كەرٸ ەسەرٸ – كومپانييالاردا كادر تۇراقسىزدىعى كٷشەيەدٸ. قىزمەتكەرلەر بٸر ورىندا ۇزاق ۋاقىت قالماعاندىقتان, جۇمىس بەرۋشٸ جاڭا مامان ٸزدەۋگە جەنە ونى قايتا وقىتۋعا مەجبٷر بولادى. سوندىقتان كومپانييالار ۇزاقمەرزٸمدٸ جۇمىستىڭ ارتىقشىلىعىن ناقتى كٶرسەتۋٸ كەرەك. قىزمەتكەر التى ايدان نەمەسە بٸر جىلدان كەيٸن قانداي لاۋازىمعا ٶسە الادى, جالاقىسى قانداي نەتيجەدەن كەيٸن كٶبەيەدٸ, قانداي بٸلٸم الادى – وسىنىڭ بەرٸ الدىن الا تٷسٸندٸرٸلگەنٸ جٶن”, - دەيدٸ جۇلدىز ىبىتاەۆا.
“ەڭبەك ادامىنىڭ” بەدەلٸن بٸر جىلدىق ناۋقانمەن كٶتەرۋ مٷمكٸن ەمەس
ساراپشى قوعامدا جوعارى لاۋازىم ەلٸ دە تابىستىڭ باستى ٶلشەمٸ رەتٸندە قابىلداناتىنىن ايتادى.
“بٸز بالانىڭ تۇساۋىن كەسكەندە دە “ەكٸم بول”, “مينيستر بول”, “باستىق بول” دەپ تٸلەك ايتامىز. وسىلايشا جوعارى قىزمەتتٸ جەتٸستٸكتٸڭ ەڭ بيٸك ٶلشەمٸندەي كٶرسەتٸپ كەلەمٸز. الايدا ادام مٸندەتتٸ تٷردە باسشى بولۋى شارت ەمەس. ەلەكتريك, مەحانيك, شەبەر نەمەسە شاحتەر دە ٶز ٸسٸن جەتٸك مەڭگەرسە, مىقتى مامان اتانىپ, لايىقتى تابىسقا جەتە الادى. سوندىقتان قوعامعا جۇمىسشى ماماندىقتارىنداعى وسىنداي ادامداردى كٶبٸرەك كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك”, - دەيدٸ ول.
ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋ ٷشٸن ولاردىڭ ناقتى جەتٸستٸگٸن جٷيەلٸ تٷردە كٶرسەتۋ كەرەك. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە كەسٸبي شەبەرلەردٸڭ ەڭبەك جولى, تابىسى, كەسٸپ اشۋ تەجٸريبەسٸ جەنە قوعامعا قوسقان ٷلەسٸ ناسيحاتتالۋعا تيٸس.
“جۇمىسشى ماماندىقتارىن تەك بٸر جىل كٶلەمٸندە دەرٸپتەۋ جەتكٸلٸكسٸز. 2025 جىلعى باستامالار ەرٸ قاراي دا جالعاسۋى كەرەك. بايقاۋلار مەن ماراپاتتار ۇيىمداستىرىلىپ قانا قويماي, وعان قاتىسقان ماماندارعا جۇمىس بەرۋشٸلەر تاراپىنان ناقتى قولداۋ كٶرسەتٸلۋٸ قاجەت”, – دەيدٸ HR مامانى.
ساراپشى جۇمىسشى ماماندارىن دەرٸپتەۋ ٷشٸن بايقاۋ ٶتكٸزۋمەن شەكتەلمەي, ولاردىڭ قاتىسۋىنا ناقتى جاعداي جاساۋ قاجەت ەكەنٸن ايتادى. ول ٸرٸكتەۋ كەزەڭٸنەن ٶتكەن ماماننىڭ باسشىلىقتان قولداۋ تاپپاعاندىقتان, جوباسىن قورعاي الماي قالعانىن مىسالعا كەلتٸردٸ.
“بٸر جۇمىسشى بايقاۋدىڭ العاشقى كەزەڭٸنەن ٶتٸپ, وبلىس ورتالىعىندا جوباسىن قورعاۋى كەرەك بولدى. بٸراق سول كٷنٸ ٶندٸرٸستەگٸ جۇمىسىنان بوساي الماعاندىقتان, كەلەسٸ كەزەڭگە قاتىسپادى. مۇنداي جاعدايدا باسشىلىق قىزمەتكەرگە ۋاقىت بەرٸپ, دايىندالۋىنا جەنە بايقاۋعا بارۋىنا كٶمەكتەسۋٸ قاجەت ەدٸ. ٶيتكەنٸ ونىڭ جەتٸستٸگٸ بٸر ادامنىڭ عانا ەمەس, ٶزٸ ەڭبەك ەتەتٸن كومپانييانىڭ دا بەدەلٸن كٶتەرەدٸ”, - دەيدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جۇمىسشى كەسٸپتەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋدى مەكتەپتەن باستاۋ قاجەت.
“وقۋشىلار كٶپ ماماندىقتى بٸلە بەرمەيدٸ. كٶبٸنە اتا-اناسى اتاعان نەمەسە اينالاسىنان كٶرگەن كەسٸپتٸ عانا تاڭدايدى. سوندىقتان جۇمىسشى ماماندىقتارى تۋرالى توعىزىنشى سىنىپتان بۇرىن تٷسٸندٸرۋ قاجەت. كوللەدجگە تەك جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسە الماعاندار بارادى دەگەن تٷسٸنٸكتەن دە ارىلۋىمىز كەرەك. كەسٸپتٸك بٸلٸم العان ادام ٶندٸرٸستە تەجٸريبە جيناپ, جوعارى تابىس تاۋىپ, شەبەر نەمەسە بريگادير دەرەجەسٸنە دەيٸن كٶتەرٸلە الادى. كەيٸن جوعارى بٸلٸمٸن دە جالعاستىرۋىنا مٷمكٸندٸك بار”, – دەيدٸ HR ساراپشىسى.
قىزمەتكەردٸ جىلىنا بٸر رەت ماراپاتتاۋ جەتكٸلٸكسٸز
كٶپتەگەن كومپانييادا جىل سوڭىندا ٷزدٸك قىزمەتكەرلەردٸ ماراپاتتاۋ دەستٷرٸ بار. الايدا ساراپشى ەڭبەكتٸ باعالاۋ بٸر رەتتٸك ٸس-شارا ەمەس, كورپوراتيۆتٸك مەدەنيەتتٸڭ تۇراقتى بٶلٸگٸ بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
قىزمەتكەرگە اتقارعان جۇمىسى ٷشٸن ۋاقىتىندا العىس ايتۋ, جەتٸستٸگٸن اتاپ ٶتۋ جەنە ناقتى كەرٸ بايلانىس بەرۋ دە ونىڭ ىنتاسىن ارتتىرادى. بۇل مٸندەتتٸ تٷردە سىياقى نەمەسە جالاقى ٶسٸمٸ بولماۋى مٷمكٸن.
“قاراپايىم “راقمەتتٸڭ” ٶزٸ ماڭىزدى. بٸراق ول جالپىلاما ماقتاۋ ەمەس, ناقتى جۇمىسقا بەرٸلگەن باعا بولۋى كەرەك. مىسالى, ەسەپتٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتكٸزٸپ, جاقسى تالداۋ جاساعانىن اتاپ ايتۋ قاجەت. قىزمەتكەر ەڭبەگٸنٸڭ ەلەنگەنٸن سەزٸنگەندە, كومپانيياعا تاعى قانداي پايدا ەكەلە الاتىنىن ويلاي باستايدى”, – دەيدٸ مامان.
ونىڭ سٶزٸنشە, باعالاۋ جٷيەسٸ ەدٸل ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ بولۋى قاجەت.
“كەيدە باسشىلىققا جيٸ كٶرٸنەتٸن نەمەسە ٶزٸن جاقسى تانىستىرا الاتىن قىزمەتكەرلەر ماراپاتتالادى. ال كٶپ سٶيلەمەي, جۇمىسىن ساپالى اتقاراتىن ماماندار نازاردان تىس قالادى. وسىعان بايلانىستى “ٷزدٸك قىزمەتكەر”, “ٷزدٸك جاس مامان”, “ٷزدٸك تەلٸمگەر” سەكٸلدٸ اتالىمداردىڭ ناقتى ٶلشەمدەرٸ بەلگٸلەنۋٸ كەرەك. ماراپاتتاۋ تەك جىل سوڭىندا ەمەس, اي نەمەسە توقسان سايىن ٶتكٸزٸلۋٸ مٷمكٸن”, - دەيدٸ جۇلدىز ىبىتاەۆا.
ەلەۋمەتتٸك قولداۋ – قىزمەتكەردٸ باعالاۋدىڭ بٸر تەسٸلٸ
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قىزمەتكەرگە قامقورلىق جالاقى مەن سىياقى تٶلەۋمەن شەكتەلمەۋٸ كەرەك. كەيبٸر كومپانييالار باسپانا الۋعا جەردەمدەسەدٸ, بالاباقشا اقىسىن, جول شىعىنىن, دەرٸ-دەرمەك نەمەسە كٸتاپ ساتىپ الۋعا جۇمسالعان قاراجاتتى ٶتەيدٸ.
مۇنداي قولداۋ قىزمەتكەردٸڭ تۇرمىستىق مەسەلەسٸن جەڭٸلدەتٸپ, كومپانييادا ۇزاق جۇمىس ٸستەۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. قىزمەتكەر اۋىرىپ نەمەسە ەموتسيونالدىق تۇرعىدا قاجىپ جٷرگەندە ونى بٸردەن ەلسٸز مامان رەتٸندە باعالاماي, جاعدايىنىڭ سەبەبٸن انىقتاۋ دا ماڭىزدى.
“قىزمەتكەردٸڭ بۇرىنعى بەلسەندٸلٸگٸ تٶمەندەسە, ونى جۇمىستان شىعارۋعا اسىقپاۋ كەرەك. نەلٸكتەن توقىراپ قالعانىن, وعان قانداي كٶمەك قاجەت ەكەنٸن سۇراعان جٶن. مٷمكٸن, پسيحولوگييالىق قولداۋ, دەمالىس نەمەسە تەلٸمگەر كەرەك شىعار. ادام ٶزٸن تەك مامان رەتٸندە ەمەس, تۇلعا رەتٸندە دە قۇرمەتتەيتٸنٸن سەزٸنگەندە, باسقا جۇمىس ٸزدەۋگە اسىقپايدى”, – دەيدٸ ساراپشى.
ەڭبەكقورلىق تەك ادامنىڭ مٸنەزٸنە بايلانىستى ەمەس
ماماننىڭ ايتۋىنشا, قىزمەتكەردٸ بٸردەن “ەڭبەكقور” نەمەسە “جالقاۋ” دەپ باعالاۋ دۇرىس ەمەس. ٶيتكەنٸ ادامنىڭ جۇمىسقا دەگەن ىنتاسى ونىڭ جەكە مٸنەزٸنە عانا ەمەس, ەڭبەك ەتەتٸن ورتاسىنا دا بايلانىستى. ونىڭ سٶزٸنشە, قىزمەتكەردٸ ىنتالاندىرۋدىڭ ٷش باعىتى بار.
“بٸرٸنشٸسٸ – جالاقى, KPI, بونۋس پەن سىياقىنى قامتيتىن ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ. ەكٸنشٸسٸ – اقىلى ەڭبەك دەمالىسى, ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق تٶلەمٸ, ساقتاندىرۋ جەنە زەينەتاقى جارنالارى سەكٸلدٸ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر. ٷشٸنشٸسٸ – قىزمەتكەرگە العىس ايتۋ, ەڭبەگٸن مويىنداۋ, كەسٸبي ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرۋ جەنە سەنٸم بٸلدٸرۋ. وسى ٷشەۋٸ ٷيلەسكەندە عانا ادام ٶز مٸندەتٸن ورىنداپ قانا قويماي, جۇمىسىن ودان ەرٸ ساپالى اتقارۋعا ۇمتىلادى”, – دەيدٸ HR مامانى.
ايتۋىنشا, قىزمەتكەر جالاقى ٷشٸن ٶزٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ ورىنداۋى مٷمكٸن. ال جۇمىستى تالاپتان دا جاقسى اتقارۋى ٷشٸن ەدٸل باعالاۋ, قولداۋ جەنە كەسٸبي قىزىعۋشىلىق قاجەت.
“كومپانييا قىزمەتكەردەن ادالدىقتى, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ جەنە ەدٸل ەڭبەكتٸ تالاپ ەتسە, ٶزٸ دە وسى قۇندىلىقتارعا ساي بولۋى كەرەك. ەكٸ تاراپتىڭ مٸندەتٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ تەڭ بولعاندا عانا ەڭبەكقورلىق قالىپتاسادى”, – دەيدٸ ول.
قىزمەتكەردٸڭ ىنتاسىن قالاي ارتتىرۋعا بولادى?
ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, باسشى قىزمەتكەردٸ كٶپشٸلٸكتٸڭ الدىندا ماقتاپ, كەمشٸلٸگٸن جەكە سٶيلەسكەندە تٷسٸندٸرۋٸ كەرەك. بۇل ونىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتٸرمەي, قاتەسٸن تٷزەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
“قىزمەتكەردٸڭ ۇسىنعان باستامالارى دا ەسكەرۋسٸز قالماۋعا تيٸس. كومپانييا ۇجىمنان ۇسىنىس جيناپ, كەيٸن ولاردىڭ بٸردە-بٸرٸن ٸسكە اسىرماسا, ۋاقىت ٶتە ادامدار پٸكٸر بٸلدٸرۋدٸ توقتاتادى. سوندىقتان ورىندالمايتىن ۇسىنىستىڭ سەبەبٸن تٷسٸندٸرٸپ, جٷزەگە اسىرۋعا بولاتىن يدەيالاردى قولداۋ قاجەت”, - دەپ قوستى ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, قىزمەتكەرلەردٸ كۋرستارعا جٸبەرۋ, جاڭا جوبالارعا قاتىستىرۋ جەنە قابٸلەتٸنە سەيكەس تاپسىرما بەرۋ دە ىنتانى ارتتىرادى.
“تەجٸريبەلٸ مامانعا ٷنەمٸ جەڭٸل جۇمىس بەرۋ ونىڭ كەسٸبي قىزىعۋشىلىعىن تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن. ال جاڭا قىزمەتكەردٸ شامادان تىس كٷردەلٸ تاپسىرمامەن جٷكتەۋ كەرٸ نەتيجە بەرەدٸ”, - دەيدٸ ساراپشى.
سونداي-اق جۇمىس ٷدەرٸسٸن ۇساق-تٷيەگٸنە دەيٸن باقىلاۋدىڭ ورنىنا, قىزمەتكەرگە ناقتى نەتيجە مەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەگەن دۇرىس ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
“قىزمەتكەرگە ەر قادامىن باقىلاماي, سەنٸم بٸلدٸرۋ كەرەك. الدىمەن ونىڭ مٸندەتٸن جەنە كومپانييا قانداي نەتيجە كٷتەتٸنٸن ناقتى تٷسٸندٸرەمٸز. سودان كەيٸن جۇمىستى ٶز بەتٸنشە ورىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەمٸز. ادام ٶزٸنە سەنٸپ تۇرعانىن سەزٸنگەندە, سول سەنٸمدٸ اقتاۋعا تىرىسادى”, – دەيدٸ HR ساراپشىسى.
ەڭبەك نارىعىنداعى ٶزگەرٸسكە ەكٸ تاراپ تا بەيٸمدەلۋٸ كەرەك
قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىندا جۇمىس بەرۋشٸ مەن قىزمەتكەر اراسىنداعى دەستٷرلٸ قاتىناس ٶزگەرٸپ كەلەدٸ. كومپانييا ەندٸ تەك مٸندەت قويىپ, نەتيجە تالاپ ەتەتٸن تاراپ ەمەس. ول مامانعا لايىقتى جالاقى, ەلەۋمەتتٸك قاۋٸپسٸزدٸك, كەسٸبي دامۋ جەنە ەدٸل قارىم-قاتىناس ۇسىنا بٸلۋٸ قاجەت.
قىزمەتكەر دە جالاقى كٷتۋمەن شەكتەلمەي, جاۋاپكەرشٸلٸك الىپ, بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرٸپ, ٶزگەرٸستەرگە بەيٸمدەلٸپ, باستاما كٶتەرۋگە دايىن بولۋى كەرەك. سوندا عانا كادر تاپشىلىعىن ازايتىپ, “ەڭبەك ادامى” ۇعىمىن ناۋقاندىق ۇران ەمەس, قوعامداعى ناقتى قۇندىلىققا اينالدىرۋعا بولادى.
ەلەۋمەتتٸك تٶلەم – ۋاقىتشا قولداۋ
HR مامانى ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدٸ قىسقارتۋ نەمەسە ودان باس تارتۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جۇمىسىنان ايىرىلىپ, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادام مەملەكەت قولداۋىن سەزٸنۋٸ كەرەك. الايدا مۇنداي كٶمەك ازاماتتى ۇزاق ۋاقىت بويى تٶلەمگە تەۋەلدٸ ەتپەي, قايتا ەڭبەككە ارالاسۋىنا جول اشۋعا تيٸس.
“ۋاقىتشا جۇمىسسىز قالعان ازاماتتارعا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمنٸڭ بەرٸلۋٸ – مەملەكەت تاراپىنان كٶرسەتٸلەتٸن ماڭىزدى قولداۋ. ونى قىسقارتۋ نەمەسە مٷلدە بەرمەۋ كەرەك دەپ, بٷكٸل جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ادامعا ارتا سالۋعا بولمايدى. دەگەنمەن تٶلەم الۋشى دا ونىڭ ۋاقىتشا كٶمەك ەكەنٸن تٷسٸنۋٸ قاجەت. بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭنەن كەيٸن ادام ٶز ٶمٸرٸنە قايتا جاۋاپكەرشٸلٸك الىپ, جۇمىس ٸزدەۋگە كٸرٸسكەنٸ جٶن”, – دەيدٸ مامان.
جۇمىسسىز ازاماتتاردى سۇرانىسقا ساي دايارلاۋ قاجەت
ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلەۋمەتتٸك تٶلەم جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن قاتار جٷرۋٸ كەرەك.
“ازاماتتارعا قازٸر قانداي ماماندىقتار سۇرانىسقا يە ەكەنٸن تٷسٸندٸرٸپ, قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن ۇسىنۋ قاجەت. بۇرىن مامان جەتٸسپەگەن سالالار بويىنشا ديپلومى بولعانىمەن, ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ٸستەمەگەن ازاماتتار تەگٸن وقىتىلىپ, كەيٸن قىزمەتكە ورنالاستىرىلدى. وسىنداي تەجٸريبەنٸ باسقا باعىتتاردا دا قولدانۋعا بولادى”, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ماماندىعىن جەتٸلدٸرگٸسٸ كەلگەن ادام مٸندەتتٸ تٷردە اقىلى كۋرس ٸزدەمەۋٸ كەرەك. قاجەت بٸلٸمدٸ اشىق پلاتفورمالاردان, كەسٸبي مامانداردىڭ پاراقشالارىنان جەنە تەگٸن ساباقتاردان دا الۋعا بولادى.
“كەي ادامدار “وقۋعا قاراجاتىم جوق” دەپ دامۋىن توقتاتىپ قويادى. بٸراق قازٸر YouTube, Google جەنە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تەگٸن اقپارات جەتكٸلٸكتٸ. ٶز سالاسىنداعى مامانداردان كەڭەس سۇراپ, قاي باعىتتا دامۋ كەرەگٸن بٸلۋگە بولادى. ەڭ باستىسى – ٷيرەنۋگە دەگەن نيەت”, – دەيدٸ ول.
